Eń kóp GenAI tehnologııalary qaı elde oılap tabylǵan? Derekkóz: WIPO, Generative Artificial Intelligence 2024
Bul maqalada oqyrman nazaryna bıyl Dúnıejúzilik zııatkerlik menshik uıymy (WIPO – World Intellectual Property Organization) usynǵan zertteý qorytyndysyn usynamyz. Zertteýde Generatıvti jasandy ıntellektiniń búgingi damý barysy men kompanııalar usynyp jatqan ónimderge jan-jaqty taldaý júrgizilgen. Atalǵan baǵyttaǵy jahandyq damýdyń qalyptasqan jaǵdaıy men jańa ónimderge degen mamandar qorytyndysy jasalǵan.
Esepte Generatıvti jasandy ıntellekt týraly eń kóp ǵylymı jarııalanymdardy qaı mekemeler shyǵarǵany týraly atap ótiledi. Derekterge súıensek, Qytaı ǵylym akademııasynyń 2010 jyldan beri 1 100-den asa jarııalanymdary bar ári sany boıynsha álemde kósh bastap tur. Sınhýa ýnıversıteti men Stenford ýnıversıtetteriniń árqaısysynda 600-den asa jarııalanymdary jaryqqa shyǵyp, ekinshi jáne úshinshi oryndardy ıelengen. Alphabet/Google 556 ǵylymı jarııalanymmen – tórtinshi orynda. Alaıda ǵylymı jarııalanymdardyń naqty áserin dáıeksózder sany boıynsha taldaý kezinde Alphabet/Google úlken marjamen jetekshi mekeme retinde tirkelse, bul baǵyttaǵy OpenAI kompanııasynyń jetistikteri de joǵary ekeni atap ótiledi.
Eń kóp GenAI tehnologııalary qaı elde oılap tabylǵan? Zertteýdegi mamandar qorytyndysyna súıensek, bul baǵytta memleketter reıtıngi tómendegideı rette: Qytaı, AQSh, Ońtústik Koreıa, Japonııa, Úndistan, Ulybrıtanııa, Germanııa.
Mamandar patentterde jarııalanǵan ónertapqyshtardyń mekenjaılaryna súıene otyryp, 2014-2023 jyldar aralyǵynda 38 myńnan asa patenttik jobalar Qytaı ǵalymdaryna tıesili ekenin anyqtaǵan. 2017 jyldan bastap Qytaı ǵalymdary jyl saıyn bul salada basqa elderge qaraǵanda kóbirek patentter óndirip keledi.
GenAI-de eń kóp patentteri bar uıymdardyń qatarynda Tencent, Ping An Insurance Group, Baidu, Qytaı ǵylym akademııasy jáne IBM kompanııalary kósh bastap keledi.
GenAI-degi tehnologııalyq jetistikter patentteý belsendiliginiń kúrt artýynan kórinedi. Keıingi 10 jylda jalpy patenttik jobalardyń sany 2014 jylǵy 733-ten 2023 jyly 14 myńnan asa jobaǵa deıin ósken. Osy kezeńde ǵylymı jarııalanymdardyń sany 2014 jylǵy 116-dan 2023 jyly 34 myńǵa deıin artqan. Tek 2023 jyldyń ózinde ǵana barlyq patenttiń 25%-dan astamy jáne barsha GenAI ǵylymı jumystarynyń 45%-dan astamy jarııalanǵan.
Kompanııalar arasynda Tencent, Ping An Insurance Group jáne Baidu eń kóp GenAI patentterine ıe. Qazirgi tańda Tencent paıdalanýshy tájirıbesin jaqsartý úshin Wechat sııaqty ónimderine GenAI múmkindikterin qosýdy josparlap otyr. Ping An anderraıterıng pen táýekelderdi baǵalaýdyń jalpy úlgilerine nazar aýdaryp jatyr. Baidu jalpy oıynshylardyń alǵashqylarynyń biri boldy jáne jaqynda LLM negizindegi ERNIE 4.0 jasandy ıntellekt chatbotyn usyndy. Qytaı ǵylym akademııasy (tórtinshi) – úzdik ondyq reıtıngindegi zertteý uıymy. Alibaba (altynshy) jáne Bytedance (toǵyzynshy) – úzdik ondyqqa kiretin qytaılyq kompanııalary qatarynda.
Esepke súıensek, IBM (besinshi), Alphabet/Google (segizinshi) jáne Microsoft (onynshy) GenAI patentteri boıynsha AQSh-tyń jetekshi kompanııalaryna jatady. IBM kompanııalarǵa derekterdiń qaýipsizdigi men sáıkestigine basa nazar aýdara otyryp, LLM-di ornalastyrýǵa múmkindik beretin Watsonx jalpy platformasyn ázirledi. Alphabet/Google kompanııasynyń Deepmind jasandy ıntellekt bólimshesi jaqynda Alphabet/Google ónimderi men qyzmetterine birtindep ıntegrasııalanatyn Gemini kompanııasynyń sońǵy LLM modelin shyǵardy. Microsoft kompanııasy da – naryqtaǵy negizgi oıynshylardyń birine jatady jáne OpenAI-dyń ınvestory qatarynda. Sonymen qatar úzdik ondyqqa Ońtústik Koreıanyń Samsung Electronics elektronıka konglomeraty (jetinshi) kiredi.
Zertteýge súıensek, GenAI patentterin qoldanýdyń negizgi baǵyttaryna mynalar jatady: baǵdarlamalyq jasaqtama, ómir týraly ǵylymdar, qujat aınalymy jáne baspa isi, bıznes sheshimderi, ónerkásip jáne óńdeý ónerkásibi, tasymaldaý, qaýipsizdik pen telekommýnıkasııalar.
Zertteýde 2022 jyldyń qarashasynda OpenAI kópshilikke ChatGPT (Chat Generative Pre-trained Transformer) ónimin usynǵany atap ótiledi. Bul álem halqynyń GenAI-ge degen yntasyn aıtarlyqtaı arttyrǵany anyq. Bes kúnniń ishinde mıllıonnan asa adam ChatGPT-di paıdalanýǵa jazyldy. 2023 jyly Deloitte aýdıtorlyq jáne konsaltıngtik fırmasy júrgizgen saýalnama qorytyndysy Shveısarııada kompıýtermen jumys isteıtin respondentterdiń shamamen 61%-y kúndelikti jumysynda ChatGPT nemese basqa GenAI baǵdarlamalaryn qoldanatynyn kórsetti. ChatGPT shyǵarylymyn kóptegen maman, sonyń ishinde Nvidia bas dırektory Djen-Hsýn Hýan GenAI úshin «iPhone sáti» retinde sıpattady. Búginde kóptegen kompanııa GenAI-ge qomaqty qarjy salyp otyr jáne bul jańa modelderdiń múmkindikterin keńeıtip keledi.
Qoryta aıtqanda, Dúnıejúzilik zııatkerlik menshik uıymy usynǵan esep jasandy ıntellekt damýynyń búgingi jaı-kúıin taldaǵan mańyzdy zertteý nátıjelerimen, mamandar keltirgen ǵylymı tujyrymdarymen zertteýshilerge, taqyrypqa qyzyǵýshy qaýymǵa qosymsha kómekshi qural bola alady.
Sezim ÁÝBÁKIROVA,
Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń sarapshysy
