Munaı baǵasy Úkimet boljaǵan mejeden azdap asyp túsip, kóńil kónshite bastaǵany ras. Degenmen túrli jahandyq faktorlardyń áserinen synaptaı sýsyp turatyn munaı baǵasynyń kez kelgen ýaqytta qaıta quldyraı salýy ǵajap emes.
Brent markaly munaı baǵasy ótken jyldyń jeltoqsanynda-aq 0,40%-ǵa ósip, barreline 73,46 dollardy quraǵan. Al WTI markaly munaı fıýchersteri 0,43%-ǵa ósip, barreline 70,40 dollarǵa jetti. Árıne, naryqta baǵany retteıtin faktor kóp. Sarapshylar solardyń biri retinde Reseı men Iranǵa qarsy AQSh salǵan sanksııalar áser etkenin alǵa tartyp otyr. «Interfakstyń» habarlaýynsha, shekteýler 180-nen asa kemege, sonyń ishinde reseılik munaıdy tasymaldaýmen aınalysatyn tankerlerge qatysy bar. Sanksııaǵa ushyraǵan kemeler tizimine «Rosneftflot» kompanııasynyń on shaqty tankeri de kirip ketti.
Sondaı-aq ózge de sarapshylar munaı baǵasynyń kóterilýin AQSh pen Eýropadaǵy kúnniń sýytqanymen de baılanystyrǵan. Olar ekstremaldy temperatýra otynǵa suranystyń artýyna jáne shıkizat jetkizýdegi úzilisterge ákelýi múmkin ekenin dóp boljady.
Jalpy, sarapshylar munaı baǵasynyń nyǵaıýynda geosaıası shıelenis pen munaı tasymalyna qatysty belgisizdik basty ról atqaratynyn da joqqa shyǵarmady. Dese de osy salaǵa qatysy bar mamandardy «qara altyn» qunynyń qanshalyqty qymbattaı túsetini qyzyqtyryp bara jatqany da jasyryn emes. Otandyq munaı sarapshysy Abzal Narymbetov baǵanyń qanshalyqty qymbattaı beretinin dóp basyp aıtý múmkin emes ekenin jáne boljam jasap, bas qatyrýdyń da asa qajet emes ekenin aıtty.
– Kezinde 2008 jyly munaı baǵasy barreline 140 dollarǵa deıin jetken. 2020 jylǵy pandemııada 40 dollarǵa deıin túsip ketti. Sondyqtan bul baǵa kóterilip-túsip otyrady, tarıhta bir mejege toqtaǵan kezi eshqashan bolmaǵan. Munaıdyń baǵasy qaı kezde ósedi? Suranys kóp bolǵanda, usynys az bolǵan kezde. Mysal retinde aıtsam, 2014 jyly munaıdyń kóp bolyp ketkenine baılanysty suranys azaıdy. Sáıkesinshe baǵasy tústi. Pandemııa kezinde kólik qozǵalysy toqtap, janarmaı tutyný álem boıynsha tómendedi. Sóıtip «qara altyn» qunyn taǵy joǵaltty. Al 2022 jyly suranys qaıta artqandyqtan, baǵa 100 dollarǵa jetti. Bul – ortasha baǵasy. Qysqasy, asa qatty ósip jatqan joq. Ol – kúndelikti qubylyp otyratyn ózgeris. Bir-eki dollar tómen túsedi, qaıtadan úsh dollarǵa qymbattaıdy. Iаǵnı baǵanyń dıapazony sol 70 dollardyń tóńireginde ary-beri aýytqyp tur. Árıne, bizdiń el úshin 75 dollardan tómen túspegeni durys. Sebebi munaıdyń baǵasy joǵary bolǵanyn qalaıtyn, munaı baǵasyna táýeldi elderdiń birimiz. Bıýdjettiń 40-50 paıyzǵa jýyǵy munaıdan keledi. Elimizdiń 60% eksporttyq tabysy munaı-gaz salasynan túsedi. Sondyqtan biz «qara altyn» tóńiregindegi naryqtyq parametrlerdiń jaqsy bolǵanyn qalaımyz. Biraq sektordaǵy suranys pen usynysqa baılanysty álemdik naryq munaıdyń baǵasyn ózi belgileıdi, – deıdi A.Narymbetov.
Qysqasy, munaı naryǵynyń sarapshysy «Úkimet ekonomıkamyzdy ártaraptandyryp, munaıǵa degen táýeldilikten aryltpaıynsha, osy ýaıymmen otyrǵanymyz otyrǵan» degen pikirmen oıyn túıindedi.
