Sóz joq, «Ana tili» – qazaqqa qadirli basylym. Bul gazettiń qurylý, órkendeý tarıhyn óz kózimizben kórdik. Halyqtyń dál osy gazetti qanshalyqty jaqsy kórgenine, oǵan úkili úmitin artyp, áli kúnge ardaqtap kele jatqanyna bárimiz kýámiz.
Alǵashqy áńgime, ádettegideı, jyl qortyndysynan jiptiktep bastalǵan. Bul oraıdaǵy qoǵamnyń basty jetistigi retinde Prezıdent halyqtyń bir maqsatqa jumylyp, bereke-birligin nyǵaıta túsýinde dep kórsetken. О́tken jylǵy aýyrtpashylyqtar kezindegi Úkimet pen el arasyndaǵy birlesken jumysqa Prezıdent baıypty baǵa bergen. Demek el birligi men yntymaq, tatýlyq pen ortaq maqsatqa jumylǵan eren eńbek qoǵamnyń eń basty baılyǵy degen qaǵıdany qaıyra eske salady.
Árıne, aýqymdy áńgimeniń búkil mazmunyn ashyp aıtý múmkin emes. Bizdińshe, jurtshylyqty eleń etkizetin máselelerdiń qatarynda áleýmettik jelilerden bastap, otbasy, oshaq qasynda aıtylyp júrgen alypqashpa áńgimelerge «Ana tili» sııaqty salmaqty basylymda, Memleket basshysynyń óz oıyn ashyq bildirýi bolsa kerek. Bul, birinshiden, Memleket basshysynyń kóp nárseden habardar ekenin bildirse, ekinshiden, halyq aldynda aǵynan jarylýyn, tótesinen qoıylǵan suraqqa túıtkilsiz jaýap berý mánerin tanytsa kerek. Máselen, «Prezıdent BUU-ǵa ketedi» degen alypqashpa sózge arnaıy, naqty jaýap beripti. Shynynda, el basqarý jaýapkershiligi artylyp otyrǵanda Prezıdenttiń ony tastap ketedi degeni sanaǵa syımaıdy.
Sol sııaqty ýaqyt beldeýine qatysty ótken joly Úkimet birjaqty jaýap berse de, Memleket basshysynyń ol týraly áli de máseleni jete zertteımiz deýi, halyqtyń jaǵdaıynan habardar ekenin bildiretindeı. Suhbatta «ádilettilik» degen uǵym da áńgime ózegine aınalypty. Eldiń baılyǵyn barlyǵymyzǵa teńdeı bólse degen qoǵamnyń saýalyna da tolǵamdy ýáj aıtady. «Ádilettilik» degen bardy joqqa, baıdy kedeıge teńestirý nemese qoǵam baılyǵyn qaıta bóliske salý emes, barshaǵa birdeı zańdylyq, ekonomıkalyq, áleýmettik jaǵdaı týǵyzý degendi dáıekteıdi. Máselen, bıýdjet qarajatynyń basym bóliginiń áleýmettik salalardy, densaýlyqty, bilimdi damytýǵa jumsalatynyn aıtady. Osy turǵydan qaraǵanda áleýmettik ádilettiliktiń aldyńǵy orynǵa qoıylǵanyn kóremiz. Bylaısha aıtqanda, ádiletti qoǵamnyń ózi sol áleýmettik ádilettilikti negizge alýǵa tıis dep oılaımyz jáne Prezıdent sony baıyppen túsindirgen.
Halyqty alańdatqan taǵy bir úlken másele «Parlamenttik júıege kóshemiz be?» degen saýal edi ǵoı. Prezıdent mundaı qadamdy oılanyp baryp júzege asyrý kerek ekenin eskertedi. Shynynda da, qoǵamnyń sanasy ósip, halyqtyń saıası mádenıeti jetilip, baıypty demokratııalyq jolǵa túskenge deıin prezıdenttik bılik kerek shyǵar degen oıdyń salmaǵy aýyrlaý. Eldegi bar máseleni Parlament sheshedi desek, erteń top-topqa bólinip aıtysyp, bir mámilege kele almaı otyrǵanda elimizdiń jaǵdaıy ne bolyp ketýi múmkin degen alań kóńil de joq emes.
Sonymen qatar suhbatta bilim berý júıesine de nazar aýdarylǵan. Túsken qarajattyń kóp bóligi jaıly mektepter salýǵa ketip jatyr eken. Prezıdent tapsyrmasymen elimizde 217 mektep salynýǵa tıis bolsa, sonyń 105-i qoldanylýǵa berilipti. Demek jaqyn ýaqytta bizde úshaýysymdy mektepter joıylmaq. Álemdik standarttarmen salystyrsaq, bul – bizdiń bilim berý salasyndaǵy eń osal tusymyz. О́ıtkeni damyǵan elderde úshaýysymdy mektep turmaq, ekiaýysymdy mekteptiń ózi joq. Ásirese Eýropa men Amerıkada, Japonııada ondaı mektepterdi izdep tappaısyz. Al bizde áli kúnge deıin úshaýysymdy mektepter de, tipti keıbir aýyldarda bir synypqa birneshe synyptyń balalaryn ákelip otyrǵyzatyn shaǵyn komplektili bilim oshaqtary bar. Osynyń barlyǵyn jónge salmaı turyp, bilim sapasyn kóterý múmkin emes. Mine, osydan keıin baryp, ǵylymdy damytý, órkenıetke qol artý máseleleri qozǵalady.
Saıyp kelgende, Memleket basshysy suhbat barysynda kóterilgen qoǵamdaǵy pisip-jetilip turǵan ózekjardy máselelerge baılanysty tolǵamdy oılaryn ashyq-jarqyn ortaǵa salǵan.
Kenjehan MATYJANOV,
M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń bas dırektory, UǴA akademıgi
