Egemendik alyp, eńsemizdi tiktegen osy ýaqyt aralyǵynda elimizde ulttyq mártebege ıe joǵary bilim beretin oqý ordalary, memlekettik mektepter, ulttyq lıseıler, jekemenshik bilim oshaqtary óz jumysyn bastady. Bastap qana qoımaı, elimizdiń damýyna dańǵyl jol, qazaq jastaryna qajetti bilim berip otyr. Osy oraıda joǵary oqý oryndary týraly sóz bolsa shuǵylaly Shyǵystyń shyraıyn kirgizip, tarydaı shákirtten talǵamy taýdaı tulǵa tárbıelep kele jatqan Shákárim atyndaǵy ýnıversıtetti aıtpaı ketý múmkin emes. О́tken jyly jeltoqsan aıynyń aıaǵynda atalǵan ýnıversıtettiń rektory Dýman Orynbekov rektor bolyp saılanǵan bir jyl kóleminde atqarǵan jumysynyń esebin bergen edi. О́zim bilim alǵan qara shańyraqtyń tynys-tirshiligine beıjaı qaramaıtyndyqtan, basshynyń esebin arnaıy baryp tyńdadym.
1934 jyly Semeı pedagogıkalyq ınstıtýty bolyp irgetasy qalanǵan ordaly oqý orny 90 jyldyń tuǵyryna qondy. Pedagogıkalyq, zootehnıkalyq-maldárigerlik, qarjy-ekonomıkalyq jáne tehnologııalyq ınstıtýttarynyń birigýimen qurylǵan bul bilim ordasy memleket múddesine qyzmet jasap júrgen talaı túlektiń qanatyn qataıtty. Ulttyń uıytqysy bolǵan ulaǵatty jandardy tárbıelep shyǵardy desek te artyq emes. Qazaqtyń oı darııasy, sóz kenishi Shákárim Qudaıberdiulynyń esimin ıelengen kıeli orda keleshekke kemel bilimmen senimdi qadam jasap keledi. Búginde bas kóterer erlerdiń basyn qosqan baǵanaly ordanyń qulashyn keńge sermep kele jatqany biz úshin zor mártebe.
Esep berý barysynda oqý ordasynyń basqarma tóraǵasy-rektor Dýman Rymǵalıuly ýnıversıtet strategııasynda bekitilgen 5 negizgi baǵytqa toqtalyp egjeı-tegjeı taldap bergen bolatyn. «Onyń birinshisi, Básekege qabiletti kadrlardy sapaly daıarlaýdy qamtamasyz etý. Professor-oqytýshylar quramynyń jalpy sany – 353 adam. Jastar (34 jasqa deıingilerdi qosa alǵanda) – 89.
Jastardyń jalpy professor-oqytýshylar quramdaǵy paıyzdyq úlesi – 25%. Bul kórsetkishter – bárimiz úshin dabyl! Men ýnıversıtettiń negizin quraıtyn oqytýshylarǵa, ıaǵnı 75%-ǵa júginemin. Sizderdiń bilimderińiz ben daǵdylaryńyz jańa býyndy qalyptastyrýdyń irgetasy bolýy kerek. Bizde úlken áleýet bar, ony dál qazir júzege asyrýymyz qajet. Osy máseleni negizge ala otyryp, 2025 jylǵa arnalǵan úsh negizgi mindetti jarııalaımyn: birinshi – jańa ǵylymı elıta qalyptastyrý. Innovasııalyq Jastar ǵylymı ortalyǵyn qurý arqyly árbir jas ǵalym qarjylandyrýǵa, zerthanalarǵa jáne halyqaralyq saraptamaǵa qol jetkize alady. Bıyl bizge sıfrlandyrý, bıoekologııa, agrotehnologııa, ınjenerlik ınnovasııalar salasynda 15 ǵylymı startapty iske qosý qajet. Ekinshi – kadrlardy jańartý jáne ıntegrasııalaý. Jas oqytýshylar úshin qoldaý baǵdarlamalaryn engizý, jeke damý traektorııasyn ázirleý: ǵylymı jarııalanymdar, granttarǵa qatysý, halyqaralyq taǵylymdamalar. Elimizde jáne onyń sheginen tys jerlerde kadrlardy aýqymdy izdestirý. Osy jyly keminde 20 joǵary bilikti jas ǵalymdy tartý. Úshinshi mindet – áleýmettik jáne qarjylyq yntalandyrý. Jas professor-oqytýshylar quram úshin arnaıy granttar men syıaqylar engizý. Eń úzdik zertteýshiler men oqytýshylar jobalardy qarjylandyrýda jáne jalaqyǵa ústemeaqy alýda basymdyqqa ıe bolady. Turǵyn úı máselesin sheshý: qyzmettik páterler men jataqhanalar berý baǵdarlamasyn iske asyrý. Jas maman ómir súrý úshin emes, tabysqa jetý jáne ınnovasııalar týraly oılaýy kerek. Shakarim University jańa dáýirdiń sheginde tur. Áreket dáýiri. Jastar dáýiri. Jastarǵa basymdyq berý – bul aman qalý jáne kóshbasshylyq strategııasy. Mindet aıqyn. Maqsattar qoıylǵan. Nátıje mindetti túrde bolady», dedi rektor.
«Shabam degen jigitke at beretin, janam degen júrekke ot beretin» ujymnan jalyndy jas maman, ultjandy ustaz shyǵatyny shúbásiz. Qolyna dıplomyn alyp, úmit pen kúdik, qorqý men qobaljý kúıin keship kelgen jastardy qoltyǵynan demep, qoldaý bildirýdi qolǵa alyp otyrǵan basshylyqtyń baǵyty basqalarǵa úlgi. Ýnıversıtettiń Halyqaralyq reıtıngterdegi jetistikterine toqtalyp ótsek. «QS Asia University Rankings» 2025 jyl nátıjesinde ýnıversıtet kórsetkishteri 100 pozısııaǵa jaqsarǵan. Azııa elderiniń eń úzdik ýnıversıtetteriniń 501-520 toptaryna kirgen. Reıtıngke 25 Azııa elinen 984 ýnıversıtet qatysty, bul 2023 jylmen salystyrǵanda 142-ge pozısııaǵa joǵary. Al «UI GreenMetric World University Ranking» boıynsha álemdegi eń ekologııalyq oqý oryndary reıtınginde Shákárim ýnıversıteti 662-orynǵa ıe bolyp otyr. Qazaqstan ýnıversıtetteri arasynda 8-oryn. Ýnıversıtet Birikken Ulttar Uıymynyń Turaqty damý maqsattaryna qol jetkizýge árqashan úlken kóńil bóledi. «QS Sustainability Rankings» nátıjesinde alǵash ret bedeldi «QS» turaqtylyq reıtıngterine endi. Bul jerde ýnıversıtet «Qorshaǵan ortany zertteý» jáne «Densaýlyq jáne ál-aýqat» baǵyttary boıynsha birinshi oryn, áleýmettik áser boıynsha úshinshi, ekologııalyq áser boıynsha jetinshi, álemdik deńgeıdegi ýnıversıtet basqarý kórsetkishi boıynsha 416-oryn. 7 jylǵa ınstıtýsıonaldyq akkredıtasııa alyndy. 76 bilim berý baǵdarlamasy akkredıtteldi. Aıta bersek kórsetkishter kóp, jetistikter jeterlik. Bul jerde erekshe mán beretin dúnıe Ýnıversıtet ujymy tek Qazaqstannyń ishinde ǵana emes, eldiń dańqyn ózge memleketterde de tanytyp júr.
Ýnıversıtet basshylyǵynyń jolǵa qoıǵan taǵy bir mindeti ǵylymdy qarjylandyrý máselesi. «Qazirgi tańda ýnıversıtette jalpy somasy 4,9 mlrd teńgeni quraıtyn 52 joba júzege asady. Sonyń arqasynda ǵylymmen aınalysyp otyrǵan PhD, jas oqytýshylardyń jalaqylary 1,1 mln-nan – 2,5 mln teńgege deıingi somany quraıdy. Jobalardaǵy doktoranttardyń jalaqysy – 300 myńnan 700 myńǵa deıin, al magıstranttardiki 150 myńnan – 400 myńǵa deıingi somany quraıdy. Sońǵy jyly ǵylymı qural jabdyqty satyp alýǵa jumsalǵan soma 5 eseden asa artyp 560 mıllıon teńgeni qurady. Qarjylandyrylatyn ǵylymı zertteý jumystary sheńberinde ulttyq ónim – qurt óndirý boıynsha, et jartylaı fabrıkattardy óndirý boıynsha sehtar, mıkrobıologııalyq jáne PSR laboratorııalary ashyldy. Veterınarııa-sanıtarlyq saraptama zerthanasynyń akkredıtasııasy aıaqtalýǵa jaqyndady», dedi rektor.
Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, atalǵan oqý ordasy halyqaralyq yntymaqtastyq máselelerge tereń mán berip, jas mamandardyń jan-jaqty, stýdentterdiń bilim kókjıegi keń bolýy úshin ártúrli áriptestik áreketter jasaýda. Oǵan dálel, bıyl ýnıversıtette alǵash ret júzege asyrylyp jatqan kommersıalızasııa jobasy sheńberinde «MetPro ınjınırıng kompanııasy» JShS quryldy. Sonymen qatar Qytaı Halyq Respýblıkasynyń «HETÝ» kompanııasy 15 mln kóleminde mashına jasaý salasyn damytýǵa ınvestısııa jasaǵan. Eki ınısatıvti joba Qytaı Soltústik-Batys aýyl jáne ormansharýashylyq ýnıversıtetimen júzege asyrylyp jatyr.
«Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń damý baǵytyna sáıkes árbir óńirde sheteldik ýnıversıtettik fılıaly bolýy mańyzdy. Soǵan sáıkes, bizdiń ýnıversıtette Polshadaǵy Bydgosh ýnıversıtetiniń fılıaly ashyldy. Ol ekinshi jyl qatarynan jumys atqaryp, bıyl Sport jáne rekreasııa bilim berý baǵdarlamasy boıynsha 30 granttyq oryn mınıstrlik tarapynan ýnıversıtetimizge bólindi. Ol oryndar tolyqtaı meńgerildi», dedi D.Rymǵalıuly.
Aıta ketetin taǵy bir jaıt, uzaq ýaqyt konservasııada bolǵan «Iýnost» ashanasy, Soworking «JasStar», sport kesheni, ınjınırıng ortalyǵy, AgroBıostansa, «Eski bekinis» oqý bazasy sııaqty nysandardyń paıdalanýǵa berilýi ujym úshin de, stýdentter úshin de qýanyshqa toly sáýleli sátterdiń biri boldy.
«Bul jer – ózgerister men jańǵyrýlar rámizi. Munda eski kezeńniń paraǵy jabyldy. Osy jerden jańa dáýirdiń qadamdary bastalady. Biz jańashyldyqty qabyldap, alǵa jyljýǵa daıynbyz. Dál osy oryndy ózgertkenimizdeı, árqaısymyz óz oıymyzdy, kózqarasymyzdy, jumysymyzdy ózgertýimiz kerek. Biz ózimizdi jańa, ózekti, suranysqa ıe baǵytqa beıimdeýdi úırenýimiz qajet. Basqa jol joq. Ýaqyt talaby qatań. Ýaqyt ózgerdi. Ol jedel sheshimder, naqty áreketter jáne joǵary jaýapkershilikti talap etedi. Áreketsizdik – artta qalýdyń belgisi. Búginnen bastap, ózgerister ózimizden bastalýy kerek. Búgin sozylýǵa oryn joq. Renishterge, túsinispeýshilikterge, astyrtyn áreketterge jol joq. Tek konstrýktıvti dıalog, ymyraǵa kelýge daıyndyq jáne ashyq pikirtalas bar. Búgin biz sheshýimiz kerek: biz ózgerister jolynda bir-birin qoldaı otyryp, alǵa umtylǵan komanda bolamyz ba, joq pa. Men árqashan dıalogke daıynmyn. Biraq ol tek jumys isteýge, ózgerýge daıyn adamdarmen ǵana bolady. Búgingi kún sheshimdi, batyl qadamdardy talap etedi. Ýaqytty joǵaltpaıyq! 2024 jyl Shakarim University jyly retinde este qaldy. 2025 jyl «Shakarim University: Jas ǵalymdar, stýdentter, serpindi tehnologııalar men ınnovasııalar jyly» dep jarııalanady. Bul jyl — ár qadam alǵa umtylys, ár tapsyrma — biz eńserýge tıisti syn-tegeýrin bolady!», dedi Dýman Orynbekov.
Qoryta aıtqanda, ulttyń joǵyn ujym bolyp oılaıtyn Shákárim shańyraǵy jasampazdyq jolynan jańylǵan emes. Uly muhıtqa tamǵan usaq tamshy sııaqty jyl saıyn jalyndy jastar men bilikti mamandardy shyǵaryp, eldiń ekonomıkalyq hám áleýmettik damýyna óz úlesin qosyp keledi. Toqsannyń tuǵyryna qonǵan ordaly oqý oshaǵynyń aty asqaqtaı bersin.
Ásem Ereje,
aıtys aqyny, aýdarmashy
