Ýnıversıtet • 21 Qańtar, 2025

Jasampazdyq jolymen

213 ret
kórsetildi
11 mın
oqý úshin

Memlekettiń mereıi tasyp, bedeli bıikte turýy úshin ekonomıkamyzdyń eńseli bolýy jetkiliksiz. Qaryshtap qadam basyp bara jatqan qazirgi jahandaný jaǵdaıynda ultymyzdyń upaıyn túgendeıtin túrli sala bar. Sport, máde­nıet, densaýlyq saqtaý salalarymen sabaqtasyp, sal­maqty tulǵa, sanaly urpaq tárbıeleýde sapaly bilimniń orny aıryqsha.

Jasampazdyq jolymen

Egemendik alyp, eńsemizdi tiktegen osy ýaqyt ara­lyǵynda elimizde ulttyq mártebege ıe joǵary bilim beretin oqý ordalary, memlekettik mek­tepter, ulttyq lıseıler, je­ke­menshik bilim oshaqtary óz ju­my­syn bastady. Bastap qana qoı­maı, elimizdiń damýy­na dańǵyl jol, qazaq jas­taryna qajetti bilim berip otyr. Osy oraıda joǵary oqý oryndary týraly sóz bolsa shuǵylaly Shyǵystyń shyra­ıyn kirgizip, tarydaı shákirt­ten talǵamy taýdaı tulǵa tár­bıelep kele jatqan Sháká­rim­ atyndaǵy ýnıversı­tetti aıtpaı ketý múmkin emes. О́tken jyly jeltoqsan aıynyń aıaǵyn­da atal­ǵan ýnıver­sıtettiń rektory Dýman Orynbekov rektor bolyp saı­lanǵan bir jyl kóleminde atqarǵan jumysynyń ese­bin bergen edi. О́zim bilim alǵan qara shańy­raq­tyń tynys-tirshiligine beı­jaı qara­maı­tyn­dyqtan, basshynyń esebin arnaıy baryp tyńdadym.

1934 jyly Semeı pedago­gıka­lyq ınstıtýty bolyp irge­tasy qalanǵan ordaly oqý orny 90 jyldyń tuǵyryna qon­dy. Peda­gogıkalyq, zooteh­nı­ka­­lyq-mal­dárigerlik, qar­jy-eko­no­mıkalyq jáne tehno­lo­gııa­lyq ınstıtýttarynyń biri­gýi­men qurylǵan bul bilim ordasy memleket múddesine qyzmet jasap júrgen talaı túlektiń qana­­tyn qataıtty. Ulttyń uıyt­qysy bolǵan ulaǵatty jandar­dy tár­bıelep shyǵardy desek te artyq emes. Qazaqtyń oı darııa­sy, sóz kenishi Shákárim Qudaı­ber­di­uly­nyń esimin ıelengen kıeli orda kele­shekke kemel bilimmen senim­di qa­dam jasap keledi. Búginde bas kó­te­rer erlerdiń basyn qosqan baǵa­­naly ordanyń qulashyn keńge ser­­mep kele jatqany biz úshin zor már­te­be.

Esep berý barysynda oqý ordasynyń basqarma tóraǵasy-rektor Dýman Rymǵalıuly ýnı­versıtet strategııasynda­ be­ki­tilgen 5 negizgi baǵytqa toq­talyp egjeı-tegjeı taldap bergen bolatyn. «Onyń birinshisi, Básekege qabiletti kadr­­lar­dy sapaly daıarlaýdy qam­tama­syz etý. Professor-oqy­­­tý­shy­lar quramynyń jalpy sany – 353 adam. Jastar (34 jasqa deıingilerdi qosa alǵanda) – 89.

Jastardyń jalpy profes­sor-oqytýshylar quram­daǵy paıyzdyq úlesi – 25%. Bul kór­setkishter – bárimiz úshin dabyl! Men ýnıversıtettiń negizin quraıtyn oqytýshylarǵa, ıaǵnı 75%-ǵa júginemin. Sizderdiń bilimderińiz ben daǵdylaryńyz jańa býyndy qalyptastyrýdyń irgetasy bolýy kerek. Bizde úlken áleýet bar, ony dál qazir júzege asyrýymyz qajet. Osy máseleni negizge ala otyryp, 2025 jylǵa arnalǵan úsh negizgi mindetti jarııalaımyn: birinshi – jańa ǵylymı elıta qalyptastyrý. Innovasııalyq Jastar ǵylymı ortalyǵyn qurý arqyly árbir jas ǵalym qarjylandyrýǵa, zerthanalarǵa jáne halyqara­lyq saraptamaǵa qol jetkize ala­dy. Bıyl bizge sıfrlandyrý, bıoekologııa, agrotehnologııa,­ ınjenerlik ınnovasııa­­lar salasynda 15 ǵylymı startap­ty iske qosý qajet. Ekinshi – kadr­lardy jańartý jáne ıntegra­sııalaý. Jas oqytýshylar úshin qoldaý baǵdarlamalaryn engi­zý, jeke damý traektorııa­syn ázirleý: ǵylymı jarııala­nym­dar, granttarǵa qatysý, halyq­aralyq taǵylymdamalar. Elimiz­de jáne onyń sheginen tys jerlerde kadrlardy aýqymdy izdes­tirý. Osy jyly keminde 20 jo­ǵary bilikti jas ǵalymdy tartý. Úshinshi mindet – áleýmettik jáne qarjylyq yntalandyrý. Jas professor-oqytýshylar quram úshin arnaıy granttar men syıaqylar engizý. Eń úzdik zertteýshiler men oqytýshylar jobalardy qarjylandyrýda jáne jalaqyǵa ústemeaqy alýda basymdyqqa ıe bolady. Turǵyn úı máselesin sheshý: qyzmettik páterler men jataqhanalar berý baǵdarlamasyn iske asyrý. Jas maman ómir súrý úshin emes, tabysqa jetý jáne ınnovasııalar týraly oılaýy kerek. Shakarim University jańa dáýirdiń sheginde tur. Áreket dáýiri. Jastar dáýiri. Jastarǵa basymdyq berý – bul aman qalý jáne kóshbasshylyq strategııa­sy. Mindet aıqyn. Maqsattar qoıylǵan. Nátıje mindetti túrde bolady», dedi rektor.

«Shabam degen jigitke at bere­tin, janam degen júrekke ot bere­tin» ujymnan jalyndy jas maman, ultjandy ustaz shyǵatyny shúbásiz. Qolyna dıp­lomyn alyp, úmit pen kúdik, qorqý men qobaljý kúıin keship kelgen jastardy qoltyǵynan demep, qoldaý bildirýdi qolǵa alyp otyrǵan basshylyqtyń baǵyty basqalarǵa úlgi. Ýnıversıtet­tiń­ Halyqaralyq reıtıngterdegi jetistikterine toqtalyp ótsek. «QS Asia University Rankings» 2025 jyl nátıjesinde ýnıversıtet kórsetkishteri 100 pozısııaǵa jaqsarǵan. Azııa elderiniń eń úzdik ýnıversıtetteriniń 501-520 toptaryna kirgen. Reıtıngke 25 Azııa elinen 984 ýnıversıtet qatysty, bul 2023 jylmen salystyrǵanda 142-ge pozısııaǵa joǵary. Al «UI GreenMetric World University Ranking» boıyn­sha álemdegi eń ekologııalyq oqý oryndary reıtınginde Shákárim ýnıversıteti 662-orynǵa ıe bo­lyp otyr. Qazaqstan ýnıversıtet­teri arasynda 8-oryn. Ýnıversı­tet Birikken Ulttar Uıymy­nyń Turaqty damý maqsattaryna qol jetkizýge árqashan úlken kóńil bóledi. «QS Sustainability Rankings» nátıjesinde alǵash ret bedeldi «QS» turaqtylyq reıtıngterine endi. Bul jerde ýnıversıtet «Qorshaǵan ortany zertteý» jáne «Densaýlyq jáne ál-aýqat» baǵyttary boıynsha birinshi oryn, áleýmettik áser boıynsha úshinshi, ekologııalyq áser boıynsha jetinshi, álemdik deńgeıdegi ýnıversıtet basqarý kórsetkishi boıynsha 416-oryn. 7 jylǵa ınstıtýsıonaldyq ak­­kre­­­­­dı­tasııa alyndy. 76 bilim berý baǵ­darlamasy akkredıtteldi. Aıta bersek kórsetkishter kóp, jetistikter jeterlik. Bul jerde erekshe mán beretin dúnıe Ýnıversıtet ujymy tek Qazaq­stannyń ishinde ǵana emes, eldiń dańqyn ózge memleketterde de ­tanytyp júr.

Ýnıversıtet basshylyǵynyń jolǵa qoıǵan taǵy bir mindeti ǵylymdy qarjylandyrý máselesi. «Qazirgi tańda ýnıversıtette jalpy somasy 4,9 mlrd teńgeni quraıtyn 52 joba júzege asady. Sonyń arqasynda ǵylymmen aınalysyp otyrǵan PhD, jas oqytýshylardyń jalaqylary 1,1 mln-nan – 2,5 mln teńgege deıingi somany quraıdy. Jobalardaǵy doktoranttardyń jalaqysy – 300 myńnan 700 myńǵa deıin, al magıstranttardiki 150 myń­nan – 400 myńǵa deıingi somany qu­raı­dy. Sońǵy jyly ǵylymı qural jabdyqty satyp alýǵa jum­­­salǵan soma 5 eseden asa artyp 560 mıllıon teńgeni qurady. Qar­­jy­landyrylatyn ǵylymı zert­teý jumystary sheń­berinde ult­tyq ónim – qurt óndirý bo­ıyn­sha, et jartylaı fabrıkattar­dy óndirý boıynsha sehtar, mıkro­bıo­logııalyq jáne PSR laboratorııalary ashyldy. Vete­rı­narııa-sanıtarlyq saraptama zert­ha­nasynyń akkredıtasııasy aıaq­ta­lýǵa jaqyndady», dedi rektor.

Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, atalǵan oqý ordasy halyqaralyq yntymaqtastyq máselelerge tereń mán berip, jas mamandardyń jan-jaqty, stýdentterdiń bilim kókjıegi keń bolýy úshin ártúrli áriptestik áreketter jasaýda. Oǵan dálel, bıyl ýnıversıtette alǵash ret júzege asyrylyp jatqan kommersıalızasııa jobasy sheń­berinde «MetPro ınjı­nırıng kompanııasy» JShS qu­ryldy. Sonymen qatar Qytaı Halyq Res­pýblıkasynyń «HETÝ» kompanııa­sy 15 mln kóleminde mashına jasaý salasyn damytýǵa ınves­tı­sııa jasaǵan. Eki ınısatıvti joba Qytaı Soltústik-Batys aýyl jáne ormansharýashylyq ýnı­ver­sıtetimen júzege asyrylyp jatyr.

«Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń damý baǵytyna sáıkes árbir óńirde sheteldik ýnıversıtettik fılıaly bolýy mańyzdy. Soǵan sáıkes, bizdiń ýnıversıtette Polshadaǵy Byd­gosh ýnıversıtetiniń fılıaly ashyldy. Ol ekinshi jyl qata­rynan jumys atqaryp, bıyl Sport jáne rekreasııa bilim berý baǵdarlamasy boıynsha 30 granttyq oryn mınıstrlik tarapynan ýnıversıtetimizge bólindi. Ol oryndar tolyqtaı meńgerildi», dedi D.Rymǵalıuly.

Aıta ketetin taǵy bir jaıt, uzaq ýaqyt konservasııada bolǵan «Iýnost» ashanasy, Soworking «JasStar», sport kesheni, ınjınırıng ortalyǵy, AgroBıostansa, «Eski bekinis» oqý bazasy sııaqty nysan­dardyń paıdalanýǵa berilýi ujym úshin de, stýdentter úshin de qýa­nyshqa toly sáýleli sátterdiń biri boldy.

«Bul jer – ózgerister men jańǵyrýlar rámizi. Munda eski kezeńniń paraǵy jabyldy. Osy jerden jańa dáýirdiń qadam­dary bastalady. Biz jańashyl­dyq­ty qabyldap, alǵa jyljýǵa daıyn­byz. Dál osy oryndy ózgert­kenimizdeı, árqaısymyz óz oıy­myzdy, kózqarasymyzdy, jumy­sy­myzdy ózgertýimiz kerek. Biz ózi­­mizdi jańa, ózekti, suranysqa ıe baǵytqa beıimdeýdi úırenýi­miz qajet. Basqa jol joq. Ýaqyt talaby qatań. Ýaqyt ózgerdi. Ol jedel sheshimder, naqty áreketter jáne joǵary jaýapkershilikti talap ete­di. Áreketsizdik – artta qalýdyń belgisi. Búginnen bastap, ózgeris­ter ózimizden bastalýy kerek. Búgin sozylýǵa oryn joq. Renish­ter­ge, túsinispeýshilikterge, astyrtyn áreketterge jol joq. Tek konstrýktıvti dıalog, ymyraǵa kelýge daıyndyq jáne ashyq pikirtalas bar. Búgin biz sheshýimiz kerek: biz ózgerister jolynda bir-birin qoldaı otyryp, alǵa umtylǵan komanda bolamyz ba, joq pa. Men árqashan dıalogke daıynmyn. Biraq ol tek jumys isteýge, ózgerýge daıyn adamdarmen ǵana bolady. Búgingi kún sheshimdi, batyl qadamdardy talap etedi. Ýaqytty joǵaltpaıyq! 2024 jyl Shakarim University jyly retinde este qaldy. 2025 jyl «Shakarim University: Jas ǵalymdar, stýdentter, serpindi teh­nologııalar men ınnovasııalar jyly» dep jarııalanady. Bul jyl — ár qadam alǵa umtylys, ár tapsyrma — biz eńserýge tıisti syn-tegeýrin bolady!», dedi Dýman Orynbekov.

Qoryta aıtqanda, ulttyń joǵyn ujym bolyp oılaıtyn Shákárim shańyraǵy jasampaz­dyq jolynan jańylǵan emes. Uly muhıtqa tamǵan usaq tamshy sııaqty jyl saıyn jalyndy jastar men bilikti mamandardy shyǵaryp, eldiń ekonomıkalyq hám áleýmettik damýyna óz úlesin qosyp keledi. Toqsannyń tuǵyryna qonǵan ordaly oqý oshaǵynyń aty asqaqtaı bersin.

 

Ásem Ereje,

aıtys aqyny, aýdarmashy

Sońǵy jańalyqtar