Aýyldyń ıti

Qara tóbet qotanyn qorıtyn Shalqar kóliniń jel jaq ete­gin basa qonystanǵan Qaraǵaı aýyly sońǵy qazyǵyn osydan jarty jyl buryn sýyrdy. Túp-túgel bir mezette emes, árıne. Áýeli kóship-qonýǵa kúsh-qýaty keletin aýqattylar aýǵan. Keıingi kempir-shal jylap-syqtap, ataqonysty, aýyldastar bir-birin qımaı biraz ýaqyt otyrdy. Bolmady ǵoı. Bolmaǵasyn, qanshama jyl qonys qylǵan aýyldan údere kóshken. Tek kóshken eldiń jurtynda qotan qorý paryzy qanyna sińgen qara tóbet qana qaldy. El kóshken soń, jurtta qalǵan súıek-saıaqty kemirgen. Tyshqanshylap kún kórgen. Keshe áýeli alaqanshyqtanyp jaıaý borasyn bastalǵan bette qul­qyny qurǵyr eski qoranyń ir­gesindegi úıshiginen jetektep shy­ǵarǵan. Tuńǵysh ret adasyp ketti.

Shalqar kóliniń yq jaǵyn­daǵy etek-jeńi jınaqy, baqýatty Aleksandrovka selo­synyń samaladaı jarqyraǵan jaryǵyn da kóre almaı qal­dy. Kól jaǵalaýyndaǵy ıt tumsyǵy ótpeıtin ormandy alqapty tyń ıgerý ke­zinde ıemdenip alǵan bul seloǵa dúnıeni dúrliktirgen daǵdarys kelmegen tárizdi. Ormannyń ishi jaz boıy jemis-jıdekke, sańyraýqulaqqa syńsyp turady. Qý taqyrǵa qo­nystanǵan, jeldiń ótindegi Qaraǵaı aýyly tárizdi emes. Qol basyndaı qanden ıtterine deıin maıdan jarylaıyn dep júr.

Qara tóbet aq boranǵa aralasyp, bir qap unnyń ishine salyp jibergen jalǵyz túıir kómirdeı qarańdaǵan jalǵyz noqattaı qala shetine ilikken. Munda boran joq eken. Ysyldap jel eskeni bolmasa, yq-panasy mol. Álden ýaqytta qara tóbet úshqabatty, záýlim úıdiń yǵynda turǵanyn ańǵardy. Qulaqtary túbinen kesilgen qazandaı basyn sál kóterip qarasa, ekinshi qabattyń jap-jaryq terezesinen qoıan­nyń kójegindeı appaq birdeńe daladaǵy ash tóbetke birtúrli aıanyshpen músirkep qaraıtyn tárizdi. Kádýilgi ıt eken. Appaq júni úlpildep tur. Moınyna shetine altyn jip júgirtken qarǵybaý taǵypty. Qara tóbet aýzyn ashyp, ańtarylyp qalǵan. Dál osy sátte áldebireý temir tegeýrinmen ash búıirinen soǵyp ótti. Jantalasa aýyz salmaqqa umtylyp edi, dármeni jetpedi. Bajaılap qarasa, júnderi kereqarys kavkaz ıtteri eken. Bireý emes, ekeý. Ekeý bolmaq túgili on bolsa da kúsh-qýaty bo­ıynda turǵanda qara tóbet qańǵyǵan kavkazdyń ıtine azý saldyrmas edi. Sińirine ilinip ázer turǵan soń basynǵany da. Qansha degenmen arǵy atasynan qalǵan, qan arqyly daryǵan qasıeti bar qara tóbet qos ıt­tiń qaqpanynan áýpirimdep qu­tylyp edi, orystyń jýan moıyn ıtteri qýdy. Odan áride aǵyl­shyn dogi me, bul el kór­megen úndiniń júnsiz, syptyǵyr páleleri me. Birinen soń biri jabyldy.

Aqyr sońynda qara tóbet qalanyń qonys bolmaıtynyn uqqan. Qaıtadan adyra qalǵan aýylǵa ketpek. Ataqonys. Kim bilsin, kúnderdiń kúninde qasqyr terisimen qaptalǵan ıtaıaq­pen as beretin ıeleri qaı­typ oralar. It bolsa da, qara tóbet te ataqonysyn ańsap bara jatyr emes pe?

Qara tóbet qaladan shyq­qanda yshqyna ishin tartyp boran bastalǵan. Tań aldynda qalyń shymyldyqtaı aýyr, irigen sútteı bozamyq tuman túsip edi. Oń-terisi, baǵy­tynyń baǵ­dary belgisiz. Qara tóbet aýyldy izdep aq boran­nyń arasynda jortyp keledi. Aldy bulyńǵyr, tastúnek, qarańǵy...