Salyq júktemesi ádil bólinýge tıis

Premer-mınıstr Memleket basshysynyń tapsyrmasyn iske asyrý aıasynda usynylǵan sharalar jurtshylyqpen, ásirese bıznes ókilderi jáne sarapshylarmen belsendi túrde keńinen talqylanyp jatqanyn atap ótti. Ulttyq ekonomıka, qarjy vıse-mınıstrleri bastaǵan jumys toptary barlyq óńirdegi bıznes-qaýymdastyqtarmen kez­desip, taldaý jáne óńdeý úshin usynystar jınady.

Ulttyq ekonomıka mınıstrligi fıskaldy re­formanyń negizgi tásilderin qysqasha tanystyrdy. Sara­lanǵan QQS jáne esepke qoıý shegin tómendetý Ulttyq qor­ǵa táýeldilikti azaıtyp, ınf­ra­­qurylymdy damytýǵa qo­sym­sha qarajat jumsaýǵa múm­kin­dik beredi. Sonymen qatar ar­naıy salyq rejimderi­niń sa­nyn 364 qyzmet túrinen 40-qa deıin qysqartý usyny­la­dy. Búgingi tańda Qazaqstan­­daǵy ki­ris­ter deńgeıi shamamen 20%-dy quraıtyny, bul túsimder bo­ıynsha IJО́ úlesi ekeni atap ótildi. Basqa eldermen salystyratyn bolsaq, Reseıde bul kórsetkish – 42%, damyǵan elderde – 50%-dan astam.

«Ákimshilikke qatysty kóp­tegen suraq týyndaıdy. Biz de bir jerde turmaımyz, jumys isteımiz. Belgili bir jetistikter bar. Bıýdjettiń kiris bóligi bo­ıynsha da belsendi jumys istep jatyrmyz. Qańtar aıynda biz kirister josparyn 150%-ǵa oryndadyq. Munyń barlyǵy memlekettik kirister salasyn­daǵy jumys pen sıfrlandyrý­dyń nátıjesi», dep atap ótti O.Bektenov.

Úkimet tıimdilikti arttyratyn jáne bıznes pen memleket arasyndaǵy ózara árekettesýdi jeńildetetin biryńǵaı sıfrlyq ekojúıeni qurý boıynsha ju­mys júrgizip jatyr. Jasandy ıntel­lekt jáne avtomattandyry­l­ǵan derekterdi taldaý engizilý­de, bul ákimshilik júktemeni azaıtady jáne ashyqtyqty arttyrady. Salyqtyq ákim­shilendirýdiń tıimdiligin arttyrý úshin derekterdi óńdeý tehnologııalary belsendi túrde engizilip otyr.

Salyq reformasy aıasynda jalǵan mámilelerdi joıý maq­satynda JShS-ler men JK-lerdi tirkeýge baqylaýdy kúsheıtý usynylyp otyr. Face ID arqyly kásipkerlerdi sáıkestendirý sharalary qarastyrylyp jatyr. Sonymen qatar jalǵan tulǵa­lar­dyń atyna tirkelý qaýpin azaı­tý úshin aqparat tekseriledi. 2024 jyly 1 myńnan astam osyndaı kompanııa anyqtaldy. Taǵy bir bastama – quryltaıshynyń kásiporyndary jumys istemese, salyq bereshegi bolsa nemese eleýli salyqtyq buzýshylyqtarǵa jol bergen jaǵdaıda jańa kompanııalardy tirkeýge tyıym salý.

Túrli ınternet-platformalarda jumys isteıtin azamattar sanynyń ósýin eskere otyryp, salyqtyq ákimshilendirý­diń mańyzdy qadamy plat­for­malyq jumyspen qamtýdy retteý boldy. Mysaly, «Iаndeks taksı» platformalyq ju­mys­pen qamtý boıynsha sa­lyq­tyq ákimshilendirýdiń pılot­tyq jobasy aıasynda 2024 jyl­dyń qyrkúıeginen bastap júrgizýshiler úshin 378 mln teńge kólemindegi jeke tabys salyǵyn, sondaı-aq 1 mlrd teńgege jýyq áleýmettik tólemder aýdaryldy. Jeke kásipker retinde 50 myń taksı júrgizýshisi tirkeldi Osylaısha, Iаndeks salyqtar bıýdjetke qosymsha prosedýra­lyq máselelermen aýyrtpalyq­syz tikeleı tólenedi. Bıylǵy birinshi toqsannyń sońyna deıin Qarjy mınıstrligi joba­nyń qoldanysyn 30-dan astam platformaǵa keńeıtýdi josparlap otyr.

«Qazaqstan halqyna» qoǵam­dyq áleýmettik qorynyń bu­rynǵy tóraǵasy, ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty Bolat Jámishev QQS mólsherlemesin 15 mln-ǵa tómendetýdi qoldady. «Meniń oıymsha, 15 mln tómengi shek naqty saqtalýy kerek. Árıne, bul shegti kóterýge mindetti túrde qysym bolady. Bul qyzyl jolaq, óıtkeni ol bıznesti bólshekteı bas­taıdy. Salyq mólsherlemeleri kóterilgen kezde bólshektený úshin kóbirek yntalandyrý bar», dedi B.Jámishev.

Táýelsiz dırektor, «Almaty» ÁKK» AQ dırektorlar keńesiniń múshesi Abaı Sarqulov bıýd­jet tapshylyǵyn qysqartý úshin reformalardyń paıdasyna Ulttyq qordan qarajat alýdan bas tartý usynylatynyn atap ótti. Al «Qazaqstannyń jel­detkish qurylǵylaryn óndirý­shiler odaǵy» zańdy tulǵalar birlestiginiń basshysy Marat Baqqulov óz sózinde kásiporyn basshylyǵy tarapynan bıznes jumysyn ákimshilendirýge toqtaldy. «Eshqandaı kásipker salyqty kóterýdi «jaqtaımyn» dep aıtpaıdy, bul túsinikti. Biraq adal ári ashyq jumys isteıtinder, bizder salyqty barlyǵy tóleýi kerek dep aıtamyz. Iаǵnı salyq kólemi tómendetiletin jekelegen sanattar bolmaýy kerek, óıtkeni bul qashan da «sur» shemaǵa aınalady», dedi M.Baqqulov.

Qaraǵandy halyqaralyq «Saryarqa» áýejaıynyń ıesi Erlan Ospanov damyǵan elderde salyqtan jaltarý qylmys ekenin aıtty. Sondyqtan bıznestiń bólshektenýi qoǵamdyq synmen qatar júredi. Bul rette sarapshy kásipkerlik operasııa­lar­dyń zańdylyǵyn saqtaýdy qamtamasyz etý quraly retin­de salyqtyq ákimshilendirý­di sıfr­landyrýdyń jáne tek­serý­ler­di kezeń-kezeńmen azaı­tý­­dyń mańyzyn atap ótti. О́z ke­ze­gin­­de kásipkerler de adal jumys is­teýi kerek.

«Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty» AQ basqarma tóraıymy Ásel Sársenbaeva ekonomıkadaǵy, onyń ishin­de salyq reformasyndaǵy teń­gerimsizdikterdi joıý qajettigi týraly baıandady. Úkimettiń qazir­gi usynysy QQS-ty meha­nık­a­lyq kóterýdi bildirmeı­di, bul salyq aýyrtpalyǵyn ádil bólýge qatysty usynystar. Mak­­ro­ekonomıkalyq turǵy­dan al­ǵanda, bul ortamerzimdi keleshek­te ınflıasııanyń tómendeýine ákelýi múmkin aqsha-nesıe jáne fıs­kaldyq saıasat arasyndaǵy teńgerimsizdikti joıý týraly.

Al «Zertteu Research Institute» kommersııalyq emes uıymy­nyń teń quryltaıshysy jáne at­qarýshy dırektory Sholpan Áıtenova kiris bóligin ǵana emes, shyǵys bóligin de retteý jáne onyń tıimdiligin arttyrý máselelerine toqtaldy. Atap aıtqanda, fýnksııalary sıfrlyq sheshimdermen almastyrylýy múmkin organdar sanyn qysqartý usynyldy.

О́z kezeginde «NAC Analytica (NU)» qory taldaý ortalyǵy­nyń basqarma tóraǵasy Rasýl Rysmambetov memlekettik bıýd­jetti tolyqtyrýdyń negizgi ba­ǵy­­ty taýarlardyń zańsyz qoz­ǵa­lysyna baqylaýdy kúsheıtý jáne ekonomıkadaǵy kóleń­keli shemalardy joıý ekenin atap ótti. Sonymen qatar salyq­tyq mindettemelerdi barynsha azaıtý maqsatynda bıznesti ból­­shek­teý shemalaryn teris paıda­laný jaǵdaılaryn jarııa etý sa­­lyq tártibin qamtamasyz etý­diń tıimdi tetigi bola alady. Qarjy mınıstrligine bul máse­leni jan-jaqty zerdeleý tapsyryldy.

Sonymen qatar salyq mindettemelerin azaıtý maq­satynda bıznesti bólý shema­laryn teris paıdalaný jaǵdaı­laryn jarııa túrde jarııalaý salyq tártibin qamtamasyz etýdiń tıimdi tetigi bola alady. Qarjy mınıstrligine osy máseleni egjeı-tegjeıli pysyqtaý tapsyryldy.

Sarapshylar aıtqan bar­lyq másele boıynsha tıisti túsiniktemeler berildi. Vıse-premer – Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarın tabysy 15 mln teńgege deıingi kásipkerlerdiń 80%-y mıkro jáne shaǵyn bıznes sanatyna jatatynyn atap ótti. Salystyrý úshin Reseıde bul shek – 10 mln teńgeni, О́zbekstanda – 30 mln teńgeni, Qyrǵyzstanda 30 mln teńgeni quraıdy. Qazaqstanda tabysy 39 mln-nan 78 mln teńgege deıingi bıznes 20-30 kompanııa­ny tirkeı otyryp, neǵurlym tıimdi salyq sanatynda qalý úshin bólshekteý shemasyn jıi paıdalanady. Mysaly, mundaı kórinis qurylys ındýstrııasynda baıqalady. Osylaısha, iri jáne orta bıznes salyqtan jaltaryp, shaǵyn jáne orta segmentke ketedi. Saıyp kelgende, kásipkerler sany ósedi, biraq bıznestiń IJО́-ge qosqan úlesi kóbeımeıdi.

Premer-mınıstr aıtylǵan usynystarǵa túsindirme bere otyryp, shyǵyndardy qysqartý máselesi de mańyzdy baǵyt bolyp sanalatynyn atap ótti. Qazirgi ýaqytta Úkimet qaıtalanatyn jáne ózge de basym emes fýnksııalardy qysqartý jónindegi sheshimder paketin pysyqtaýda. Bul sheshimder jurtshylyqqa da aıtylatyn bolady. Sonymen qatar shyǵystardy qysqartýdyń ruqsat etilgen kólemi bıýdjettegi bar teńgerimsizdikti ótemeıdi jáne tozǵan ınfraqurylymmen problemalardy sheshýge jáne ornyqty ekonomıkany damytý jónindegi maqsattardy iske asyrýǵa múmkindik bermeıdi.

Talqylaýdy qorytyndy­laı kele, Úkimet basshysy sa­lyq júktemesin ádil bólýdiń ma­ńyzdylyǵyn atap ótti. «Spı­kerlerdiń kópshiligi ádildik qaǵıdalary men barlyǵy sa­lyq tóleýi kerek degendi aıt­ty. Salyq tólemeıtin adam jaı ǵana josyqsyz básekelesedi. Bul túsinikti. Ol ózin zańǵa baǵynatyn kompanııalarmen salystyrǵan­da artyqshylyqty pozısııaǵa qoıady. Biz adal bızneske, salyq tóleıtinderge nazar aýdarýymyz kerek. Búgin olardy kórip otyrmyz. Biz olardy qoldaımyz», dedi O.Bektenov.