Tanym • 20 Aqpan, 2025

Kıe

100 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Qazaq «kıe» degen sózge aıryqsha mán bergen. Marqum ájem de kıeli uǵymdar týraly jıi aıtýshy edi. Ásirese Torǵaı jurty áýlıe dep dáripteıtin Sary Qoshqar babamyzdyń kıeli adam bolǵany jaıynda kóp áńgimeleıtin. Sondaı-aq árbir janýar men qustyń da kıesi bar. Máselen, «aqqýdy nege kıeli» deımiz? О́ıtkeni halqymyz ony qustyń tóresi sanap, oǵan eshqashan oq atpaǵan. Shynymdy aıtsam, jas kúnimde bul uǵymǵa onsha mán bergen joqpyn. Biraq eseıgende onyń beker emes ekenin túsindim. Oǵan bir oqıǵa sebep boldy.

Kıe

Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»

Bizdiń balalyq shaǵy­myzda aýyl qyzyq edi. Kóńildi bolatyn. Biraq 90-jyldardaǵy ekonomıkalyq qıynshylyq aýylǵa qatty soqqy bolyp tıdi. Qatty kúıretip ketti. Ujymdyq sharýashylyq jabylǵannan keıin jumyssyzdyq beleń aldy. Jurt «eki qolǵa – bir kúrek» izdep, basqa jaqqa kóshe bas­tady. Kópshiligi qalaǵa qonys aýdardy. Sóıtip, aýyl­da biraz úıler bos qaldy. Stý­dent­pin. Birinshi kýrsty aıaqtap, jaz­ǵy demalysqa kelgen edim. Aýyl­dyń ortasynda ný orman sekildi úlken saıabaq bar-tuǵyn. Aýmaǵy da atshaptyrym. Jazda jastar keshqurym soǵan jınalady. Saıabaqtyń qasynda Mádenıet úıi ornalasqan. Men de asyǵyp osy jerge keldim. Kópten kór­megen qurdastarymmen kez­desip, máre-sáremin. Bir kezde klýbqa qarasam, ornynda joq. Typ-tıpyl. Tómpeshik bolyp jatyr. Shoshyp kettim.

Bul Mádenıet úıi sonaý 60-jyldary boı kótergen. Aýylǵa aıryqsha kórik bergen sáýletti ǵımarat bolatyn. Onyń sahnasynda kim­der án salmady dersiz? Aqjol Meıirbekov, Qudaıbergen Bekish, Roza Rymbaeva, Maqpal Júnisova, Naǵıma Esqalıeva sekildi mádenıet maıtalmandary óner kórsetti. Burynǵy Torǵaı oblysynyń ataǵy keń ja­ıylǵan «Sherter» folk­lor­­lyq-

etnografııalyq an­sam­bli­niń ónerpazdary da jıi keletin. Onyń ústine aýyl­ǵa qo­naqqa kelgen qanshama aqyn-jazýshy, el aǵalarymen osynda talaı márte kezdesý ótti. Mádenıet úıiniń bir jaǵynda aýyldyń ortalyq kitaphanasy ornalasqan edi. Onyń kitap qory óte baı bolatyn. Sondaı-aq bala kúnimizde klýbta kúnde kıno kórsetetin. Sonymen qatar senbi-jeksenbi kúnderi jas­tar bı keshin ótkizetin. Mine, osyndaı tarıhy bar ǵımarat keńshar taraǵannan keıin qaraý­syz qaldy. Jylý júıesi isten shyqty. Tonaldy. Aqyry, ıesiz qalǵan dúnıeni bir kúni aýyl adamdary buzyp, materıa­lyn tý-talaqaı bólip alǵan.

Birde anamnan shaı ústinde osy oqıǵanyń mán-jaıyn suradym. Meniń suraǵyma apam uzaq oılanyp baryp, jaýap qatty. «Bizdiń jastyq shaǵymyzdyń kózi edi sol klýb. Bir kúnde buzyp tastady. Onyń bir-eki zaty qaı jyrtyqqa jamaý bolaryn bilmeımin. Bir jaǵynan, qazirgi pendelerdiń peıili ózgerdi me dep oılaımyn. Klýbtyń sahnasynda el syılaǵan qanshama jan óner kórsetti. Sóz sóıledi. Munda osy elge eńbegi sińgen ata-ájelerimizdiń de tabanynyń izi qaldy. Olardyń arasynda kıeli adamdar boldy. Solardyń kıesi urar dep eshkim oılaǵan joq. Men sodan qoryqtym», dep kúrsingen edi.

Aýylǵa barǵan saıyn baıaǵy klýbtyń tómpeshik bolyp qalǵan ornyn kóremin. Sonda marqum anamnyń kıe týraly aıtqany oıyma túsedi.