Sýret: qarmaqshy-tany.kz
Jaqynda ǵana О́skemendegi №46 mekteptiń mańaıynda toptasqan on shaqty ıt adamǵa shabýyldap, eldi dúrliktirdi. Ata-analar alańdady. Bir tarap ıtterdiń kózin joıý kerek dese, ekinshi jaǵy kerisinshe, qorǵaýǵa alýymyz kerek desti. Biz ıtti qorǵaıyq delik, sonda adamdy kim qorǵaıdy? Eske sala ketelik, 2021 jyldyń 17 jeltoqsanynda О́skemen irgesindegi «Leshoz» kentinde 6 jastaǵy qyz balany ıt talap óltirgen. О́tken aıda ǵana Rıdder qalasynda 11 jastaǵy balany bes ıt talap, kórer jaryǵy bar eken, aman qaldy. Oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń baspasóz qyzmeti bergen málimetke kóz salsaq, 2024 jyly ıt qapqan 736 adam dáriger kómegine júgingen.
– It shabýylynan zardap shekkenderdiń sany О́skemende kóp. Munda 467 jaǵdaı tirkelgen. Sonymen qatar Altaı aýdany men Rıdder qalasynda da ıtten tóngen qaýip azaımaǵan. It qapqandardyń eń kishisi eki jasar bolsa, egdesi 83 jastaǵy qarııa, – deıdi oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń baspasóz hatshysy Ásem Qaıratbek.
Iesiz ıtterdi atýdy bir jaǵynan zań shektese, ekinshi jaǵynan janýarlardy qorǵaý uıymdary bar. Bir ǵana О́skemende janýarlardy qorǵaýshy azamattardyń sany myńnan asady. Veterınarlar zań ózgermeı, ıesiz ıtterdiń sanyn azaıtý múmkin emes ekenin aıtyp, zar qaqsaıdy.
– Qańǵybas ıtti atý kerek. Máseleni sheshýdiń bir joly – osy. Ol úshin zańdy ózgertý qajet. Áıtpese, ıtterdi aýlaýdyń ózi – áýre. Jetektep alyp ketetin mal emes. Aýlap aparǵannyń ózinde jekemenshik prııýt ıeleri almaıdy. It-mysyqqa arnalǵan memlekettik baspana joq, – deıdi О́skemen qalalyq veterınarııa qyzmetiniń dırektory Jumaǵazy Orazalın.
Bıyl oblysta ıt-mysyqqa arnalǵan baspana salynýy múmkin. Resmı málimetterge súıensek, onyń qurylysyna 202 mln teńgeden asa qarjy qajet. Balabaqshalarǵa bala syımaı jatqanda, ıesiz ıtke qyrýar qarjy shashýdyń qanshalyqty qajeti bar degen de suraq týady.
– Kúrmeýi qıyn bul máseleni sheshý maqsatynda О́skemendegi 28-shaǵyn aýdannan 500 ıtke arnalǵan baspana salýdy josparlap otyrmyz. Ázirshe qańǵybas ıtterdi aýlap, vaksınasyn qoıyp, jekemenshik ıt-mysyqqa arnalǵan baspanalarǵa ótkizemiz. Negizi, adam ómirine qaýip tóndirse, tıisti shara qoldana alamyz. Onyń erejesi bar, – deıdi oblystyq veterınarııa basqarmasynyń bas mamany Asylbek Rızabekuly.
Bul máseleniń qozǵalýyna túrtki bolǵan 19-shaǵyn aýdanda órip júrgen ıtterdiń adamǵa shabýyly. Veterınarııa mamandary dereý bul mańdaǵy ıesiz ıtterdi aýlap, zań aıasynda sharalar júrgizdi. Áp degende alty ıt aýlandy. Keıinnen sol mańdaǵy birneshe ıt qamaýǵa alyndy. Dese de, mektep mańaıynda júrgendikten, ata-analar alańdaýly.
– Bizge ıtten góri balamyzdyń densaýlyǵy mańyzdy. Sondyqtan ıesiz ıtterdi erkine jiberýdiń qajeti joq. Atýǵa bolmaıdy eken dep, balalardy ıtke talatyp qoıyp otyra almaımyz. Janýarlardy qorǵaýshylar ıt-mysyqqa qorǵan bolamyz dese, úılerine alyp ketip, baılap baqsyn, – deıdi ashynǵan ata-ana Aınur Ahmetova.
Qala basshylyǵy da ıesiz ıtterdiń máselesi nazarda bolatynyn aıtyp sendirdi. Qansha degenmen, ıt pen mysyqty aýlaý týraly zańǵa ózgeris enbeı, máseleniń túbegeıli sheshilýi qıyn.
О́SKEMEN
