Qylmystyq jolmen kelgen kirister qatań baqylanady

Terrorızmdi qarjylandyrýǵa qarsy is-qımyl

Al kún tártibindegi «Qylmystyq jolmen alynǵan kiristerdi zańdastyrýǵa jáne terrorızmdi qarjylandyrýǵa qarsy is-qımyl jónindegi Eýrazııalyq top týraly kelisimge jáne Qylmystyq jolmen alynǵan kiristerdi zańdastyrýǵa jáne terrorızmdi qarjylandyrýǵa qarsy is-qımyl jónindegi Eýrazııalyq toptyń bıýdjetin qalyptastyrý jáne atqarý tártibi týraly erejege ózgerister engizý týraly Hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy jóninde Qarjylyq monıtorıng agenttigi tóraǵasynyń orynbasary Jeńis Elemesov baıandady. Al zań jobasy jóninde Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń hatshysy Murat Ergeshbaev qosymsha baıandama jasady.

Májilis qylmystyq kiristerdi zańdas­tyrýǵa jáne terrorızmdi qarjylan­dyrýǵa qarsy is-qımyl jónindegi Eýrazııalyq top týraly kelisimge ózgerister engizý týraly hattama men Eýrazııalyq toptyń bıýdjetin qalyptastyrý jáne atqarý tártibi týraly erejeni ratıfıkasııalady. Qujatqa Qarjy monıtorıngi agenttigi bastamashylyq etip otyr.

Qysqasy, Májilis qylmystyq jolmen kelgen aqshany jylystatýǵa qarsy kúresti qamtamasyz etetin zań qabyldady. Qarjy­lyq monıtorıng agenttigi tóraǵasynyń orynbasary Jeńis Elemesov depýtattarǵa tanystyrǵan zań jobasy aqshany jylys­tatýǵa jáne terrorızmge qarsy kúres salasyndaǵy halyqaralyq standarttardy belgileıtin 1989 jyly qurylǵan FATF (Financial Action Task Force on Money Laundering) talaptaryna negizdelgen.

– Bul standarttar BUU-ǵa múshe elderdiń bárine, onyń ishinde Qazaqstan úshin de mindetti. Sonymen qatar elder FATF túrinde qurylǵan toptyń birine qatysý kerek. Búgingi tańda osyndaı 9 aımaqtyq top qurylǵan. Sonyń ishinde Aqshany jylystatýǵa jáne terrorızmge qarsy kúres is-qımyl jónindegi eýrazııalyq topty 2004 jyly 6 el qurǵan. Qazaqstan – solardyń qatarynda, – dedi ol.

J.Elemesovtiń aıtýynsha, uıymnyń hatshylyǵy Máskeýde ornalasqan. 2011 jyly Eýrazııalyq top úkimetaralyq uıym mártebesine ıe bolyp, onyń quramy 9 elge deıin keńeıdi. Osy 9 memleketten basqa 17 memleket pen 24 halyqaralyq uıym baqylaýshy bolyp tirkelgen eken.

– 2012 jyly FATF mandaty qaıta keńeı­tilip, jappaı qyryp-joıý qarýyn taratýdy qarjylandyrýǵa qarsy is-qımyl máseleleri qosyldy. Osyǵan baılanysty hattama men kelisim mátini tolyqtyryl­dy. Hattamada Eýrazııalyq top bıýdjeti­niń kózderi keńeıtildi. Qazir topqa múshe 9 memlekettiń jeteýi hattamany ratı­fıkasııalady. Osy ýaqytta Qazaqstan men Qytaı Halyq Respýblıkasy qujatty ratıfıkasııalaý boıynsha ishki memlekettik rásimderin júrgizip jatyr. Hattamany ratıfıkasııalaý respýblıkalyq bıýdjetten qosymsha shyǵyndardy qajet etpeıdi. Bul topqa múshe bolǵan 20 jyldyń ishinde Qazaqstan bir ret 300 myń rýbl kóleminde erikti jarna engizdi. Maqsattyq jarnalar naqty mindetter men maqsattarǵa ǵana tólenedi, – dedi J.Elemesov.

Qazaqstan jáne Kıpr: sot júıesindegi kelisim

«Qazaqstan Respýblıkasy men Kıpr Res­pýblıkasy arasyndaǵy sottalǵan adam­dardy berý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy jóninde Bas prokýrordyń orynbasary Ǵalymjan Qoıgeldıev baıandama jasady.

Kelisim 2024 jylǵy 25 naýryzda Astana qalasynda jasalǵan. Qujatqa sáıkes taraptar bas bostandyǵynan aıyrýǵa sottalǵan adamdardy óz elinde (azamattyǵy bar) jazasyn odan ári óteý úshin bir-birine berýge mindetteledi. Sottalǵandardy berý úshin úsh negizgi shart saqtalýǵa tıis. Iаǵnı sottalǵan adamda eki eldiń biri­niń azamattyǵy bolýy, sottalǵan adamdy berýge qatysty onyń óziniń erikti kelisi­mi, sottalǵan adamnyń áreketi eki elde de qylmys dep tanylýy kerek. Eger úkim shyǵarýshy tarap ony ulttyq qaýipsiz­dikke qaýip tóndirýi múmkin dep eseptese, sottal­ǵan adam úkim boıynsha zalaldy óte­me­gen bolsa, úkim shyǵarýshy tarap jaǵyn­da sottalýshyǵa qatysty qylmystyq qýdalaý júzege asyrylsa, berýden bas tartýy múmkin.

Dese de talqylaý barysynda depýtat Anas Baqqojaev máselege basqa qyrynan qarap, baıandamashyǵa saýalyn qoıdy.

– Elimizdiń azamaty Kıprde ustalyp, sottalyp, keıin Qazaqstan jaǵyna berilip, óz jazasyn otanynda jalǵastyrady delik. Bizdiń zańnamaǵa sáıkes, eger jazasynyń bir bóligin óteıtin bolsa, onda onyń shartty túrde erterek bosap shyǵýǵa múmkindigi bar. Al Kıprde ondaı joq. Endi atalǵan kelisimsharttyń 20-babynda «sot úkimin qaıta qaraýdy sot úkimin shyǵarýshy tarap qana qaıta qaraıdy» dep jazylǵan. Osy jerde bir suraq týyp otyr. Eger osyndaı jaǵdaı bolatyn bolsa, Qazaqstan óz sheshimin derbes qabyldaı ma, álde Kıprdegi sot úkimin qaıta kúte me, – dep surady depýtat.

Bas prokýrordyń orynbasary mundaı sheshimderdi bizdiń el derbes qabyldaı alatynyn jetkizdi.

– Merziminen erte bosatý, raqymshylyq, keshirim berý degen sııaqty sharalardy qabyldaı alamyz. Mundaı jaǵdaıda Kıpr tarapynan ruqsat suraýdyń qajeti joq. Biraq biz sheshim qabyldaǵannan keıin mindetti túrde Kıpr tarapyna qandaı sheshim qabyldaǵanymyz týraly habarlaımyz, – dedi Ǵ.Qoıgeldıev.

Sondaı-aq bul másele boıynsha Zań­nama jáne sot-quqyqtyq reforma komı­tetiniń múshesi Danabek Isabekov qosymsha baıandama jasady. Osylaısha, talqylaýdan keıin Májilis Qazaqstan Respýblıkasy men Kıpr Respýblıkasy arasyndaǵy sottalǵan adamdardy berý týraly kelisimdi ratıfıkasııalady.

Bıýdjet kodeksi men keıbir túzetýler týraly

Sonymen qatar Májilis Bıýdjet kodeksi­ne Senat engizgen túzetýlermen kelisti. Bul týraly, ıaǵnı Bıýdjet kodeksiniń Senat jańa redaksııada usynǵan jekelegen baptary jóninde Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń tóraǵasy Tatıana Saveleva habarlady.

– Bıýdjet kodeksi jáne oǵan ilespe zań jobasy Parlament Májilisine 2023 jylǵy 22 qyr­­kúıekte engizilgen. Bul qujattar Mem­­leket basshysynyń Joldaýyn iske asyrý aıasynda ázirlendi. 2024 jyldyń 13 jel­­toq­sanynda Bıýdjet kodeksi men iles­pe zańdy Májilis Senatqa joldady. Bıyl 6 aqpanda atalǵan qujattar Máji­liske qaıtaryldy. Senat 92 túzetý engiz­di, onyń 70-i – Bıýdjet kodeksine, al 22-si – ilespe qujatta. Túzetýler arasynda 55-i – redaksııalyq naqtylaý sıpatynda, 36-sy Qazaqstannyń jekelegen zańnamalyq aktilerine sáıkes keltirýge baǵyttalǵan, – dedi T.Saveleva.

Onyń aıtýynsha, Senat usynylǵan túzetýler Parlament Májilisi qabyldaǵan zańnyń tujyrymdamasyn ózgertpeıdi.

– Osyǵan baılanysty Májilistiń Qarjy jáne bıýdjet komıteti Senattyń Bıýjet kodeksi men ilespe zańnyń jekelegen baptaryna tolyqtyrýlarmen kelisýdi usynady, – dep sózin túıindedi depýtat. Palata depýtattary usynysqa qoldaý bildirdi.

Sondaı-aq jumys toby ǵı­marattar men qurylystarda, onlaın-platformalar men basqa da buqaralyq aqparat quraldaryn­da býkmekerlik keńseler men totalı­zatorlardy jarnamalaýǵa tyıym salýǵa qatysty túzetýlerdi qabyldady. Buǵan sporttyq is-sharalar ótkizý kezinde sport nysandarynyń ishinde ornalasqan jarnama, býkmekerlik keńselerdiń ınternet-resýrstary men sporttyq baǵyt­taǵy BAQ pen abonenttik mobıldy quryl­ǵylardaǵy jarnama kirmeıdi. Buǵan qosa depýtattar bas bostandyǵynan aıyrýǵa baılanysty emes jazaǵa, onyń ishinde shartty túrde sottalǵandarǵa qumar oıyndarǵa qatysýǵa tyıym salýdy usyndy.

Eńbek qaýipsizdigine mán berildi

«Amanat» partııasy fraksııasy­nyń múshesi Arman Qalyqov Ulytaý óńirin­degi «Jomart» kenishindegi qaıǵyly oqıǵa bo­ıynsha Premer-mınıstr Oljas Bektenovke, Bas prokýror Berik Asylovqa depýtattyq saýalyn joldady.

Májilis atynan apat saldarynan jaqyn­dary men týystarynan aıyrylǵan otba­sy­larǵa kóńil aıtyp, «Qazaqmys» kásip­oryn­daryndaǵy jazataıym oqıǵalar­dyń kóbeıýi ónerkásiptik qaýipsizdik máselelerine kóńil bólinbeýdiń tikeleı saldary ekenin aıtty. Sondaı-aq ár jyldarda bolǵan qaıǵyly oqıǵalardyń statıstıkasyn tizip, kásiporyndy aıyptady.

– Osyǵan baılanysty elimizdegi eń ozyq ári eń tabysty kásiporynnyń biri úzdik­siz joǵary tabysqa keneledi, biraq nege jyldar boıy eńbek qaýipsizdigin qajet­ti deńgeıde qamtamasyz etpeıdi degen su­raq týyndaıdy. Mundaı tehnogendik apat­tar elimizdegi shahtalarda, karerlerde, mu­naı ken oryndarynda jyl saıyn qaıta­lanyp otyrady. Bul – memlekettik ónerkásip­tik qaýipsizdik ınstıtýttarynyń mańyz­dy­ly­ǵy men olardyń aýadaı qajettiligin kór­setip, aıqyn dáleldep otyr, – dedi depýtat.

TikTok-ty shekteýdi usyndy

Al depýtat Janarbek Áshimjanov óz saýa­­lynda Premer-mınıstr Oljas Bek­­­tenov­tiń nazaryna TikTok áleýmettik jeli­sine jas shekteýin qoıý týraly másele usyndy.

– Búgingi tańda balalardyń álippesi – áleýmettik jeli, emizigi – TikTok, besik jyry Instagram desek artyq bolmas. Adamzat balasyn otyrǵyzyp-turǵyzǵan osy qubylystardyń áseri, ásirelep aıtsaq, atom bombasynan kem bolmaı tur. О́tken jyly áriptesim Erlan Saıyrov TikTok platformasynyń qoǵamdaǵy keri áseri týraly tıisti oryndarǵa dabyl qaǵyp edi, selt etken jan joq. Senator áriptesimiz Nurtóre Júsip «buryn balalardy «ták-tákpen» tárbıeleıtin edik, qazir TikTok-pen tárbıelep jatyrmyz» dep edi minbeden. О́li tynyshtyq, – degen depýtat balalar men jasóspirimderdi meńdýana jegendeı meńireý álemge bastap bara jatqan jaǵdaıdyń aldyn almasaq, opyq jeıtinimizdi eskertti.

J.Áshimjanovtyń aıtýynsha, TikTok-qa keıingi eki jylda 14,1 mln qazaqstan­dyq tirkelipti. Bul jeliniń negizgi tutyný­shylary da – sol besikten beli shyqpaǵan balalar men jastar. Onda paıdaly kontentten góri, jastarǵa teris áser etetin zııandy aqparattar órip júr. Osyny aıtyp dabyl qaqqan depýtat Úkimet basshysyna elimizde TikTok-ty kámelettik jasqa tolmaǵan balalardyń paıdalanýyna qatań shekteý qoıý nemese múldem tyıym salý tetikterin qarastyrý kerektigin usyndy.

Al «Aq jol» partııasy fraksııasynyń jetekshisi Azat Perýashev Premer-mınıstr­diń orynbasary Ermek Kósherbaev­qa qoǵam qaıratkeri, jazýshy Qabdesh Juma­dilovtiń 90 jyldyq mereıtoıyn joǵa­ry deńgeıde atap ótýge qatysty depý­tat­­tyq saýal joldasa, «Amanat» partııasy frak­sııasynyń múshesi Nartaı Sár­sen­ǵalıev aqbókenderdiń sanyn retteýdiń jańa tásilderin ázirleý máselesin kóterdi.