Qan tamyrǵa qońyr muń quıar, ulttyq rýhty mazdatar belgili kúıdiń biri – «Qosbasar». Kúı tarıhy qat-qabat qıqýly kezeńniń kúmbirine toly. Álqıssa, 1930 jyly «Sozaq kóterilisi» bolyp, tama rýynyń batyry Sultanbek Shalaquly bastaǵan kóterilisshiler Goloshekın saıasatyna qarsy turady, soǵys ashady. Kóteriliste Sozaq halqynyń úshten biri qyrylyp, adam aıtqysyz náýbet ornaıdy. Alapat arpalys arasynda Súgir kúıshiniń de týystary bolyp, bozdaqtar qyrshynynan qıylyp jer qushady. Opat bolǵandar arasynda kúıshiniń týǵan-týystary, jegjattary bolady. Shejireli kúı tarıhy haqynda Mádı Baıdáýletov búı deıdi: «Súkeńde birneshe «Qosbasar» bar. Munyń negizinde Sozaq kóterilisiniń qasireti, zulmat jyldardyń muń-zary jatyr. Alǵash keńes ókimeti ornaǵan kezde bılik basyndaǵylarǵa kúıshiniń kóńili táýirleý bolǵan. О́zi aýylnaı saılanady. Biraq keıin olardyń isi basqasha óris alyp bara jatqanyn túsinip, aıaǵyn tartady. Asyra silteý asqynǵan kezde jurttyń malyn tartyp alǵan zorlyq-zombylyqqa jany kúıedi. 1932 jylǵy asharshylyqta el basy aýǵan jaqqa bosyp, qum-qumnyń ishinde shegirtke, tasbaqa jegenin, bir kezdegi báıbisheler butanyń túbinde balasyn keýdesine basyp qushaqtaǵan kúıi qatyp ólgenin óz kózimen kórgen. Halyqtyń ashý-yzasy 1933 jyly Sozaq kóterilisine ulasady. Sol qaqtyǵysta qarýsyz qanshama adam jazyqsyz qyrylyp, qany sýdaı aǵady. Súkeńniń dos-jarandary, úzeńgiles-qurdastary, et-jaqyndary mert bolady. «Qosbasar» – osyndaı qos oqıǵany sýrettegen Súgirdiń jan jarasy edi». Shynynda, sher-shemennen týǵan tolaǵaı óner sol bir náýbet jyldardyń beınesin aıshyqtaıdy, óz ómirińniń tereń qatparlaryn ashyp, jan quzaryna jol silteıdi. Bálkim, óner muratynyń bıigi de osy bolar.
Al kúı atasy Qurmanǵazynyń ómiri attyń jaly, túıeniń qomynda ótken. Kúıshi týdyrǵan ónerdiń taqyryptary da san qıly. Sonyń biri – «Kisen ashqan» kúıi. Ahmet Jubanovtyń «Qurmanǵazy kúıleri qalaı shyqqan?» atty zertteý kitabynda alýan taǵdyrdan týǵan kúıge toqtalady. «Qurmanǵazy Oral túrmesinde jatyp qalady. Bir kúni qysqy serýen kezinde Lavochkın degen orys tutqynymen tanysady. Ol «aq patshaǵa til tıgizgeni úshin» qamalǵan orys jumyskeri bolyp shyǵady. О́zi qazaq arasynda kóp bolǵan, qazaqshaǵa sýdaı eken. Birde túrme kúzetshileriniń biri Lavochkınge sheshesi kelgenin habarlaıdy. Ol túrme bastyqtary ulyqsat etken bólmege baryp, sheshesimen kórisedi. Sheshesi pisirip alyp kelgen tamaqtaryn nadzırateldiń kózinshe balasyna beredi. Bir nannyń ishinde bolat ara baryn ymmen bildiredi. Sheshesi qoshtasyp ketken soń, Lavochkın tamaqtardy kameraǵa alyp kelip, bolǵan jaıdy Qurmanǵazyǵa baıandaıdy. Ekeýi qashý josparyn jasap, oılaryn ózderine ishtartyp júrgen (Qurmanǵazyǵa dombyra ákelip bergen) nadzıratelge bildiredi. Ol bularǵa járdemdesýge ýáde beredi». Osylaısha, túrmeden qashqan qos tutqyn saıdyń boıyna keledi, kúıshi kisenin alyp otyrǵanda, jaranyń aýzy ashylyp, túni boıy aýyryp uıqy bermeıdi. Júrýge de múmkinshilik bolmaıdy. Sol aýyrtpalyq tusynda «Kisen ashqan» kúıi týady.
«Kisen ashqan» – kúıdiń aty,
Kúı ıesi – Qurmanǵazy.
«Kisen ashqan» – syıdyń aty,
Syı ıesi – Qurmanǵazy.
Dybystaıdy uly orkestr
Babasynyń dybysymen.
Tynystaıdy uly orkestr
Danasynyń tynysymen».
Juban Moldaǵalıev jyrlaǵandaı, qaısar babanyń jan únimen, júrekke artqan júginen týǵan ómirsheń kúı uly orkestrmen tynystaǵanda, el shejiresiniń bir parasyn bizge shertedi.
Sherli kúıler tizbegi tolassyz, mol. Jetim qyzdyń zarynan, taǵdyr taýqymetinen týǵan Tólegen Mombekovtiń «Saltanat» kúıi, qanqasap zamanda bostandyqqa umtylǵan halyqtyń zarynan dúnıege kelgen Dına Nurpeıisovanyń «On altynshy jyl» kúıi, Alash arystaryn oqqa baılaǵan kórsoqyr zamanǵa keıistikten, ashy qaıǵydan týǵan Ábiken Hasenovtiń «Qońyry» pikirimizge dálel, sózimizge tuzdyq. Dáýir dúnıege ákelgen degdar týyndylar ult tamyryn qozǵar, rýhanı oshaǵymyzdy mazdatar, keıinginiń kókiregine kórikteı quıylar, tek ajal qushpas, ǵasyr minberinen joǵalmas.
