Qara óleńniń kıesin de, qısynǵa keler júıesin de muzbalaq aqyn Muqaǵalı Maqataevtyń jyrlarynan tapqanda, boıǵa shýaq, janǵa qýat daryǵandaı bolady. Áıteýir janyńdy bir beımálim sezim bılep alatyny bar. Aqıyq aqynnyń óleńine jazylǵan án az emes. Árıne, oıly mátinge jazylǵan sekirtpe áýender de jetip artylady. Mundaıda ózegińdi ókinish semseri tilgilep, kádimgideı shamdanasyń. Rasynda sózine sazy saı kelmeıtin ondaı shyǵarmalar janyńdy kúızeltse, «Kaspıı» tobynyń shyrqaýynda júrek tórinen oryn alǵan «Jaryǵym-aı» syndy ǵalamat týyndylar oıdy onǵa bóletini anyq.
«Jaryǵym-aı,
Tuman torlap júzińdi qaldy ma-aı.
Deýshi edi ǵoı jalǵyzdyń jary Qudaı,
Nege tası beredi qanym udaı?!»
dep bastalatyn óleńniń alǵashqy shýmaǵynyń ózi adam janyn astań-kesteń kúıge túsiretini, tolǵandyratyny, tebirentetini daýsyz. Birdiń muńy – keıde myńnyń dramasy. О́ıtkeni kisi balasynyń kóńilindegi atmosfera kún raıy sekildi myń ret qubylady emes pe?
Esti shyǵarmanyń túp-tórkininde aqynnyń jan azasy jatatyny aqıqat. Ondaǵy muń seniń de janyńdy jabyrqatpaı, kúızeltpeı qoımaıdy. Aqynnyń ishki janaıqaıyndaı seziletin shyǵarmanyń áýenmen sáıkes shyǵýy alaburtqan kóńil men san tarapty sharlaǵan sanany silkip-silkip tastaıtyny beker bolmasa kerek.
Sóz ben sazdaǵy úılesim kisi balasynyń ishki álemindegi alaı-dúleıdi syrtqa shyǵaratyn arııa ma dep te oılaıtynymyz bar. Myńnan jalǵyz qalǵandaǵy búkil emosııańdy osy án arqyly shyǵarǵandaı kúı keship, birtúrli jeńildeıtin sııaqtysyń. Aspanda ushqan qustaı, boıyńdy bir erkindik jaılap alady. Poezııa tilindegi adam muńyn sezingen kompozıtor ǵana dál osyndaı án jaza alsa kerek. Qalaı desek te, bul týyndy eshqashan eskirmeıtin án ekeni daýsyz.
«Jalt etedi bir úmit taıyp berip,
Jalynamyn janymdy jaıyp kórip.
Qanym syımaı barady arnasyna,
Qosylǵandaı Ilege Jaıyq kelip»,
dep jalǵasatyn ánniń kelesi shýmaǵy da adam balasyn tuńǵıyq oıǵa batyratyny, óz tereńine barynsha jeteleı túsetini anyq. Rasynda da jylt etken úmit shoǵy keıde jazda jaýǵan qar sekildi lezde erip ketetini bar. Mundaıda kóz ushynda jarqyraǵan áldebir jaryq sáýleniń ǵaıyp bolǵanyn kórgennen asqan qasiret joq pa dep topshylaısyń.
Aqıqatynda jalǵyzdyń jary Qudaı degen pálsapaǵa bárimiz senemiz. Adam janyna batqan kez kelgen tragedııa óz ishinde ǵana laýlaı túsedi. О́n boıyńdy aıazdaı qaryǵan túrli oıdyń salmaǵyn áldekimder jeńildete almaq emes. Oǵan ılanýdyń ózi qıyn shyǵar. Mundaıda alpys eki tamyrda týlaǵan qan rasynda da arnasyna syımaıtyndaı, tasyp turatyndaı kórinetini anyq qoı. Al ándegi «Qanym syımaı barady arnasyna, qosylǵandaı Ilege Jaıyq kelip» degen tarmaqtar kisi ishindegi ersili-qarsyly oılardyń qaqtyǵysyn sózben salynǵan sýret sekildi kórsetip turǵanyna eshkim talasa almaıdy. Sheberlik degenimiz de osy ǵoı.
«Qorqyp turam ornymnan, qorqyp jatyp,
Tolqyn ketip barady, tolqyndy atyp.
Bári kelip toǵysyp,
Júregimniń,
Jaǵalaýyn tebedi solqyldatyp»,
degen shýmaq ta adam balasyn tolǵandyrmaı qoımaıtyny sózsiz. Keýdemizdegi judyryqtaı et árkimniń kórsetken sesinen qaımyqpasa da, san taraýly taǵdyrdyń tosyn syıynan qaımyǵatyny ras. Adam júregin túrli oı ara-tura soqqynyń astyna alatyny da shyndyq.
Jaǵalaýda jalǵyz qalǵandaı oı men sezim bárimizdiń sanamyzdy sharlaıtyn sát joq emes. Rasynda da oıly adamǵa jalǵannyń qyzyǵynyń máni joq. Túgel tirshiliktiń túpki máni – jan tynyshtyǵy. Kóz ushyndaǵy jaryqtyń joǵalmaýy úshin bárimiz jantalasamyz. Mundaıda taǵy da «Jalǵyzdyń jary Qudaı» degen aqyn sózine ılanamyz. Olaı etpeske shara joq.
Qalaı desek te, aqyn júregindegi sáýleden jaralǵan «Jaryǵym-aı» óleńi poezııa retinde de, án turǵysynan da kisi júreginiń emshisi. Esti shyǵarma eshqashan eskirmeıdi. Retroǵa aınalsa da, oıly tyńdarmanmen birge jasaıdy. Oǵan eshkimniń talasy joq. Kóńil sáýlesi de, kóz ushyndaǵy jaryq ta eshqashan sónbeýi úshin jazylǵan óleń qazaǵymen myń jasaıtynyna eshqandaı kúmán joq.
