SÝRETTE: artqy qatardaǵy sol jaqta turǵan Kósherbek Jumanqululy, oń jaqta Ábdiqaıym Ysqaq.
Májilis depýttatyǵynan keıin Prezıdent Ákimshiliginde memlekettik ınspektor bolyp taǵaıyndalǵanymda Jambyl oblysyna jetekshi bolý buıyrdy. Sonda bala kezden arman bolǵan Talasty kórdim. Keremet! Kórgen adam ǵashyq bolatyn jer eken. Aýdan ákimi, parasaty mol, halyqqa etene jaqyn Batyrbek Qulekeevpen birge aýdandy araladym. Aqıyq aqyn Narsha Qashaǵanovpen aǵaly-inideı aralastym. Temirlanda talastyq ónerpazdardyń qatysýymen Batyrbek Qulekeev jáne Ordabasynyń sol kezdegi ákimi Murat Maqalovtyń kelisiminiń arqasynda Narsha aǵamyzben ekeýmizdiń birlesken shyǵarmashylyq keshimiz ótti. Stýdenttik dosymyz Úmit Bıtenova da, «Lenınshil jasta» birge jumys istegen jýrnalıst Erǵalı Saǵat, eks-senator Shamsat Isabekov aǵalarymyz da «Týǵan jerim Talasym» dep otyratyn. Meniń búgingi áńgimem talastyq azamat pen ákemniń dostyǵy týraly bolmaq. Qazir osy qos qarııanyń biri 90 jasta bolsa, ekinshisi 89 jasta. Bulardyń dostyǵyna bıyl 71 jyl.
Adal dostyq ta kún sııaqty adamǵa shýaq ta, qýat ta beredi. Shynaıy dostyq ta adamnyń ómirlik jasyn uzartady deıdi áleýmettanýshylar. Ákem Ábdiqaıym men talastyq dosy Kósherbek Jumanqululynyń dostyǵyn bala kezden biletinmin, san márte estigenmin. Biraq kim kimmen birge oqymady, kim kimmen dos bolmady. Áıtse de aralarynda uly dostyqtyń jibi úzilmeı uzaq jyldan beri jalǵasyp keledi.
Ákemniń dosy Kósherbek Jumanqululy Jambyl oblysy, Talas aýdany Oıyq aýylynda týyp ósken. Muǵalim, mektep, ýchılıshe dırektory, aýdandyq partııa komıtetiniń úgit-nasıhat bóliminiń, aýdan ákimdigi ıdeologııa bóliminiń meńgerýshisi qyzmetterin atqarǵan. Oblystyń qurmetti ardageri. Ekeýiniń dostyǵy 1954 jyly QazPI-diń jaratylystaný fakýltetetine oqýǵa túsken kúnnen bastalǵan. Ekeýi de osy fakýltettiń tuńǵysh túlekteri. Bir topta oqyǵan, jataqhananyń bir bólmesinde jatqan. Adaldyqtary – bir-birin eshýaqytta uıatqa qaldyrmaǵan, qaıta qoldap, qorǵap, demep júrgen. Bir úıdiń balalaryndaı tatýlyǵyna ózgeler qyzyqqan da, qyzǵanǵan da. Bir-birine saqtaǵan syrlary kóp.
«Bir dos bar astyńnan taq ketkenshe, bir dos bar basyńnan baq ketkenshe, bir dos bar qorańnan mal ketkenshe, bir dos bar keýdeńnen jan ketkenshe» degen sóz el aýzynda aıtylyp júr. Biz jan ketkenshe dospyz! Ábdiqaıymnyń boıyndaǵy tazalyq, adamgershilik, adaldyq qasıetine bas ıemin. Qandaı qıyndyq kezde de dosyn satqan emes. Qaıta dem beretin, qoldap, qorǵap, sózimdi sóıleıtin. Ekeýimiz birikkende úlken kúsh edik. 1955 jyly Máskeýden kele jatyp, Bórjar aýylyndaǵy Ábdiqaıymnyń qara shańyraǵynda bolǵanbyz, ata-anasynyń qolynan dám tatqanbyz. Dosym eshqashanda dúnıege qyzyqqan emes. Ar men namysyn saqtaǵan jigit! Qolynda jarty nan bolsa, ózi jemeı, meni kútip otyratyn. Meniń ómirimde oıyp turyp oryn alǵan azamat. Birge ótkizgen bir kúnimiz myń kúnge tatıdy. Adal dostyq adamnyń jasyn da uzartady deıdi. Sol shynaıy syılastyqtyń arqasy. Qudaı qalasa, 90 jyldyq mereıtoıyna baram dep daıyndalyp otyrmyn» deıdi 89 jastaǵy Kósherbek Jumanqululy.
Kóshekeń ósip-óngen jan. Úlken qyzy Raýshan Merke aýdandyq aýrýhanasynda bas dáriger, týǵan inisiniń qyzy Merýert Medetbekova respýblıka muǵalimderine «Birtutas» tárbıe baǵdarlamasy arqyly etene tanys.
– Kósherbek óte adal dos, qarapaıym, sabyrly, óte sózge sheshen. Onymen birge júrgende senimiń artady. Ekijúzdilik bolǵan emes. Adamı jaýapkershiligi óte joǵary. О́z sózine jaýap beretin jan. Adaldyq jolynan adasqan emes. Úlgi-ónegesi mol. Bir nandy, qurtty bólip jeýshi edik. Dosy úshin bar nársege daıyn. Ekeýimizdiń aramyzda kóp jyldan beri kele jatqan eshkimge aıtpaǵan syrlarymyz bar. Eline syıly osyndaı dosym bar dep maqtanysh etemin, – deıdi, respýblıkaǵa tanymal ustazdar áýletiniń jetekshisi, «Eń úzdik eńbek áýleti» atty muǵalimder kásipodaǵy uıymdastyrǵan respýblıkalyq jarystyń jeńimpazy meniń kókem.
Eki dostyń biri Ordabasy aýdanynyń qurmetti azamaty bolsa, ekinshisi Talas aýdanynyń qurmetti azamaty. Ekeýi de shóbere kórgen atalar. Kósherbektiń úlken qyzy Merke aýdany máslıhatynyń depýtaty bolsa, Ábdiqaıymnyń úlken uly men birinshi shaqyrylǵan Parlament Májilisiniń depýtaty jáne tuńǵysh qazaq tilinde jazylǵan zańnyń avtory atandym. Kóp jylǵy adal eńbegimniń arqasynda Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri boldym.
Bul jerde aıta keterlik dúnıe – ákem Ábdiqaıym keńestik kezeńniń ózinde muǵalimder men oqýshylar arasynda Naýryz merekesin kóktem merekesi retinde toılatyp, naýryz kóje daıyndatatyn. Ulttyq kıim kıilip, konsert beriletin. Osylaısha, qazaqy dástúrdiń qaımaǵyn buzbaı, halyqtyq merekeniń tamyryn úzbeı, jalǵap, aýyldan el erteńine jaýapty azamattardyń shyǵýyna yqpal ete bildi.
Qazirgi zamanda dospyz deıtinder kóp, al shynaıy dostyqty tabý qıyn. Qaltańda aqshań nemese qyzmetiń bolmasa eshkim de jaqyndaı qoımaıtyny ótirik emes. Toqsan jastaǵy qarııalardyń izgilikti qatynasy kóńil súısintedi. Áli kúnge deıin birin-biri izdep turady. Kókem «dosyma baram» dep ortanshy uly ári Tarazdyń kúıeý balasy Ábdiǵalımen nemese kenje balasy Nurdáýletpen birge sapar shegedi. Shyn dosy Kósherbek kókemiz Kúlásh apamyzdy ertip bizdiń aýyl Bórjarǵa keledi. Kezdeskendegi kóńil kúılerin kórseńiz, jańa jolyqqandaı erekshe qýanyshpen qaýyshady. Árbir bas qosýy bir tarıh, úlken mereke. Kelesi kezdesý ákemizdiń 90 jyldyq mereıtoıynda, sáýirdiń besinde Shymkent qalasynda ótpek. Adal dos aqsaqaldar aman bolsyn.
Ákim YSQAQ,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri
