Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
Odan ári Torǵaıdaǵy A.Baıtursynuly men M.Dýlatulynyń ádebı mýzeıi daıyndaǵan beınebaıan kórsetilip, Ulttyq mýzeıdiń ǵylymı kitaphanasynda otyrǵan qatysýshylar qos alyptyń týǵan mekenine baryp, olardyń ómirine, kúreskerlik qııametine qanyqqandaı bolyp, ushan-teńiz ádebı murasynyń muhıtyna kenelgendeı qanaǵat sezimge bólenip, ár detaldy kóz aldynan ótkize yqylas tanytty.
Alǵashqy sózdi Qostanaı oblysy ákiminiń orynbasary Arman Ábenov alyp, Torǵaı – Tobyl óńirinde osy aıtýly dataǵa baılanysty 140 is-sharanyń belgilenip, aldyńǵy legi júzege asyryla bastaǵanyn tilge tıek etti. Eń basty jańalyǵy – qaıratkerdiń kesenesi men mýzeıi ornalasqan Bıdaıyqqa Qyzbel aýyly arqyly ótetin kúre joldyń kúrdeli jóndeýden ótkizile bastaǵany kóńilge úmit uıalatty. Sondaǵy kesene men mýzeıdi de jańǵyrtý jumystary tııanaqtalyp jatqanǵa uqsaıdy.
Oblys ákimi Q.Aqsaqalov jaqynda óńir zııalylarymen kezdesip, osy mereıtoıdy joǵary deńgeıde uıymdastyryp ótkizýdiń jaı-japsaryn aqyldasypty. Bylaısha aıtqanda, ár taraptan túsip jatqan usynys-pikirlerdi saraptap, tyń oılardy ekshep, toı mazmunyn baıyta túserlik sheshim qabyldanbaq eken. Osy rette rejısser E.Tóleýbaıdyń oblystyq teatrda erterekte qoıylǵan «Mirjaqyp» dramasyna shaqyrǵan qonaqtaryn ózi ertip aparyp qaıyra kórip, oı eleginen ótkizse kerek. Bul da bolsa óńir basshysynyń toı qamyna kiriskendegi elgezektigi retinde dátke qýat beretindeı mysal ǵoı. Arman Tarǵynuly óz kezeginde qostanaılyq sýretshi salǵan M.Dýlatulynyń jańa keskindemesin mýzeı dırektoryna tabys etti.
Pikirleseý barysynda Mirjaqypqa qatysty órbigen oılar sorabynan tańǵajaıyp tulǵanyń áli de ashylmaǵan qat-qabat qyrlary baryna kóz jetkizýge bolatyn tárizdi. Májilis depýtaty, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Erkin Ábildiń «Uly dala órkenıeti kúırep jatqan kezde, aqyn-jyrshylar memlekettigimizden aırylyp, bodan boldyq dep aıtyp júrgen kezde ultymyzdyń rýhanı jańǵyrýyn jasaǵan osy Alash zııalylary edi. Mirjaqyp syndy qaıratkerler – qazaqty saıası ultqa aınaldyrǵan tulǵalar. «Qazaq rýhyn oıatqan tulǵa» degenimiz – kórkem sóz emes, bul naqty fakt», – dep aıtqanynan shyndyq saltanaty aıqyndalatyndaı edi. Al osy jıynǵa Mirjaqyptyń úsh jıeni (Nurlan, Jannat, Erlan Satybaldıevter) arnaıy kelip qatysqany mártebe sanarlyq bolatyn. «Mektep» baspasynyń dırektory, jazýshy-aýdarmashy Erlan Satybaldıev týǵan naǵashy atasy Dýlatulyna qatysty Petropavl qalasynda 1906 jyly tatarlardyń toıynda túsirilgen tarıhı sýret týraly tyń derektermen túsindirip berdi.
Al belgili alashtanýshy, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Aıgúl Ismaqova Mirjaqyptyń til bilimine, qazaq tarıhyna qatysty tyń derekti baılamdaryn naqty mysaldarmen órnekteı bildi. Kezinde onyń aıtqan kóptegen ómirlik tujyrymdary aınalysqa túskenimen, naqty siltemede ıesi kórsetilmegendikten, menshiktik quqyǵy shektelip qalǵandaı kórinedi eken. Bul jaǵyn da eskergen durys-aý!
Sondaı-aq Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi Til saıasaty komıtetiniń tóraǵasy Erbol Tileshov, K.Saǵadıev atyndaǵy Halyqaralyq bıznes ýnıversıtetiniń dosenti Sábıra Imanbaeva, tarıh ǵylymdarynyń doktory Marat Ábsemet, elordadaǵy M.Dýlatuly atyndaǵy №68 mektep-gımnazııasynyń dırektory Laýra Sársembekova jáne Torǵaıdyń «Jankeldın mýzeıler kesheniniń» dırektory Gúlbaný Sársekeı Alash arysy M.Dýlatulynyń mereıtoıyna baılanysty óz usynystaryn ortaǵa saldy.
Osy joldardyń avtory kezinde M.Dýlatulynyń múrdesin Karelııadan 57 jyldan soń alyp kelý saparynyń jol-jónekeı barysy «Egemen Qazaqstan» gazeti arqyly qalaı nasıhattalǵany týraly aıta kelip, dańqty tulǵany týǵan jerine qaıta tabystaýdyń qaraly sátterinen túsirilgen eki beınebaıan jazylǵan kassetany mýzeı dırektoryna tabys etti.
Kórmeniń ashylý saltanatynda sóz alǵan kórnekti jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Tólen Ábdik Mirjaqyptyń «Qaıda ediń?» óleńiniń birneshe shýmaǵyn tókpelete kelip, Dýlatulynyń sol alasapyran zamannyń surqııa ótkelekterinen ótýdiń amaldaryn ashpaq bolǵan ishki bulqynystaryn zerdelep, búgingi kúnmen qabysatyn ıdeıalaryna basymdyq bere saraptama jasady. Sonymen qatar Parlament Senatynyń depýtattary Nurtóre Júsip pen Bıbigúl Aqqojına, Májilis depýtaty Berik Beısenǵalıv, Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń dırektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Zııabek Qabyldınov mereıger M.Dýlatulynyń 140 jyldyǵyn joǵary deńgeıde atap ótýge búkil halyq bolyp jumylýdyń jaı-japsaryn aıta kelip, atalǵan kórmeniń óskeleń urpaqqa rýhanı tálim-tárbıe bererlik qýatyn qostap, oǵan kórermenderdi molynan tartýdyń qajettigine nazar aýdardy.
Qaısar ÁLIM,
mirjaqyptanýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri
