О́tken jyl órnekteri

Horhe Lýıs Borhes «Kitaphana – bul jánnat» depti, tórt kún kitap fes­tıvali, aqyn-jazýshylar, baspagerler, oqyr­man­dar bir jerde bas qosady. Jazǵytury qus­ bazary tárizdi ý-shý, jarqyraǵan ǵı­ma­rat, arqańa qanat bitiredi. Nebir klas­sı­ka­lyq kitaptarǵa kóz tunyp, polı­gra­fııa­lyq qudiret esil-dertińdi bılep alady, mo­lyraq aqsha aparyp, kúndiz qolyńa sham­ alyp izdep tappaıtyn kitaptardy kó­­sip ala ber. Kitap saýdasynda negizgi tań­daý avtoryna baılanysty. Kókten iz­degen sırek kitaptardy kórmeden taýyp­­ alý múm­kindigi ǵajap. 2017 jyly iz­dep tappa­ǵan zertteý trılogııany eki jyl­dan soń kórme-jármeńkeden satyp al­ǵan­da qatty qýandym. Baǵasy qymbat, qıys­ty­rýy sheber qudaı kesek qalamaqymdy sol qarsańda bergizgenine shynymen qaıran qaldym.

Qazaqstandaǵy Iаkýtııa kúnderi aıasynda saha aǵaıyn batyrlyq epos «Nýr­gýn Bootýr» opera-olonhosyn ákeldi, qoıýshy-rejısser Andreı Borısov. Qal­lekı teatrynda mıftik mazmuny tereń, zamanaýı plastıkasy aıqyn úzdik spektakl úlken tabyspen ótti. Kórmege belgili aqyn-jazýshylar Nıkolaı Lýgınov, Natalıa Harlampeva keldi, qazaqty baýyr tartyp, arqa tutatyny bilindi. Máskeýlik aqyn Evgenıı Chıgrın Ulttyq akademııalyq kitaphanada oqyrmandarmen kezdesý ótkizdi, Ulyqbek aqyn ekeýmiz qatystyq.

Etnograf jazýshy, zertteýshi-ǵalym Aq­seleý Seıdimbekke 10 mamyrda týǵan jeri Jańaarqada eskertkish qoıyldy. Halyqtyń rııasyz súıispenshiligi erekshe bilindi. El men jerdiń keskin-bederin jol boıy kózben kórýge eshteńe jetpeıdi. Saryarqanyń baýyry jazyq keń dalasyna qarasań kóz toıady. Aqseleý aǵa jýsan ıisi ańqyǵan bıik shoqyda jatyr.

Qadir tutyp syılasqan ıgi jaqsylar ómirden ozsa, kóńil qulazıdy. Tirshilikte óz basym shyn qamqorlyǵyn kórgen qalam ıeleri – Medeý Sárseke, Jumabaı Shashtaıuly, Murat Áýezov, Murat­bek Ospanov, aıtýly grafık-sýret­shi Nurbulan О́tepbaev ómirden ótti. Umytylmas ánshi Baıan Saǵymbaeva qan­daı bıik óner ıesi, keshteý týsa jarty álemge dańqy keter edi ǵoı. Baıannyń bir dıskisi jazyldy ma eken? Qarjaýbaı Sartqojauly iri túrkitanýshy ǵalym ári proza janrynda jazdy. Týǵan eline adal qyzmet etken kesek tulǵalarmen tektilik qosa ketpese eken, degdarlyq qasıet, irilik jas urpaqqa aýmaı-tókpeı berilse eken degen beımaza oı týady.

Qazaq ádebıetiniń klassıgi Ábdijámil Nurpeıisovtiń 100 jyldyq mereıtoıyn Almaty ákimdigi qoldaýymen Qazaqstan Pen-klýb basshysy Bıgeldi Ǵabdýllın uıymdastyrdy. «Qan men ter» trılogııa­sy tiri obrazdar galereıasy ekeni daý týdyrmaıdy. Sýretkerdiń týǵan jeri, Aral teńizi, el kóship ketken ıen aýyl, kindik qany tamǵan qarashańyraqta janǵan ottyń sáýlesi, týys­tary, urpaǵy, qabir-qulpytastaǵy jazý, bir sózben aıtsa, qazaqy qalyp-meıirim kınorejısser Sergeı  Azımov túsirgen derekti fılmde sheber kórinis tapqan. Sheteldik jazýshy, aýdarmashy Iv Gote erterekte fransýz tilinde jaryq kórgen trılogııanyń úsh tomyn ákelip tapsyrdy, bir tomyn býkınıs­ten izdep tapqan. Ádebıetke bar ǵumyryn salǵan Ábdijámil aǵanyń shyǵarmashy­lyq baǵy kisi qyzyǵarlyq, qaı tilde bolsyn, jazýshyǵa kásibı deńgeıi bıik, myqty aýdar­mashylar buıyrdy. Mundaı nesibe Táńirden beriler, Gerold Belger jáne Iýrıı Kazakov nege turady! Kásibı bilikti muqııat aýdarmashy taýyp alý qalam ıesine ońaı sharýa emes. 

Aq Jaıyqtyń Aqushtap aqyny 8 qarashada Astana qalasyna kelip, bir kúnde úsh jerde shyǵarmashylyq kezdesý ótkizdi. Aqushtap Baqtygereeva jáne Mádına Omarova birigip jazǵan poetıkalyq drama «Juban» spektakli Q.Qýanyshbaev teatrynda anshlagpen ótti. Rejısseri – Gaýhar Adaı. El múddesin bıik ustaǵan Juban aqyn beınesi zaldy tutas tolqytty.

Mádenıet jáne aqparat mınıstriligi­niń ádebıetti qoldaý baǵdarlamasymen jaryq kórgen «Salhar» atty ádebıettaný kitabym «Toǵanaı T» baspasynan, al «Folıant» bas­­pa­synan tańdamaly proza kitabymnyń I tomy jaryq kórip, bir jylda qos kitap qatar súıintti. 2024 jyly eki kólemdi áńgime aıaqtadym. «Ike» atalǵan súıekti áńgi­mem yldym-jyldym bir konkýrstan ótpe­gen soń dereý «Mádenıet» portalyna jarııa­ladym.

Ádebıet – álemdegi halyqtar dosty­ǵy­nyń kepili. 28 qarashada «Folıant» bas­­pa­synyń dırektory Nurlan Isa­bekov Ispanııa Koroldiginiń Kato­lık­tik Izabella ordenimen nagradtaldy. Rýha­nııatta halyqaralyq dárejede beker marapat jasalmaıdy. Ulttyq aka­demııa­lyq kitaphanada Ispanııa Korol­di­giniń Qazaqstandaǵy О́kiletti elshisi Lýıs Fransısko Mar­tınes Montes myrza ­ıspan ádebıetin tara­týda eńbegi sińip, bedeli asqan qazaq bas­pagerine mártebeli ordendi tapsyrý arqyly bizdiń memleketke qurmetin qosa ta­nytty. «Folıant» baspasy qaıy­rym­dy­­lyq sharalaryn jıi jasaıdy. Nurlan Sár­sen­biuly «Folıant» baspasynan Ult­tyq aka­de­mııalyq kitaphanaǵa 1000 kitap syıǵa berdi.

Jyl sońynda aýdarma atalymy bo­ıynsha «Aıboz-2024» syılyǵy Ekibastuzda turatyn Raýza Musabaevaǵa buıyrdy. Nemis tilinen tikeleı aýdarmashy, nemis-orys-qazaq poezııasyn jatqa aıtatyn Raýzanyń eńbegi janǵanyn adaldyqtyń asýy dep rızashylyqpen baǵalaımyn. Shveısarııalyq ataqty jazýshy Frans Holerdiń qos romanyn, atajurtyna aýǵan jerlesimiz Eleonora Hýmmeldiń qos romanyn ol kásibı deńgeıde ana tilimizge aý­dar­dy. Qazaqstandaǵy Gıote ınstıtýty nemis tildi úzdik aýdarmashylar tobymen yqpal­dasyp qyzmet isteıdi. Jazý­shy­lar odaǵy 90 jyldyǵyn atap ótti. Nemis tildi bilikti mamandardy odaq múshelikke qabyldaı bas­tady, sonyń biri – Raýza Musabaeva.

Aıgúl KEMELBAEVA,

jazýshy