2015 jyldyń 3 mamyrynda 86 jasqa qaraǵan shaǵynda Qazaqstan Respýblıkasy ǵylym jáne tehnıka salasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi, aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory, professor Qılybaı Úsenuly Medeýbekov ómirden ozdy.
Q.Medeýbekov Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy Qazyǵurt aýdanynyń Kommýnızm aýylynda dúnıege keldi. Eńbek jolyn 1944 jyly Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy Báıdibek aýdanynyń kolhozshysy bolyp bastady.
1953 jyly K.A. Tımırıazev atyndaǵy Máskeý aýyl sharýashylyǵy akademııasyn ǵalym-zootehnık mamandyǵy boıynsha bitirgennen keıin Jambyl tájirıbe stansasynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, bólim meńgerýshisi, dırektordyń orynbasary bolyp jumys istedi. 1961-1984 jyldar aralyǵynda Jambyl oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, aýyl sharýashylyǵy tájirıbe stansasynyń dırektory, Qazaq mal sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń, Qazaq qoı sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory qyzmetterin atqardy.
1986-1990 jyldary Qazaq KSR Memlekettik agrarlyq ónerkásibi komıteti tóraǵasynyń orynbasary, 1988 jyldan Qazaq qoı sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý tehnıkalyq ınstıtýtynyń dırektory, 2003 jyldan bastap Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtetiniń professory boldy.
Q.Medeýbekov eki ret Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty, KSRO halyq depýtaty bolyp saılandy 10 jyldan astam Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń tóraǵasy boldy.
Qılybaı Úsenuly Qazaqstan Respýblıkasy ǵylym jáne tehnıka salasyndaǵy Memlekettik syılyqtyń, A.I.Baraev, V.A.Balmont atyndaǵy syılyqtardyń laýreaty, Ulttyq ǵylym akademııasynyń, Reseı Aýyl sharýashylyǵy ǵylymdary akademııasynyń akademıgi, «Parasat», Eńbek Qyzyl Tý, «Halyqtar dostyǵy» ordenderiniń ıegeri, Almaty oblysynyń, Ońtústik Qazaqstan oblysy Qazyǵurt aýdanynyń qurmetti azamaty atandy.
О́mirin ǵylymǵa arnaǵan tulǵa soltústik-qazaq merınosynyń jańa tuqymyn shyǵarýǵa atsalysty. 500-den astam ǵylymı jumys, kóptegen kitaptar jazyp, aýyl sharýashylyǵy ǵylymyna súbeli úles qosty. 1991 jyly AQSh-ta basylǵan «Kto est kto» kitabyna engen 5 qazaqstandyqtyń biri boldy.
Jastaıynan eńbekke aralasyp, óziniń azamattyq bolmysymen, uıymdastyrýshylyq qabiletimen, ǵylymǵa degen qulshynysymen ózgelerge úlgi bolyp, ónegeli ómir súrgen aıaýly azamattyń jarqyn beınesi eshqashan umytylmaıdy.
Qazaqstan Respýblıkasynyń
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi.
Qosh, jan aǵa!
Qılybaı Úsenuly Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵy ǵylymyna erekshe úlesin qosqan azamat edi. Osydan 30-40 jyl buryn ol kisi otandyq ǵylymǵa jetekshiligin bastap, elimizde birqatar ǵylymı ınstıtýttar men mekemelerdiń ashylýyna, talaı ǵylymı baǵdarlamalardyń ómirge kelip, iske asýyna aıyryqsha yqpal etti. Keńes Odaǵy kezinde Búkilodaqtyq aýylsharýashylyq ǵylymynyń ózine tán akademııasy boldy. Sonyń Qazaqstandaǵy bólimin osy Qılybaı aǵamyz úlken sheberlikpen, erekshe degdarlyqpen basqarǵan edi. Sol kezeńderde elimizdegi aýyl sharýashylyǵy ǵylymı ınstıtýttary jan-jaqty damyp, ǵylymı izdenister bıik dárejege kóterilgen-di. Sondaı tolaıym eńbekterimen jaqsy tanys bolǵandyqtan ol kisini Qazaqstan ekonomıkasyna, qazaq mal sharýashylyǵy ǵylymyna eren eńbegi sińip, ózindik izin qaldyra bilgen ǵalym dep zor maqtanyshpen aıta alamyz. Ǵylymda Qılybaı aǵamyzdyń dárejesi asa joǵary edi. Ǵylymı ortada ol kisige degen qurmet erekshe boldy. О́zine tán qaıtalanbas parasattyń ıesi-tin. Barshamyz ǵylymda da, qyzmette de ol kisige kórnekti ǵalym retinde de, syıly, qurmetti azamat retinde de ystyq iltıpatpen qurmet kórsetýshi edik. Qılybaı Úsenulynyń memlekettik qaıratkerligin de erekshe atap aıtýymyz kerek. Joǵarǵy Keńestegi qyzmetin de úlken abyroımen atqara bildi. HH ǵasyrdaǵy qazaq saharasyndaǵy ǵylymı dárejesi men adamı kelbeti barsha býynǵa úlgi bolarlyq alyp tulǵalardyń biri de biregeıi retinde tarıh betinde qalǵan azamat. Qazaq ǵylymı áleýetiniń ortasyn tolyqtyryp, elimizdiń mal sharýashylyǵy salasyndaǵy izdenister men ilgeri basýlardyń alǵy shebinde júrip, otandyq ǵalymdardy ıgi isterge jeteleıtin batyl júrekti, bilimdi jan edi. Jatqan jerińiz jaıly bolsyn, jan aǵa, ǵalym aǵa! Kenjeǵalı SAǴADIEV, akademık.О́z zamanynyń tamasha prezenti
Qazaqtyń kórnekti ǵalymy, mal sharýashylyǵy ǵylymynyń bilgiri akademık, Reseı Aýyl sharýashylyǵy akademııasynyń akademıgi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Qılybaı Medeýbekov ómirden ótti. Qılybaı Úsenuly Qazaqstan ǵylymyna orasan zor eńbek sińirgen ǵalym. Qazaq mal sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtyn basqaryp turǵan jyldary elimizde kóptegen jańa qoı tuqymdary shyqty. Keńes dáýiri tusynda bul kisi elimizdiń Shyǵys aımaqtyq mal sharýashylyǵy ǵylymı ınstıtýttarymen qatar, Qyrǵyz memleketi sekildi kórshiles respýblıkalardyń ǵylymı mekemelerin, sondaı-aq Búkilodaqtyq Aýyl sharýashylyǵy ǵylym akademııasynyń qoı sharýashylyǵy bólimshesin basqardy. Ol ýaqyt qoı sharýashylyǵynyń órkendeý zamany bolǵan edi. Qılybaı Úsenuly otandyq mal sharýashylyǵy ǵylymyn tereń zertteı júrip, qazaqstandyq qoı tuqymdarynyń asyldanýyna kóp eńbek sińirdi. Máselen, Avstralııa memleketinen bııazy júndi qoılardy ákelip, ony jergilikti qoı tuqymymen býdandastyrý arqyly qazaqtyń bııazy júndi qoıyn qalyptastyrdy. Bul kisi naǵyz ǵalymǵa tán kishipeıil de izdengish azamat edi. Búgingi Qazaqstandaǵy mal sharýashylyǵy ǵylymı mekemeleri men ınstıtýttarynda osy kisiniń tárbıesin kórgen bilimdi ǵalymdar býyny elimizge qyzmet etip keledi. Máselen, meniń ózim qazir bir kezderi Qılybaı Úsenuly basqaryp ketken ǵylymı ınstıtýtqa basshylyq etip otyrmyn. Aǵamyzdyń ǵylymı tulǵa retinde bir ereksheligi, elimizdegi aýylsharýashylyq ınstıtýttarynyń hal-jaǵdaıy men ǵylymı ortanyń atqaryp jatqan eńbekterin, ǵylymı izdenisterin únemi nazarda ustap otyratyn. Qılybaı aǵany Reseıdiń úlken ǵalymdary kúni búginge deıin izdep, halyqaralyq ǵylymı keńesterde ol kisi týraly kóp suraıdy. Mine, bul da qazaqtyń iri ǵalymynyń dúnıejúzilik ǵylymı ortadaǵy abyroıy men salmaǵyn bildirse kerek. Janyńyz jánnatta bolsyn, ǵalym aǵa... Ábdirahman OMBAEV, Qazaq mal sharýashylyǵy jáne mal azyǵy óndirisi ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń bas dırektory, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, professor.Otandyq ǵylymdaǵy aıryqsha adam
Qılybaı Medeýbekov aqsaqal úlken júrekti, adamı qasıeti mártebeli, dúnıejúzine belgili ǵalym edi. Otandyq mal sharýashylyǵy salasynda qoı men iri qaranyń kóptegen jańa tuqymyn dúnıege keltirip, ulttyq ǵylymǵa eren eńbegi sińgen qaıtalanbas tulǵa, adamı qasıettiń ıesi, ǵylym tarlany bolatyn. Ǵylymı tulǵanyń etalony kim dese, barlyq ǵylymı tulǵa – sol kisini kórsetken bolar edi. Tipti, azamattyq turǵydan da ol kisiden alar ónege men úlgi sansyz kóp boldy desek, qatelespes edik. Amal joq, ǵylymǵa kóp eńbegi sińip, aýylsharýashylyq salasynyń qaryshtap damýyna aıryqsha úles qosqan alyp adam aramyzdan ketip otyr. Qazaǵa qarsy tura almaımyz. Otandyq ǵylymda ózindik qoltańbasy qalǵan aǵamyzdyń artynda qalǵan otbasy men urpaǵyna qaıǵyryp kóńil aıtamyz. Rahym ORAZALIEV, Qazaq eginshilik jáne ósimdik sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń bólim meńgerýshisi, akademık. ALMATY.
