Qazaqstan halqy Assambleıasynyń HHII sessııasynda jasaǵan baıandamasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti, Assambleıanyń Tóraǵasy Nursultan Nazarbaev HH ǵasyr qazaq halqyna qatań qasiretti bolǵanyn, onyń eń bir qasireti stalındik qylmystyq ujymdastyrý saldarynan 1,5 mıllıon qazaq ashtyqtan qyrylǵanyn, osydan álemde birde-bir eldiń, birde-bir halyqtyń qazaq halqy sııaqty demografııalyq ahýalda mundaı kúıreýshilikti bastan keshpegenin jáne tolyq joıylyp ketý qaýpi týyndamaǵanyn aıtyp ótti.
Memleket basshysy «Biz ózimizdiń qıyn tarıhymyzdan sabaq alýǵa tıistimiz» degen sózderi tek qana Qazaqstan halqyna joldanyp otyrǵan joq, ol sózder búkilálemdik qaýymdastyqqa arnalǵan. Nursultan Nazarbaev qazaq halqynyń kim ekenin, qandaı ekenin álemge kórsetip otyr. Baıandamasynda Memleket basshysy: «Biz tiri qaldyq, toptasa bildik, qatygezdengen de joqpyz, óshikken de joqpyz, eshqashan eshkimdi kinálaǵan da emespiz. Biz tótep bere bildik, stalınızmniń búkil kinásiz qurbandaryna kómektestik, óz tóńiregimizge barlyq etnostar men konfessııalardy biriktire otyryp, óz táýelsizdigimizge beıbit jolmen qol jetkizdik», dep atap kórsetti.
Jumabek áýletiniń ómiri men taǵdyry halqymyzdyń taǵdyrymen tikeleı baılanysty. 1930-1933 jyldarǵy asharshylyqta atam Jumabek er-azamattyń naǵyz qýatty kezinde – qyryqtar jasynda dúnıeden ozdy. Ájemiz Bıbısara 12-13 jasar qyzy Kúlsharıpamen jáne 7-8 jasar kishkentaı uly Islammen jesirdiń ómirin keshti. Zamannyń beınetin kóterip, eki balasyn aman alyp qaldy. Ájemniń meıirimin, alaqandarynyń jylylyǵyn sezip men de óstim. Ol kisi 1963 jyly 67 jasynda, men 8-shi synypta oqyp júrgende qaıtys boldy.
Adamzat tarıhyndaǵy eń joıqyn soǵys bastalǵanda meniń ákem Islam Jumabekov mekteptiń 7-shi synybyna kóshken bolatyn. Ol jyldary aýyldy jerlerde mektepter de az jáne negizinen bastaýysh qana bolatyn.
Asharshylyqtan, repressııalardan álsiregen, halqynyń sany kúrt azaıǵanyna qaramastan, Qazaqstan 1941-1945 jyldary Uly Otan soǵysyna 1 mıllıon 200 myńnan astam adam attandyrǵany belgili.
Solardyń biri meniń ákem Islam Jumabekov boldy. 1942 jyldyń mamyr aıynda ol 18 jasqa toldy. Sol jazda ákem Almaty oblysy Aqsý aýdandyq áskerı komıssarıatymen áskerge shaqyrylyp maıdanǵa attandy.
О́kinishke qaraı, ákemniń soǵys kezindegi fotosýretteri óte az. Solardyń ishinen maıdandaǵy alǵashqy aılarda túsken fotosýretin jiberip otyrmyn. Sýrette jap-jas balany kórip otyrsyzdar. Osyndaı jastar keýdesin oqqa tosyp, Otan úshin janyn qıyp, erekshe erlik kórsetip, adamzat órkenıetin fashızmnen qutqarǵan.
Ákem Islam Jumabekov 1942 jyldyń tamyz aıynan bastap qatardaǵy atqysh ta, shofer da boldy, aýyr shaıqastardyń bel ortasynda júrdi.
Ońtústik Batys maıdany, 3-Ýkraın maıdany quramyndaǵy áskerı birlestikterde bolyp Dondaǵy Rostovtan bastap Majarstan, Avstrııaǵa deıin bardy. Soǵys jyldary kórsetken erligi úshin ákem Islam Jumabekov «III dárejeli Danq», «II dárejeli Otan soǵysy» ordenderimen, «Býdapeshtti alǵany úshin», «Venany alǵany úshin», «1941-1945 jyldardaǵy Uly Otan soǵysynda Germanııany jeńgeni úshin» jáne taǵy basqa medaldarmen marapattalǵan.
Ákem soǵys týraly áńgime qozǵaýdy jaqtyrtpaıtyn. Uly Jeńis kúnderin qarsy alǵan kezde zulmat jyldary kóptegen polktesteriniń qaza tapqanyn eske alyp, elimizge beıbit ómir tileıtin. Asa qatty ýaıymmen aýyldan maıdanǵa bir ýaqytta shaqyrylyp, úsh jyl soǵysta aman júrip, 1945 jyly sáýir aıynda, jeńiske bir-eki apta qalǵanda Berlın úshin shaıqasta erlikpen qaza tapqan dosy týraly aıtatyn.
Ákem surapyl soǵys jyldarynda taǵdyr aman alyp qalǵandardyń biri boldy. Jas bolǵandyqtan soǵystan keıin ony taǵy eki jyl áskerı qyzmette qaldyrdy. Ol elge 1947 jyldyń jazynda oraldy.
Ákem qarapaıym adam bolatyn. Ásker qatarynan oralǵan soń eń bir beıbit mamandyqtardyń birin ıgerip, býhgalter bolyp jumys jasady. Biraq maǵan joǵary bilim alýyń kerek dep yntalandyrǵan sol kisi.
Mıllıondardyń ómirin qurban etken soǵystyń aıaqtalǵanyna 70 jyl boldy.
Ákem 1924 jyly mamyr aıynda dúnıege kelip, 1994 jyldyń mamyr aıynda ómirden ozdy. Jeńistiń 50 jyldyǵyn qarsy alýyna bir jyl ómiri jetpedi.
Men jeńis soldattarynyń biriniń balasy bolǵanymdy oıymnan shyǵarmaımyn. Balalarym, nemerelerim atalarynyń maıdanger bolǵanyn, erlik kórsetkenin, memlekettik marapat alǵanyn jaqsy biledi, maqtan etedi.
Uly Otan soǵysyna qatysqan el azamattarynyń ǵumyry, erligi, adaldyǵy, Otanǵa degen súıispenshiligi – keıingi urpaqqa únemi dáripteletin ónege.
Uly Jeńistiń 70 jyldyǵyn joǵary deńgeıde ótkizýge táýelsiz Qazaqstanda barlyq is-sharalar ótkizilýde.
Ońalsyn JUMABEKOV,
Parlament Májilisiniń depýtaty.
