Shynynda, qylqalam sheberleri – aıryqsha talant ıeleri. Olardyń ortany, qoǵamdy qabyldaýy da ózgeshe. Júris-turysy da bólek. Eshkimge uqsamaıdy. Otandyq beıneleý ónerinde ómiri de, shyǵarmashylyǵy da jumbaqqa toly tulǵalar barshylyq. Sonyń biri – kórnekti keskindemeshi Salahıtdın Aıtbaev.
Aıtýly qylqalam ıesi beıneleý ónerine ótken ǵasyrdyń 60-jyldary kelgen biregeı tolqynnyń ókili. Bul býynnyń ulttyq beıneleý ónerinde alar orny bólek. Olar aldyńǵy tolqyn aǵalarynyń tálimin alyp, sýret álemine sony iz saldy. Bıik deńgeıge qulash urdy. Beıneleý ónerindegi barlyq janrdy túrlentti. Jańasha damytty. Biraq qazaqy bolmystan ajyraǵan joq. Qaıta, ulttyq pen zamanaýı erekshelikti sátti úılestire bildi.
Syrshyl sýretshi Salahıtdın Aıtbaev keskindeme men grafıka janrynda eseli eńbek etti. Qarymdy qoltańbasyn qalyptastyrdy. Onyń shyǵarmalary ulttyq obrazǵa baı. Boıaýlarynyń túsi anyq. Kez kelgen týyndysynda tarıhı tanym men zaman tynysyn tap basqan. Ár qubylystyń mánine tereń boılaıdy. О́nertanýshylar keskindemeshiniń osy sheberligin joǵary baǵalaǵan. Sondaı jumysynyń biri – «Jas qazaqtar». Kartınanyń aty da erekshe. Bul eńbek 1968 jyly jaryqqa shyqqan. Sodan beri de alpys jylǵa jýyq ýaqyt ótti. Biraq áli boıaýy keppegen jańa dúnıe sekildi. Mundaǵy dalanyń kelbeti qandaı kórkem! Tabıǵattyń ǵajap sulýlyǵynan kózińdi ala almaısyń. Kók maısa kómkergen qyrdyń etegine tórt kıiz úı irge tepken. Keshqurym. Bir kıiz úı aldynda kımeshek kıgen kelinshek er adammen áńgimelesip tur. Álde kúıeýi me? Áıteýir bir sharýamen aqyldasyp turǵan sııaqty. Ekinshi kıiz úı aldynda jerge tóselgen syrmaq ústinde orta jastaǵy áıel eki jasy úlken aqsaqalǵa shaı quıyp berip otyr. Qyrdyń arǵy jaǵynan eki jylqyshy bir top jylqyny aıdap barady. Kelesi qyrdyń ústinde ulttyq naqyshta kıingen bir top bozbala qyzý áńgimelesip tur. Olardyń áńgimesine ıttiń ózi uıyp qalǵan. Beınelep aıtqanda, qazaqy aýyl kelbeti sonshalyqty ystyq. Bozbalalardyń boıynda bekzattyq bar. Kıimderi de jarasymdy. Ústerine qona qalǵan. Bul kóriniske avtor boıaý tústerin talǵammen qoldanǵan. Kartınaǵa sary, jasyl, qońyr, qyzyl túster aıryqsha reń beredi. Qulpyrtyp jibergen.
Bir qyzyǵy, Aıtbaevtyń osy týyndysy Máskeýdegi «Molodaıa gvardııa» jýrnalynda synǵa ushyraǵan. Áldebir synshy «Belgili qazaq keskindemeshisi S.Aıtbaevtyń «Jas qazaqtar» atty kartınasynda birneshe qazaq jasy qazaqtyń burynǵy aýqatty baılarynsha kıinip alǵan. Avtor onymen ne aıtqysy kelgen», dep qalam ushymen túırep ótken. Biz muny belgili qalamger Qalı Sársenbaıdyń «О́ner-ómir» atty kitabyndaǵy avtordyń sýretshi shyǵarmashylyǵy týraly jazǵan «Men óz deńgeıimdi ózim jaqsy bilemin» maqalasynan oqydyq. Osy maqalada qylqalam sheberimen jaqyn aralasqan áriptesi, belgili sýretshi, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi Salamat О́temisuly bylaı deıdi: «Bul Qaljannyń salmaqty týyndylarynyń biri bolatyn. Aldyńǵy shepte ulttyq kıim kıgen oı ústindegi jastar, arǵy jaqta jylqy qaıyryp kele jatqan kisi beınelengen.
–Men seniń bul kompozısııańdy bilemin ǵoı, jaqsy týyndy, bireý birdeńe aıtty eken dep nesine renjısiń, kóter basyńdy dep edim: – Bilseń, sen meniń sol jumys ústindegi oı tórkinimdi tapshy, – dep ornynan turdy.
– Ne aıtqym keldi sol jumys arqyly? – «Ereýil atqa er salmaı, egeýli naıza qolǵa almaı...» dep shubyrtyp ala jóneldim. – Dál taptyń, janym-aı! – dep jarqyldap qolymdy aldy».
Shyn máninde, qylqalam ıesi munda keńes ókimeti ornaǵanǵa deıingi qazaq ómirin aıshyqty bederlegen. Týyndy astarynda «biz sondaı el bolǵanbyz!» degen asqaqtyq bar. Biraq sony avtor boıaý túsimen astarly ádemi jetkizgen. Sondyqtan da ony keńes ıdeologııasyn murat etken synshylar qabyldamady.
О́nertanýshylar 60-jyldary beıneleý ónerine kelgen talantty býyndy «qatań stıl» ókilderi dep aıtady. Máselen, belgili sýretshi, oqytýshy Málik Qaıdarov Aıtbaev shyǵarmashylyǵynda portret mańyzdy oryn alatynyn jetkizgen. Keskindemeshiniń biz sóz etken eńbegi de portret janryna jaqyn.
«Portretterdi salý kezinde ol ózimen jeke betpe-bet qaldy. Sóıtip, taqyryptyq kompozısııada bir qyrynan qosarlana júretin ıdeologııalyq mindetten boıyn aýlaq ustady. Portrettiń tartymdylyǵyna mán berdi. Sonyń áserinen kenep betine keıipker beınesin shynaıy túsirdi», depti.
Jalpy, Salahıtdın Aıtbaevtyń ózi de, óneri de keńestik kezeńniń qalybyna syımady. Ony qylqalam sheberiniń bolmysynan da, shyǵarmashylyǵynan da baıqaımyz. Týyndylary qyryq qatparly syrǵa toly. Birden ashylmaıdy. Bar asyly qudyqtyń sýy sekildi tereńde. Tuńǵıyq.
