Jaýynger jaıly derek

72 jyldan keıin tabyldy Surapyl soǵys bastalǵanda Serdi Tegisbaev Túrikmenstandaǵy Krasnovodsk aýdanynyń Qoshoba aýylynda ustazdyq qyzmette edi. 1943 jylǵy naýryz aıynda Krasnovodsk qalasy áskerı komıssarıatynan shaqyrtý alyp, otyz úsh jasynda maıdanǵa attandy. Áıeli Bıbiajar, qyzdary Meńdihan men Sharhat, uly Ju­maǵul qımaı shyǵaryp saldy. Otaǵasy qandy qyrǵynnyń ortasynda júrgende qyrkúıek aıynda otbasynda Amanqul atty uly dúnıege keldi. Bir qýanysh, bir qaıǵy. Sol jylǵy kúzdiń bir kúninde maıdan jaqtan aýylǵa Serdige qatysty qaraly habar da jetti. Qara qaǵazda jaýyngerdiń qaı jerde, qalaı qaza tapqany jazylmapty. Soǵysqa ketken soldattyń jańa bosanǵan jaryna týystary qaraly habardy estirtpedi. Sóıtip, uzaq jyldar boıy Bıbiajar serigi Serdimen qaıta qaýyshamyn degen úmitpen ǵumyr keshti. Jetpisinshi jyldardyń sońynda Serdiniń uldary Jumaǵul men Amanqul ákeleriniń opat bolǵan jerin taýyp, rýhyna taǵzym etýdi ańsap izdeý salýǵa bekindi. Olar Ýkraınany sharlap, odan ári Polsha asyp, izdeýlerin toqtatpady. Sandaǵan hat jazyldy. Kóptegen suraý salyndy. Báribir eshqandaı derek tabylmady. Degenmen, Serdiniń tuńǵysh uly Jumaǵul túbinde ákesiniń jatqan jerin tabatynyna senimdi edi. О́stip júrgende ózi de 1989 jyly ómirden ozdy. Arada edáýir ýaqyt ótkende Amanqul da saǵynyshyn basa almaı osydan úsh jyldaı buryn kóz jumdy. Tegisbaev Serdiniń qalǵan urpaq­tary aǵalarynyń amanattaryn oryndaý úshin izdeý isin jalǵastyryp, aqyry atalarymen birge soǵysqan jerlesteriniń týystaryn tapty-aý. Aýyldasy Torǵaı Qashabaev 1943 jyly Ýkraınanyń Donesk oblysynda bolǵan qııan-keski shaıqastarǵa Serdi Tegisbaevpen birge qaty­syp­ty. Maıdannan joldaǵan hatynda ol jaralanyp gospıtalǵa túskenin baıandap, urys kezinde jerlesi Serdini kórgenin, onyń aman-esen ekenin jazypty. Bul jaýyngerdiń elge salǵan soń­ǵy haty edi. Gospıtaldan shyq­qannan keıin Torǵaı Qashabaev qaıtadan sapqa turyp Kramatorsk qalasyn jaýdan bosatý shaıqasyna qatysady. Jan alysyp, jan berisken qyrǵynda Torǵaı men Serdi 1943 jylǵy 9 qyrkúıekte mert bolypty. Osy hat Serdi Tegisbaevtyń soǵystaǵy taǵdyryn anyqtap, odan ári izdeý salýǵa septigin tıgizdi. Úmit oıanyp, izdestirý ilgerileı tústi. Reseıdiń jáne Ýkraınanyń mem­lekettik muraǵattaryna taǵy da suraý salǵan hattar aǵyldy. Ǵa­lam­tordy keńinen paıdalanyp, barlyq saıttar jiti qaraldy. Qyrýar jumys atqa­ryldy, bi­raq ókinishke qaraı, budan da túk nátıje shyqpady. Ata­laryn iz­dep ábden áýre-sarsańǵa tús­ken Tegis­baevtardyń áýleti paryzdaryn óteý maqsatynda byltyrǵy qarasha aıynda Serdiniń arýaǵyna arnap as berdi. Degenmen, nemerelerin atasy týraly oılar tynym taptyrmady. Olar ekinshi dúnıejúzilik soǵysta qaza tapqandar jónindegi forýmǵa suraý salyp, ǵalamtordyń múmkindikterin paıdalanýdy toq­tatpady. Álgi jerden izdegen adam­darǵa óz týystaryn tabýǵa kómek kórsetetin erikti jasaq­tar­dyń elektrondy mekenjaılary anyqtaldy. Sonymen, 2015 jyly 23 aq­panda Ýkraınadan jaýynger Serdi Tegisbaevtyń qaza tabý tarıhy naqty kórsetilgen jaýap keldi. Hatta sol kezdegi oqıǵalar týraly qujattarmen tanysatyn saıt kórsetilipti. Tegis­baevtyń teginiń qate jazylýy 70 jyl boıy jaýyngerdi izdep tabýǵa kedergi bolǵan. Soǵys ýaqytynda qolmen jazylatyndyqtan, «Tegisbaev» dep jazýdyń ornyna qujattarda Tejebaev dep toltyrylyp ketken eken. Endi derekterdi sóıleteıik. Jo­­ǵaryda jazylǵanyndaı, Serdi Tegisbaev tankke qarsy atqyshtar batalonynyń quramynda Donesk oblysynyń Kramatorsk qalasyn jaýdan bosatýda qaharmandyq tanytyp, 1943 jyly 9 qyrkúıekte bolǵan qantógis urysta erlikpen qaza tapqan soń Alekseevka eldi me­kenindegi baýyrlastar zıratyna jerlenipti. Jaýyngerdiń jankeshti erligi I dárejeli Otan soǵysy ordenimen marapattalypty. Jáne de bir derek. Batalon komandıri Serdini osy nagradaǵa usynarda onyń batyrlyǵy men batyldyǵy jóninde jazǵan qujat ta birge tabyldy. Búginde Serdi Tegisbaev urpaq­tary Mańǵystaý oblysynyń Jańaózen qalasy men Tushyqu­dyq aýylynda turady. Aýyldas­tary Zına dep ataıtyn Sharhat Serdiqyzy qos baýyry Jumaǵul men Amanquldyń, ápkesi Meńdi­hannyń ákeleri týraly bilmeı ketken erligin nemere-shóberelerine árdaıym ańyz etip aıtyp otyrady. Osylaısha, Tegisbaevtar otbasynda óz urpaǵynyń baqytty bolashaǵy, beıbit ómiri úshin sońǵy demi men qasyq qany qalǵansha shaıqasyp, janyn qıǵan qaharman jaýynger Serdi esimi erekshe qasterlenedi. Olar atalarynyń zulym jaýǵa qasqıyp qarsy turyp, bularǵa beıbit ómir syılaǵanyn eshýaqytta umytpaq emes. Endi, perzentteri onyń alysta jatqan jerine baryp taǵzym etip turmaq. О́ıtkeni, bul paryz ári mindet. Mine, Jeńis kúni de jaqyn­dady. Sol Uly Jeńisti jaqyn­datqan Serdi Tegisbaev tárizdi jaýyn­gerlerdiń esimderi men erligi árqashan el jadynda saqtalmaq. Marat AQQUL, «Egemen Qazaqstan».