Asyldyń synyǵyndaı, qatarlary tym seldirep bara jatqan Uly Otan soǵysy ardagerleriniń qaı-qaısysy bolsa da kózge ystyq. Solardyń biri – búginde toqsannyń bel ortasyna jetken Seıilbek Ýsın aqsaqal.
Seıilbek aǵamyzben meniń tanystyǵym, ótken ǵasyrdyń 80-shi jyldarynyń ortasynan bastalǵan edi. Lıgachevtiń «sýhoı zakonynan» keıin salamatty ómir saltyn nasıhattaý týraly naýqan bastaldy. «Selınograd aýdanynda turatyn 65-ten asqan bir qart adam kúnine 30 shaqyrym qashyqtyqqa júgiredi eken. Sol aqsaqaldyń tájirıbesin oblystyq gazette nasıhattaý kerek» degen tapsyrma aldym. Ol kezde qalanyń irgesindegi Talapker aýylynda turatyn Seıilbek Ákimbekulyn arnaıy izdep baryp, júzdesken edim. Sol kezde 15-20 shaqyrym qashyqtyqqa erkin júgiretin aǵamyz seksenniń seńgirine ilikken shaǵynda da Uly Jeńis merekesi qurmetine ótkiziletin 30-35 shaqyrymdyq marafondarda aldyna jan salmaı keletin.
Maıdangermen surapyl soǵys taqyrybynda da talaı-talaı syr sýyrtpaqtaǵanbyz. Seıilbek aǵa Uly Otan soǵysynyń alǵashqy kúninen qatysyp, Jeńisti Chehoslavakııanyń astanasy Praga qalasynda qarsy alypty. Bes jyl qan maıdannyń bel ortasynda júrip, birde-bir ret jaraqat alyp kórmepti. «Seıilbek aǵa, deneńizge syzat túsirmeı surapyl soǵystan qalaı shyqqansyz?» dep qaljyńdaǵandarǵa, «Oý, men únemi stýdebekker mashınasynyń ishinde otyrdym ǵoı, qaıdan oq tıedi», dep ázilmen jaýap beretin. Uly Jeńistiń 70 jyldyq mereıli merekesi qarsańynda gazetimizdiń fototilshisi Orynbaı Balmurat ekeýmiz aǵamyzǵa arnaıy baryp, maıdangerdiń jaýyngerlik jyldardaǵy ómir estelikterin tyńdap qaıttyq.
Seıilbek Ýsın Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy ataqty Shaǵalaly aýylynda 1921 jyly ómirge kelipti. Ákesi Ákimbek Ýsın MTS dırektory, Shaǵalaly aýyldyq keńesiniń tóraǵasy bolǵan kózi ashyq, oqyǵan adam eken. Chıstopolskıı MTS-tiń 7 jyldyq orys mektebin bitirgennen keıin Seıilbek Shaǵalaly aýylynda ashylǵan mektepke orys tili men ádebıetiniń muǵalimi bolyp bekitiledi. 1940 jyly mindetti azamattyq boryshyn óteý úshin ásker qataryna shaqyrylyp, Qıyr Shyǵysqa attanady. Osyndaǵy áskerı baılanys bólimshesinde qyzmet atqaryp júrgende, soǵys bastalady.
Qıyr Shyǵystan jetken jaýyngerlerdi birden aldyńǵy sheptegi shaıqasqa saldy. Seıilbek aǵa jylǵa jaqyn júzdegen metr baılanys symy oralǵan katýshkany arqalap, aldyńǵy sheptegi bólimder men ásker basshylary ornalasqan núktelerdiń arasynda baılanys júıesin qalyptastyrý mindetimen aınalysty. Úzilgen baılanys symdaryn jalǵaý úshin qarsha boraǵan oq pen ottyń ortasymen bir jyǵylyp, bir turyp, talaı-talaı shaqyrymdardy eńbektep ótken kúnderi de kóp boldy. Qar jamylyp, muz jastanyp urys dalasynda baılanys symyn tartyp júrgende, talaı serikteri jer jastandy. Qandaı qudiret qaqqany belgisiz, bul qan-qasaptan ol aman shyqty.
Sodan keıin ol I Ýkraın maıdanynyń quramyndaǵy dańqty general Rybalkonyń 3-shi gvardııalyq tank armııasyna tap boldy. Kóp uzamaı bilimdi ári orysshaǵa jetik jaýyngerdi tank armııasynyń shtabyna aldy. Munda ol snarıadtardy jáne oq-dárilerdi tirkeý jáne esepteý bólimshesinde qyzmet etti. Seıilbek aǵanyń óz sózimen aıtsaq: «Biz qabyldap alǵan árbir snarıadtyń jáne oq-dáriniń qatań esebin júrgizip, joǵary jaqqa esep berip otyrdyq. Máselen, PAAS-tan (polevoı armeıskıı artelerıskıı sklad) jaýynger Ivanovqa 20 broneboınyı, 30 oskolochnyı jáne 10 podkalıbrnyı snarıad berildi. Shaıqas bitkennen keıin Ivanov atylǵan snarıadtardyń bálenshe gılzalaryn tapsyrady. Sol boıynsha biz bir shaıqastan keıin qansha snarıad pen oq-dári shyǵyndalǵany týraly esep berip otyramyz». Mine, árbir atylǵan snarıadtyń esebi alynyp otyrǵan Keńes memleketindegi temirdeı tártiptiń arqasynda dúnıejúzin qaltyratqan nemis fashısteri tize búkti.
1945 jylǵy sáýir aıynyń sońǵy kúnderi nemis fashısteriniń ordasy – Berlın qalasy úshin keskilesken urystarǵa ulasty. Alynbaıtyn qamalǵa aınalǵan Berlınniń árbir kóshesi, árbir nysany úshin jan alysyp, jan berisken shaıqastar júrip jatty. Mamyr aıynyń alǵashqy kúni Seıilbek aǵa qyzmet etetin tank quramasy tún ishinde tik kóterilip, sýyt júrispen Berlın qalasyn tastap shyqty. Reıhstagtyń tóbesi kórinip qalǵanda, kúrt keri burylyp, shuǵyl saparǵa shyǵýdyń syryn uǵa almaı, jaýyngerler de dal boldy.
Kóp keshikpeı árbir rota, árbir bólimshe, árbir tank quramyna qupııa buıryq taratyldy. Chehoslavakııanyń astanasy Praga qalasyna fashısterdiń muzdaı qarýlanǵan qýatty armııasy bekinip, bizdiń áskerlerdiń tylynan tutqıyldan shabýyl jasaý úshin ázirlenip jatqan kórinedi. Bulardy sol nemis áskerin talqandaýǵa attandyrǵan eken. «Aınalasy eki-úsh kúnniń ishinde bizdiń áskerlerimiz Praga qalasynyń mańyna bekingen jaýdyń tas-talqanyn shyǵardy. Bizdiń shtab batalony 8 mamyr kúni tún ortasy aýa jaýdan tazartylǵan Praga qalasyna kelip kirdi. Uzaq joldan qaljyrap, odaqtastar bergen stýdebekker mashınasynyń ishinde syǵylysa otyr edik. Kenet jan-jaqtyń bári tarsyl-gúrsil atys boldy da ketti. Jaýyngerler qarý ataýlynyń bárimen aspanǵa atyp jatyr. Jaý samoletteri kelip qalǵan eken dep aspanǵa qaraımyz.
Sol sátte komandırimiz maıor Efımov shetteý otyrǵan maǵan: «Jaýynger Ýsın, bul ne atys ekenin bilip kelińiz!» dep buıyrdy. Men jalma-jan mashınadan sekirip túsip, qarańǵy kóshemen júgire jóneldim. Projektorlar jaryǵymen samaladaı bolyp turǵan alańda ózara dabyrlasyp jatqan bir top jaýyngerdiń qasyna keldim. Olar qushaqtasyp, súıisip, qaıta-qaıta aspanǵa oq jaýdyryp júr. «Joldas leıtenant, ne bolyp jatyr ózi?», dedim dál janymnan óte bergen ofıserdiń jolyn bógep. «Soǵys bitti, baýyrym! Jeńis! Biz jeńdik, baýyrym!», – dep leıtenant meni qushaqtap alyp, kemseńdep jiberdi.
Men de kózimnen aqqan qýanysh jasyn syǵyp alyp, maıor Efımovtan súıinshi suraý úshin kelgen izimmen júgire jóneldim...».
Qart maıdanger, soǵystan keıingi sanaly ǵumyrynyń attaı qyryq jylyn bala oqytý isine arnaǵan ulaǵatty ustaz Seıilbek Ákimbekuly álde kárilikten, álde ishki tebirenisten jasaýrap ketken kókshil kózderin oramalymen súrtip, únsiz otyryp qaldy. Toqsannyń tórteýine shyqsa da taıaqsyz júretin asyldyń synyǵyndaı ardagerge biz de shynaıy iltıpatpen rııasyz qaradyq...
Sýrette: Uly Otan soǵysynyń ardageri Seıilbek ÝSIN.
Seıilbek aǵamyzben meniń tanystyǵym, ótken ǵasyrdyń 80-shi jyldarynyń ortasynan bastalǵan edi. Lıgachevtiń «sýhoı zakonynan» keıin salamatty ómir saltyn nasıhattaý týraly naýqan bastaldy. «Selınograd aýdanynda turatyn 65-ten asqan bir qart adam kúnine 30 shaqyrym qashyqtyqqa júgiredi eken. Sol aqsaqaldyń tájirıbesin oblystyq gazette nasıhattaý kerek» degen tapsyrma aldym. Ol kezde qalanyń irgesindegi Talapker aýylynda turatyn Seıilbek Ákimbekulyn arnaıy izdep baryp, júzdesken edim. Sol kezde 15-20 shaqyrym qashyqtyqqa erkin júgiretin aǵamyz seksenniń seńgirine ilikken shaǵynda da Uly Jeńis merekesi qurmetine ótkiziletin 30-35 shaqyrymdyq marafondarda aldyna jan salmaı keletin.
Maıdangermen surapyl soǵys taqyrybynda da talaı-talaı syr sýyrtpaqtaǵanbyz. Seıilbek aǵa Uly Otan soǵysynyń alǵashqy kúninen qatysyp, Jeńisti Chehoslavakııanyń astanasy Praga qalasynda qarsy alypty. Bes jyl qan maıdannyń bel ortasynda júrip, birde-bir ret jaraqat alyp kórmepti. «Seıilbek aǵa, deneńizge syzat túsirmeı surapyl soǵystan qalaı shyqqansyz?» dep qaljyńdaǵandarǵa, «Oý, men únemi stýdebekker mashınasynyń ishinde otyrdym ǵoı, qaıdan oq tıedi», dep ázilmen jaýap beretin. Uly Jeńistiń 70 jyldyq mereıli merekesi qarsańynda gazetimizdiń fototilshisi Orynbaı Balmurat ekeýmiz aǵamyzǵa arnaıy baryp, maıdangerdiń jaýyngerlik jyldardaǵy ómir estelikterin tyńdap qaıttyq.
Seıilbek Ýsın Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy ataqty Shaǵalaly aýylynda 1921 jyly ómirge kelipti. Ákesi Ákimbek Ýsın MTS dırektory, Shaǵalaly aýyldyq keńesiniń tóraǵasy bolǵan kózi ashyq, oqyǵan adam eken. Chıstopolskıı MTS-tiń 7 jyldyq orys mektebin bitirgennen keıin Seıilbek Shaǵalaly aýylynda ashylǵan mektepke orys tili men ádebıetiniń muǵalimi bolyp bekitiledi. 1940 jyly mindetti azamattyq boryshyn óteý úshin ásker qataryna shaqyrylyp, Qıyr Shyǵysqa attanady. Osyndaǵy áskerı baılanys bólimshesinde qyzmet atqaryp júrgende, soǵys bastalady.
Qıyr Shyǵystan jetken jaýyngerlerdi birden aldyńǵy sheptegi shaıqasqa saldy. Seıilbek aǵa jylǵa jaqyn júzdegen metr baılanys symy oralǵan katýshkany arqalap, aldyńǵy sheptegi bólimder men ásker basshylary ornalasqan núktelerdiń arasynda baılanys júıesin qalyptastyrý mindetimen aınalysty. Úzilgen baılanys symdaryn jalǵaý úshin qarsha boraǵan oq pen ottyń ortasymen bir jyǵylyp, bir turyp, talaı-talaı shaqyrymdardy eńbektep ótken kúnderi de kóp boldy. Qar jamylyp, muz jastanyp urys dalasynda baılanys symyn tartyp júrgende, talaı serikteri jer jastandy. Qandaı qudiret qaqqany belgisiz, bul qan-qasaptan ol aman shyqty.
Sodan keıin ol I Ýkraın maıdanynyń quramyndaǵy dańqty general Rybalkonyń 3-shi gvardııalyq tank armııasyna tap boldy. Kóp uzamaı bilimdi ári orysshaǵa jetik jaýyngerdi tank armııasynyń shtabyna aldy. Munda ol snarıadtardy jáne oq-dárilerdi tirkeý jáne esepteý bólimshesinde qyzmet etti. Seıilbek aǵanyń óz sózimen aıtsaq: «Biz qabyldap alǵan árbir snarıadtyń jáne oq-dáriniń qatań esebin júrgizip, joǵary jaqqa esep berip otyrdyq. Máselen, PAAS-tan (polevoı armeıskıı artelerıskıı sklad) jaýynger Ivanovqa 20 broneboınyı, 30 oskolochnyı jáne 10 podkalıbrnyı snarıad berildi. Shaıqas bitkennen keıin Ivanov atylǵan snarıadtardyń bálenshe gılzalaryn tapsyrady. Sol boıynsha biz bir shaıqastan keıin qansha snarıad pen oq-dári shyǵyndalǵany týraly esep berip otyramyz». Mine, árbir atylǵan snarıadtyń esebi alynyp otyrǵan Keńes memleketindegi temirdeı tártiptiń arqasynda dúnıejúzin qaltyratqan nemis fashısteri tize búkti.
1945 jylǵy sáýir aıynyń sońǵy kúnderi nemis fashısteriniń ordasy – Berlın qalasy úshin keskilesken urystarǵa ulasty. Alynbaıtyn qamalǵa aınalǵan Berlınniń árbir kóshesi, árbir nysany úshin jan alysyp, jan berisken shaıqastar júrip jatty. Mamyr aıynyń alǵashqy kúni Seıilbek aǵa qyzmet etetin tank quramasy tún ishinde tik kóterilip, sýyt júrispen Berlın qalasyn tastap shyqty. Reıhstagtyń tóbesi kórinip qalǵanda, kúrt keri burylyp, shuǵyl saparǵa shyǵýdyń syryn uǵa almaı, jaýyngerler de dal boldy.
Kóp keshikpeı árbir rota, árbir bólimshe, árbir tank quramyna qupııa buıryq taratyldy. Chehoslavakııanyń astanasy Praga qalasyna fashısterdiń muzdaı qarýlanǵan qýatty armııasy bekinip, bizdiń áskerlerdiń tylynan tutqıyldan shabýyl jasaý úshin ázirlenip jatqan kórinedi. Bulardy sol nemis áskerin talqandaýǵa attandyrǵan eken. «Aınalasy eki-úsh kúnniń ishinde bizdiń áskerlerimiz Praga qalasynyń mańyna bekingen jaýdyń tas-talqanyn shyǵardy. Bizdiń shtab batalony 8 mamyr kúni tún ortasy aýa jaýdan tazartylǵan Praga qalasyna kelip kirdi. Uzaq joldan qaljyrap, odaqtastar bergen stýdebekker mashınasynyń ishinde syǵylysa otyr edik. Kenet jan-jaqtyń bári tarsyl-gúrsil atys boldy da ketti. Jaýyngerler qarý ataýlynyń bárimen aspanǵa atyp jatyr. Jaý samoletteri kelip qalǵan eken dep aspanǵa qaraımyz.
Sol sátte komandırimiz maıor Efımov shetteý otyrǵan maǵan: «Jaýynger Ýsın, bul ne atys ekenin bilip kelińiz!» dep buıyrdy. Men jalma-jan mashınadan sekirip túsip, qarańǵy kóshemen júgire jóneldim. Projektorlar jaryǵymen samaladaı bolyp turǵan alańda ózara dabyrlasyp jatqan bir top jaýyngerdiń qasyna keldim. Olar qushaqtasyp, súıisip, qaıta-qaıta aspanǵa oq jaýdyryp júr. «Joldas leıtenant, ne bolyp jatyr ózi?», dedim dál janymnan óte bergen ofıserdiń jolyn bógep. «Soǵys bitti, baýyrym! Jeńis! Biz jeńdik, baýyrym!», – dep leıtenant meni qushaqtap alyp, kemseńdep jiberdi.
Men de kózimnen aqqan qýanysh jasyn syǵyp alyp, maıor Efımovtan súıinshi suraý úshin kelgen izimmen júgire jóneldim...».
Qart maıdanger, soǵystan keıingi sanaly ǵumyrynyń attaı qyryq jylyn bala oqytý isine arnaǵan ulaǵatty ustaz Seıilbek Ákimbekuly álde kárilikten, álde ishki tebirenisten jasaýrap ketken kókshil kózderin oramalymen súrtip, únsiz otyryp qaldy. Toqsannyń tórteýine shyqsa da taıaqsyz júretin asyldyń synyǵyndaı ardagerge biz de shynaıy iltıpatpen rııasyz qaradyq...
Sýrette: Uly Otan soǵysynyń ardageri Seıilbek ÝSIN.
