Jazǵy demalys jáne balalar qaýipsizdigi

 Kún sáýlesinen qorǵaný

Balalardyń terisi eresekterge qaraǵanda názik jáne juqa. Kúnniń ýltrakúlgin sáýleleri teriniń kúıip, qyzarýyna, tipti teriniń tereń qabattaryna zaqym kelýine ákelýi múmkin. Sondyqtan jazǵy demalys kezinde kún sáýlesinen qorǵaıtyn arnaıy kremder qoldaný mindetti. Kún sáýlesi qatty túsken ýaqytta (11:00-16:00 aralyǵy) balalardy ashyq aýada uzaq ustaý durys emes. Ashyq tústi, jeńil jáne keń kıimder, bas kıim kııý kúnniń jaǵymsyz áserinen qorǵaıdy. Kózildirik pen sýsynnyń da róli zor — olar teriniń jáne kózdiń qurǵaq bolýyna jol bermeıdi.

Sý qaýipsizdigi — ómirlik mańyzdy ereje

Jazǵy demalystyń eń súıikti is-áreketteriniń biri — sýǵa shomylý. Biraq sý — bir mezgilde balalar úshin úlken qaýip te bolýy múmkin. Balalardyń óz betinshe sýda júrýi óte qaýipti.

Sýdaǵy qaýipsizdik erejelerin saqtaý úshin:

1. Balalardy eshqashan ózdiginen sýǵa jibermeý kerek.
2. Árdaıym eresek adamnyń baqylaýyn qamtamasyz etý qajet.
3. Qaýipsiz jáne ruqsat etilgen sý aıdyndarynda ǵana shomylǵan durys bolady.
4. Sýǵa túser aldynda aýa men sýdyń temperatýrasyn, sý aıdynynyń tazalyǵyn tekserý mindetti.
5. Balalarǵa sýda ne isteýge bolatynyn jáne bolmaıtynyn aldyn ala túsindirgen jón.

                                  Orman men daladaǵy qaýipsizdik sharalary

Balalardy taza aýaǵa nemese ormanǵa shyǵarý – olardyń tabıǵatpen tanysyp, jańa nárseler úırenýine múmkindik beredi. Biraq tabıǵattyń da óz erejeleri bar. Aǵashtardyń arasynda adasyp ketý, jylandar men ýly jándikterdiń shaǵýy, órt qaýipi – orman men daladaǵy eń jıi kezdesetin qaýipter. Osyǵan baılanysty:

1. Balalardy jalǵyz ormanǵa jiberýge bolmaıdy.
2. Dalaǵa shyqqanda uzyn jeńdi kıim, myqty aıaq kıim kıgizip jibergen jón.
3. Ot jaǵýǵa jáne temeki shegýge tyıym salý qajet.
4. Tabıǵat erejelerin balaǵa aldyn-ala túsindirý mańyzdy.

                                Joldaǵy qaýipsizdik erejeleri

Kóshede de balalar qaýipsizdigi óte mańyzdy. Kóptegen jazataıym oqıǵalar — kólikter men jaıaý júrginshiler arasyndaǵy qatynastan bolady.

1. Tek arnaıy belgilengen jerden jáne jaıaý júrginshiler ótkelinen ótý.
2. Kólikterge abaılap qaraý jáne kóshe ortasynda oınamaý.
3. Qarańǵy ýaqytta nemese kóriný nashar kezde jaryqtandyrǵysh elementter kııý.
4. Kólikterdiń sıgnaldary men dabyldaryn estý jáne túsiný. Ata-analar da osy erejelerdi balalarǵa úlgi retinde ustanýy tıis.

                              Elektr jáne turmystyq qaýipsizdik

Úıde de qaýipsizdik sharalarynyń saqtalýy mańyzdy. Balalardyń elektr quraldarymen oınaýy, aqaýly qurylǵylardy qoldanýy órt nemese jaraqatqa alyp kelýi múmkin. Osy oraıda:

1. Elektr quraldaryn balalar qoly jetpeıtin jerde saqtaý.
2. Aqaýly quraldardy dereý jóndetý.
3. Balalarǵa elektr qaýipsizdigi týraly túsinik berý.
4. Úıdegi órt qaýipsizdigin qamtamasyz etý (órt sóndirgishterdi qoljetimdi jerge qoıý, órt jaǵdaıynda ne isteý kerektigin úıretý). Bul sharalar úı ishindegi qaýip-qaterdi azaıtady.

Jalpy alǵanda, jazǵy demalys – tek tynyǵý ǵana emes, balanyń tulǵalyq qalyptasýyna, densaýlyǵyn nyǵaıtýǵa jáne shyǵarmashylyq áleýetin ashýǵa úlken múmkindik beretin kezeń. Alaıda bul múmkindikti barynsha tıimdi paıdalaný – tikeleı ata-analar men jaýapty eresekterdiń qolynda.

Joǵaryda atalǵan erejeler men keńester – jaı usynystar emes, balanyń jan-jaqty damýyn qamtamasyz etetin mańyzdy baǵdarlar. Demalys barysynda osy tártipterdi ustaný – balanyń kúnin qyzyqty, paıdaly ári qaýipsiz ótkizýiniń kepili. Árbir ata-ana, tárbıeshi men bala osyny jadynda ustaýy tıis.

Sondyqtan ýaqytty utymdy uıymdastyrýmen qatar, kúndelikti tártipke mán berip, qaýipsizdik erejelerin qatań saqtaý – jazǵy demalystyń shyn mánindegi jemisin kórýdiń basty sharty ekenin esten shyǵarmaǵan jón. 

Janel TО́LEÝBEKOVA, EUÝ stýdenti