Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Syzǵanov atyndaǵy Ulttyq ǵylymı hırýrgııa ortalyǵynyń bas dárigeri, professor Bolatbek Baımahanov bastaǵan dárigerler toby men qyzylordalyq mamandar birlesip jasaǵan operasııadan keıingi brıfıngte elimizde baýyr aýystyrýdy qajet etetin 2 myńdaı naýqas bary aıtylǵan edi. Olardyń 76-sy Syr óńirinen eken.
Transplantologter ıneniń jasýyndaı tamyrlardy jalǵaýǵa týra keletin baýyr transplantasııasy álemdegi eń kúrdeli operasııa ekenin aıtady. Sonyń negizgi bóligin qyzylordalyq dárigerler jasapty. Jalpy, 2023 jyly óńirde úsh ret búırek aýystyrý operasııasy jasalsa, byltyr sondaı 6 operasııa ótipti. Oblystaǵy kópbeıindi aýrýhanany elimizdegi transplantasııa jasaıtyn ortalyqtardyń biri dep senimmen aıtýǵa bolady. Tıisti qural-jabdyqtary jetkilikti, mamandardyń da daıyndyǵy joǵary.
«Buryn baýyr transplantasııasy tek Almaty men Astanadaǵy ortalyqta jasalatyn. Endi osy qatarǵa Qyzylorda oblysy qosyldy. Jyl saıyn búırek, baýyry aýyratyn jandar qatary kóbeıip keledi. Sondyqtan iri qalalardan bólek, oblys ortalyǵynda da aǵza aýystyrýǵa múmkindik jasalǵany jón. Kúrdeli operasııany ıgergen jergilikti mamandar úlken bir belesti baǵyndyrdy desek te bolady. Tipti mundaı operasııalar keıbir memlekette áli kezdespeıdi. Osy oraıda elimizdiń transplantasııa salasy boıynsha 90 memleket arasynda 1 mln adamǵa shaqqandaǵy operasııa sany jóninen alǵashqy ondyqta turǵanyn aıta ketkenimiz abzal», deıdi professor B.Baımahanov.
Oblystyq kópbeıindi aýrýhanaǵa keıingi eki jylda quny 2 jarym mıllıard teńge bolatyn zamanaýı dıagnostıkalyq, hırýrgııalyq qurylǵylar satyp alynǵan. Osylaısha, óńir medısınasyn damytý arqyly aǵza aýystyrýǵa múmkindik jasaldy. Bir sózben aıtqanda, jabdyq jetkilikti, dárigerler de daıar. Endigi másele – donor tapshylyǵyn sheshý.
Oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Oljas Ysqaqovtyń dereginshe, óńirimizde máıittik donor aǵzasyn alý sońǵy ret osydan 7-8 jyl buryn kezdesipti. Kútý paraǵyna jazylyp, ózine sáıkes keletin aǵzany jyldap kútken júzdegen adamǵa bul, árıne teńizge tamǵan tamshydaı da bolmaıdy.
Tiri adamnan aǵza alýdyń bir qıyny – dárigerler resıpıentpen qosa, donor úshin de jaýapty bolady. Uzaq jyl kezegin kútip, aqyry baýyrynyń bir búıregin saldyrǵan Maqpal Oralova boıyn úmit pen kúdik qatar bılegen sol kezderdi esine de alǵysy kelmeıdi. Onyń aıtýynsha, keıingi 2-3 jylda dıalızge táýeldi jastar qatary tym kóbeıip ketken.
«2016 jyly búırek jetispeýshiligine baılanysty esepte turdym. Áýeli gemodıalızben júrdim. Byltyr kovıd tumaýymen aýyrǵan soń burynǵy halime jete almaı qalǵanymda jaqyndarym janyn qoıarǵa jer tappaı, júgirip ketti. Sol sátte kezegin 10-15 jyl kútkenderdi kórsem de, kúderimdi úzgen joqpyn. Aqyry uzaq tekseristen keıin aǵamnyń aǵzasy sáıkes kelip, jergilikti dárigerlerdiń biliktiliginiń arqasynda operasııa sátti ótti. Tıisti dári-dármegimizdi tegin alyp, emimizdi jalǵastyrýdyń arqasynda az ýaqytta qatarǵa qosyldyq. Biraq operasııadan keıin tiri donorlyq eki adamdy da múgedek qylý ekendigine kózim jetti. Sondyqtan da máıittik donor máselesi týraly áli de el arasynda túsindirme jasaǵan durys bolar edi», deıdi ol.
Transplanttaýdy jáne joǵary tehnologııalyq medısınalyq qyzmetti úılestirý jónindegi respýblıkalyq ortalyqtyń óńirlik úılestirýshisi Lıza Nursultanova da bul másele óte ózekti bolyp turǵanyn aıtady. Jýyrda Qyzylorda medısınalyq joǵary kolledjinde bolashaq medısına qyzmetkerleriniń kásibı daıyndyǵyn nyǵaıtyp, qoǵamda donorlyq mádenıetti qalyptastyrý baǵytynda uıymdastyrylǵan «Transplantasııa. Donordyń mańyzdylyǵy» atty semınar-trenıngke qatysqan maman osy kúni jastar arasynda búırek jetkiliksizdigi dertine shaldyqqandar kóbeıip bara jatqanyna alańdaýshylyq bildirdi. Qazir óńirde 361 adam dıalızge baılanǵan. 160 naýqas búırek aýystyrý úshin kútý paraǵyna tirkelip tur.
«Kovıdten keıin álemdegi árbir besinshi adamnyń búıreginen kinárat anyqtalyp otyr. Sondyqtan der kezinde dárigerge qaralǵan durys. Bul dert energetıkterge úıir jastar arasynda tipti kóbeıip barady. Sondyqtan keıingi tolqyn arasynda keńes berýdi qolǵa alǵan jón. Kútý paraǵyndaǵy 160 adamnyń deni jastar. Kezek jyldarǵa sozylady. Osydan da bizge máıittik donordyń mańyzdylyǵyn aıta túsýimiz kerek. Mysaly, elimizdiń soltústiginde bul birshama jolǵa qoıylǵan. Bir máıittiń aǵzasy biraz adamǵa ómir syılaıdy. Osyny bárimiz aıta júrýimiz kerek», deıdi ol.
Semınar-keńeste kópbeıindi oblystyq aýrýhananyń dırektory, transplantolog Jasulan Baımahanov qazir aǵza aýystyrýdan álemde Iran men BAÁ memleketteri aldyńǵy orynda turǵanyn atap ótti. Demek dinı nanymnyń kedergisi joq. Jalpy, qazir eldegi aǵza aýystyrýdyń 10-15%-y ǵana máıittik donordan alynady.
Jasandy búırek arqyly adam ómirin 10-15 jylǵa sozýǵa bolady. Al baýyry aýyratyndarǵa ondaı balama joq. Onyń emi – tek aǵza aýystyrý. Islam dininiń de naýqasty emdeýdiń sońǵy satysy sanalatyn transplantasııaǵa qarsylyǵy joq. Tek belgili bir sharttar oryndalýy kerek. Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń Ǵulamalar keńesi osydan biraz jyl buryn bul másele týraly pátýa da qabyldaǵan.
Degenmen adam ómirin saqtap qalýdyń sońǵy múmkindigi sanalatyn transplantasııa qoǵamnyń kózqarasyna táýeldi bolyp otyr. Demek máıittik donordyń mańyzy týraly aıtylar áńgime ázir aıaqtala qoımaıtyn sekildi.
QYZYLORDA
