Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
«Sozdikqor.kz»
Qazir bir sózdiń maǵynasyn bilý úshin qalyń sózdik aqtarýdyń qajeti joq. Bári de qoljetimdi ári jyldam. Sonyń aıqyn dáleli — «sozdikqor.kz» saıty. Bul – qazirgi zamanǵa saı jasalǵan, túrli sózdikti bir jerge biriktirgen kópfýnksııaly onlaın platforma. Ony tek til mamandary ǵana emes, jýrnalıst, stýdent, muǵalim, aýdarmashy, tipti mektep oqýshysy da paıdalana alady. Qalaı deısiz ǵoı? Máselen, bul júıeni muǵalimder men oqýshylar jańa sóz úırený, mátin jazý kezinde qoldansa, jýrnalısterge naqty maǵyna men balamany tabýǵa, sózdiń stıldik reńkin anyqtaýǵa óte yńǵaıly.
Mysaly, siz izdeý jolaǵyna «qol» sózin jazdyńyz delik. Saıt sizge onyń tek «adam múshesi» degen maǵynasyn ǵana emes, «qolushyn berý», «qol qoıý», «qol jetkizý» syndy turaqty tirkesterin, sınonım-omonımderin birden usynady. Sondaı-aq ár sózdi mysalmen túsindiredi, sóılem ishinde qalaı qoldanylatynyn da kórsetedi.
Bul saıtta túsindirme sózdik, frazeologııalyq sózdik, oryssha-qazaqsha, qazaqsha-aǵylshynsha sózdikter, sınonımder men antonımder jınaǵy, turaqty sóz tirkesteri bar. Qysqasha aıtqanda, tildegi baılyqtyń bári bir platformaǵa toptastyrylǵan. Aıta keterligi, bul saıtqa tirkelýsiz kirip, tegin qoldana alasyz. Smartfonnan da ońaı ashylady. Sondaı-aq «Telegramm» áleýmettik jelisinde qoldanýǵa óte tıimdi «Sozdikqor.kz» degen bot bar. Bulardy uıaly telefonyńyzǵa júktep alý arqyly til muhıtynda erkin júzip, aıbyndy ana tilimizdiń shetsiz-sheksiz aıdynyna alańsyz saıahat jasaı alasyz.
«Emle.kz»
Sh.Shaıahmetov atyndaǵy «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵy ázirlegen bul portal – qazaq tiliniń orfografııalyq erejeleri men sózderdiń durys jazylýyn tekseretin arnaıy saıt. Munda berilgen ereje men sóz úlgileri – mamandar maquldaǵan, resmı nusqalar. Saıttyń basty maqsaty — qazaq tilinde saýatty jazýǵa kómektesý, emle normalaryn keńinen túsindirý jáne qarapaıym oqyrman men jazarmanǵa naqty baǵyt-baǵdar berý.
«Emle.kz» saıtynan siz belgili bir sózdiń durys jazylýyn, sózderdiń birge nemese bólek ıakı defıspen jazylý erejelerin, jıi qate jazylatyn sózder tizimin, sondaı-aq qazirgi qoldanystaǵy orfografııalyq normalardy taba alasyz.
Bazada dál qazir 100 myńnan astam sóz bar. Saıt óte qarapaıym ári qoljetimdi. Basty betke kirip, «izdeý jolaǵyna» kerek sózdi teresiz. Júıe sol sózdiń durys jazylýyn, oǵan qatysty derekkózdi áp-sátte shyǵaryp beredi. Elektrondy qor birneshe bólimnen turady. Máselen, «Maqalalar» bloginde ǵalymdardyń osy sala negizinde jazylǵan ǵylymı maqalalary berilgen. Árbir maqaladan keıin pikir qaldyratyn oryn bolady. Sol arqyly oqyrman avtordyń ózine, maqalasyna qatysty suraqtar qoıyp, jaýap alady. Al «Kitaphana» bloginde oqyrman orfografııa, orfoepııa, pýnktýasııaǵa qatysty jazylǵan oqýlyqtardyń tolyq elektrondy nusqasyn kóre alady. Sondaı-aq oqýlyqtyń tolyq nusqasyn ózine kóshirip, júkteı alady. Sondyqtan «emle.kz» – saýatty jazýǵa umtylǵan árbir adam úshin senimdi kómekshi.
«Termincom.kz»
«Sıfrlyq júıe me, álde sandyq júıe degen durys pa?», «Aýqymdy derekterdi «big data» dep jaza berýge bola ma?» degen sekildi suraqtarmen ár sala mamany betpe-bet keledi. Sebebi kún saıyn tilge jańa uǵymdar enip jatyr. Al solardyń durys, birizdi aýdarmasyn bilmesek, basy artyq balamalar kóbeıip, tildegi tártip buzylady. Osy máseleni sheshý úshin «Termincom.kz» saıty iske qosylǵan. Bul – elimizdegi resmı termınologııalyq portal, ıaǵnı bekitilgen barlyq qazaqsha termınniń qaınary.
Ǵylym men tehnıka jyldam damyp jatqan zamanda kún saıyn jańa tehnologııa, jańa qural, jańa ádis paıda bolyp jatady. Al olardyń bárin qazaqsha sóıletý úshin dál, naqty, sátti aýdarma kerek. «Termincom.kz» – sol maqsatqa qyzmet etetin platforma.
Qazirgi ýaqytta saıt qorynda 390 022 termın bar. Munda ár termınniń qazaqsha balamasy, qaı salaǵa qatysty ekendigi, onyń bekitilgen jyly jazylady.
Máselen, siz «ekspertıza» sóziniń qazaqshasyn bilgińiz keledi. «Termincom.kz» sizge onyń «demografııalyq saraptama», «ınjenerlik-ekologııalyq saraptama», «kommersııalyq saraptama» syndy birneshe nusqasyn tizip beredi jáne ár termınniń qaı jyly bekitilgenin de kórsetedi. Bul júıe kóbine – jýrnalıster men memlekettik qyzmetkerlerge de paıdaly platforma.
«Writer Voicy»
Kez kelgen jýrnalıst, stýdent nemese zertteýshi úshin aýdıojazbany qaıta-qaıta tyńdap, sózbe-sóz terip shyǵý — uzaq ýaqytty alatyn sharýa. Ásirese suhbat, dáris, jıyn jazbalaryn mátinge túsirý qolmen atqarylatyn kúrdeli jumys bolatyn. Endi bul úderisti jeńildetetin qazaqtildi qural bar. Jasandy ıntellekt negizinde jumys isteıtin bul júıe – til tehnologııasy men kúndelikti qajettiliktiń sátti toǵysýynan týǵan tyń jańalyq.
«Writer Voicy» arqyly endi uzaq sóılegen adamnyń sózin bir saǵattap terip otyrmaısyz. Saıtqa kirip, aýdıofaıldy júkteseńiz bolǵany — sanaýly mınýt ishinde jazba daıyn bolady. Mátinde tynys belgileri de qoıylady, sóılem qurylymy da saqtalady. Bunyń paıdasy ushan-teńiz. Máselen, buryn tilshiler spıkerdiń pikirin dıktofonǵa jazyp, keıin ony ózi tyńdap, qaǵazǵa túsirýge biraz ýaqytyn sarp etetin. Al qazir «Writer Voicy»-diń arqasynda bir saǵattyq aýdıony bir mınýttyń ishinde mátinge aınaldyrýǵa bolady. Oryssha-qazaqsha aralasqan sózderdi baǵdarlama ózi-aq óńdep jiberedi.
Munyń basty ereksheligi — qazaq tilindegi sóıleýdi durys tanı alýy. Buǵan deıin mundaı júıeler kóbine oryssha nemese aǵylshyn tilderine baǵyttalǵan edi. Endi qazaqsha sóılegen sózińizdi de jazbasha túrge ońaı aınaldyra alasyz.
Saıtty qalaı qoldanýǵa bolady? Eń áýeli «writer.kz/voicy» saıtyna kiresiz. Sodan soń aýdıofaıldy júkteısiz nemese beınejazbanyń siltemesin engizesiz. Birneshe mınýt kútken soń júıe sizge mátindi shyǵaryp beredi. Sóıtip, daıyn mátindi kóshirip alyp, túzetip, paıdalana berýge bolady.
«Writer Voicy» – bul jaı ǵana aýdarý quraly emes, qazaq tiline ıkemdelgen ıntellektýaldy júıe. Qazirde jasandy ıntellekt tek shet tilinde emes, ana tilimizde de naqty jumys isteı alatynyn osy qural dáleldeıdi. Tehnologııanyń tilge qyzmet ete bastaǵany – tildiń de zamanǵa saı túrlenip jatqanyn kórsetedi.
