Ipotekany merziminen buryn ishinara óteý úshin bankke baryp nemese mobıldi qosymsha arqyly ótinish beresiz. Keıbir bank qosymshalarynda ótinishsiz birden merziminen buryn ishinara óteý fýnksııasy qosylǵan. Eń tıimdisi – artyq aqshany aı saıynǵy tólenetin tólemdi jasap alǵannan keıin erteńine nemese sol kúni tóleý kerek. Sonda bank komıssııasy 1 kúnge ǵana esepteledi, túsken aqsha bank komıssııasyn emes, jalpy bereshekti jabady. Osy jerde aıta ketetin jaıt, aldyn ala bankten ishinara óteý týraly aqparat alyńyz, sebebi ár banktiń talaby ártúrli. Keıbiri kez kelgen somany alsa, keıbiri eń kemi 2 aıdyń tólemin suraıdy.
«Otbasy bank» nesıesiniń basqa bankterden aıyrmashylyǵy bar. Eger baǵalaý kórsetkishi (BK) jetip, turǵyn úı zaımyn alsańyz, onda ishinara tóleý bolmaıdy, bank komıssııasy qysqarmaıdy. Eger BK jetpeı alǵashqy jarnasy 10, 20, 30%-ben aldyn ala zaem nemese aralyq zaem rásimdeseńiz, onda merziminen buryn ishinara ótem jasamaı, kepilde turǵan depozıtti (depozıtte turǵan alǵashqy jarna) 50%-ǵa jetkizýge tyrysý kerek. Sonda baǵalaý kórsetkishi tezirek artyp turǵyn úı zaımyna ótip, bank komıssııasy endi 100% alǵan somaǵa emes qalǵan 50%-ǵa júretin bolady jáne tóleıtin soma azaıady.
Merziminen buryn ishinara ótem jasaǵan kezde siz nesıe merzimin qysqarta alasyz nemese aı saıynǵy tólem mólsherin azaıtýyńyzǵa bolady. Nesıeni merziminen buryn óteý kezinde nesıe merzimin qysqartý tıimdi, óıtkeni bul paıyzdar boıynsha jalpy artyq tólemdi qysqartýǵa múmkindik beredi. Alaıda aǵymdaǵy aı saıynǵy tólem tym aýyr bolsa, onda qarjylyq júktemeni azaıtý úshin tólem mólsherin azaıtý da oryndy bolýy múmkin. Eń durysy, aı saıynǵy tólemdi azaıtý arqyly eki tásildi biriktirý, biraq nesıe merzimin qysqartý úshin kóbirek somany engizý kerek.
Kelesi tıimdi nusqa – annýıtettik tólem ornyna dıfferensıaldy tólemge ótý. Eger ıpotekalyq tólemdi kóbirek tóleýge múmkindik bolsa, onda anýıtettik tólemnen dıfferensıaldy tólemge ótińiz. Biraq ol úshin tabysty qaıta rastaýǵa daıyn bolyńyz. Sebebi dıfferensıaldyq tólemniń kólemi anýıtetke qaraǵanda áldeqaıda joǵary. Qaıta qarjylandyrý jaǵdaıynda qazirgi mólsherlemeden tómen paıyzben ıpotekany qaıta rásimdep kórińiz. Bul arqyly aı saıynǵy tólem azaıady nemese merzim qysqarady.
Zańnamaǵa sáıkes, eger qaryz alýshy ıpotekalyq nesıeni uzaq ýaqyt boıy tólemese (kóbinese 90 kúnnen asa), kez kelgen bank (memlekettik te, jekemenshik te) sot arqyly úıdi tárkileýge quqyly. Bul – kelisimshartta kórsetilgen negizgi talaptardyń biri. Iаǵnı nesıe kepilmen (jyljymaıtyn múlikpen) qamtamasyz etiledi. Alǵashqyda 30 kúnge deıin bank tarapynan ósimpul eseptelip, eskertý beriledi. 30-90 kún aralyǵynda bankter tólemdi keıinge shegerý nemese qaıta qurylymdaýǵa múmkindik beredi. 90 kúnnen assa bank sotqa júginedi. Sot sheshimi shyqsa, úı aýksıon arqyly satylyp, qaryz ótelýi múmkin. Sondyqtan nesıeni tóleı almaı qalǵan jaǵdaıda birden qarjylyq qıyndyqty rastaıtyn qujattardy usynyp, bankke jazbasha ótinish joldańyz. О́tinishte qaıta qurylymdaý nemese tólemdi keıinge qaldyrý týraly surańyz.
Degenmen sottar kóbine qaryz alýshynyń jaǵdaıyn eskerip, bitimgerlikke shaqyrady, keıde sheshimdi keıinge qaldyrý múmkindigi de qarastyrylady. Eger páter jalǵyz baspana bolsa, al qaryz alýshy bankpen yntymaqtasýǵa nıet bildirse, sot úıdi tartyp alý sheshimin keıinge qaldyrýy múmkin.
Ipoteka alýshy men bank arasynda jasalatyn kelisimshartty jetildirýdi qajet dep esepteımin. Kelisimshart qarapaıym halyqqa túsiniksiz. Zaem alýshynyń 90%-y zaem kelisimshartyn oqymaıdy, sebebi mátini kúrdeli jáne banktik termınologııaǵa toly. Meniń oıymsha, bank pen jeke tulǵa arasyndaǵy kelisimshartty qysqasha ári túsinikti etip jasaý kerek. Ekinshiden, merziminen buryn ishinara óteý kezinde kez kelgen somany tóleýge ruqsat berý qajet. Merziminen buryn ishinara óteý kezinde eń az degende 2 aılyq tólemdi qabyldaý týraly shekteýdi alyp tastasa, zaem alýshynyń artylǵan aqshasyn aı saıyn ishinara tóleýge yntasy artar edi. Úshinshiden, ıpotekalyq kelisimsharttar barlyq bankte bir standartqa ıe bolǵany jón. Ár bank shartynyń ártúrli bolýy qaryz alýshyǵa qolaısyzdyq týdyrady.
Sonymen qatar onlaın platformalarda sharttar men tólem kesteleri týraly aqparat jetispeıdi. Aı saıynǵy tólemniń qansha somasy negizgi qaryzdy japty, qanshasy bank syıaqysyn japqany jóninde aqparat ta tutynýshy úshin óte mańyzdy.
