Aıtmatov álemi týraly birer sóz

Alǵashqy jáne sońǵy kezdesý

Shyńǵys Aıtmatov jóninde sóz bastaǵanda oıyma eki oqıǵa oralady. Ol – Aıtmatovty alǵashqy hám sońǵy ret kórgen kúnim. Bul oqıǵa jadymda ábden jattalǵan, kókiregimdegi óshpeıtin eles­teı seziledi. 1975 jyl. Jaz. Sol jyly mektepti bitirip, joǵary oqý ornyna attandym. Attestat «5», «4» degen baǵaǵa toly. Mektepti jaqsy aıaqtaǵan edim. Oqýda úzdik balaǵa barlyq joǵary oqý oryndarynyń esigi ashyq turǵandaı, tapsyrsam boldy ótip keterdeı sezimde júrdim.

«Shý» degende Máskeýge qaraı baǵyt alyp, kınoshy bolamyn degen úmitpen qazirgi Reseı mem­lekettik kınematografııa ýnı­ver­sı­tetine (burynǵy VGIK) tarttym. Endi mine, óńimde de, túsimde de armandaǵan ataqty VGIK-tiń bosaǵasynda turmyn. Vahtadaǵy apaıdyń: «Molodoı chelovek, byla by horosho, eslı vy eshe cherez nedelıý prıshlı. Ekzameny davno zakonchılıs. Ezjaıte domoı, sledýıýshıı god prıedete», degen sózi tóbemnen muzdaı sýdy quıyp jibergendeı boldy. Sóıtsem, emtıhandardyń bitkenine eki kún bolypty. Áp-sátte asqaq kóńildiń japyraqtary saý­dyrap tógile bastady. Frýnzege (qazirgi Bishkek qalasy) qaıta oraldym…

Mensinbeı, murnymdy shúıir­gen Frýnzeniń oqý oryndaryna baryp baq synamaq boldym. Solaı­sha Qyrǵyz memlekettik ýnıver­sı­tetiniń tarıh fakýltetine tapsyrdym. Tapsyrsam boldy ótip ketemin degen kóńilimdegi jelik áli de kúshinde. Joqtan góri jaqsy ǵoı dep osy oqý ornyna keldim. Tarıhtan – 5, ádebıetten – 5, aǵyl­shyn tilinen – 4, shyǵarmadan (sońǵysy) – 2 aldym. Opyrylyp túsken jardaı bolyp eńsem túsip ketti. Kókiregimdi kúıdirip, ashy­­typ bara jatqan «Ákimniń Sultany qulap qalypty» degen sóz.

Oqýdan jolym bolmady. Kóńilim qulazyp Frýnzeniń Marks pen Engelstiń eskertkishi turǵan gúlzar boıymen kele jatsam, óńim be, túsim be, aldymda Shyńǵys Aıtmatov tur. Jalǵyz. Kostıýmin qolyna búktep ilip alǵan. Oıly. Aıtmatovtyń ózi. Tilden qaldym. Ishim alaı-dúleı. Aıtmatov janymnan ótip ketti. Artynan qalshıyp qarap qaldym. Maǵan burylatyndaı qarap qaldym da, dereý esimdi jıyp onyń artynan ere jóneldim. Basqan izine erip kelemin. Sabylysqan stýdent qyzdar, adamdar ótip jatyr. Barlyǵy sálemdesip, erekshe súıispenshilikpen Shyńǵys aǵaǵa qa­raıdy. Ol da sálemdesip, ári qaraı ketip barady.

Eski alańnan ótti. Sońynan erip, on bes qadam keıin kele jatyrmyn. Nege kele jatqanymdy da bilmeımin. Jańaǵy stýdent qyzdar qurly amandassam sálemimdi alar ma edi? Shyńǵys aǵa úlken esiktiń arǵy jaǵyna kirip ketti. Esiktiń mańdaıshasynda «Mınısterstvo kýltýry Kırgızskoı SSR» dep jazylyp tur edi. Shyǵyp qala ma dep alańdap kútip turmyn. Shyǵa sala ushyp baryp sálem bermekpin. Alaıda shyqpady. Kóp bógeldi. Bul kún men úshin ózgeshe boldy.

Kitaptaryn birin qaldyrmaı izdep júrip oqyǵan súıikti jazýshym Aıtma­tovty kórdim. Endi VGIK te, tarıh fakýlteti de túkke turmaı qaldy. Aıtmatovty kórsem degen bala kúngi armanym oryndalyp, oqýdan qulasam da aýylǵa «Aıtmatovty kórdim» dep bara­­­ty­nymdy oılaǵan saıyn qýanyshym qoınyma syımady.

Sóıtip, 1975 jyldyń jazynda Shyńǵys Aıtmatovty birinshi ret kórdim. 2008 jyldyń 11 maýsy­my Aıtmatovty kórgen aqyrǵy kúnim. Jazýshynyń súıegi arnaıy ushaq­pen «Manas» áýejaıyna áke­lindi. Memlekettik komıssııa qura­mynda (ol kezde Qyrǵyz Res­pýb­lıkasy Mádenıet mınıstri edim) Aıtmatovtyń súıegin tosyp alý­ǵa bardyq. Sol ýaqyt, sol mınýt sanamda saqtalmaǵan. Oǵan jú­rek­­ti ezg­en qaı­ǵydan múldem oryn joq edi.

Ushaqtyń júk tıeıtin jaǵy ashylyp, emen aǵashynan jasalǵan tabyt kórindi kózime. Júregim «búlk» ete qaldy, «Meniń ustazym» osy emen tabytpen keldi.

Baıaǵy Aıtmatovtyń artynan burylyp qarap qala ma eken dep uzaq ergen aryq, betin bezeý basqan, uzyn boıly ózimdi eske aldym. Sol kezde qalaı «Amansyz ba, aǵa» dep aıta almasam, qazir de dál solaı ne aıtarymdy bilmeı, bata almaı, jerge, aspanǵa, aınalama qarap turdym. Búkil álemim, búkil dúnıem, búkil ómir osy emen tabyttyń ishinde jatty.

Ata Beıit...

Medet Sadyrqulov...

Shyqammen eń sońǵy ret Shoń-Aryqta, Baıymbet Muratalıev jez­demniń úıinde júzdestik. Ara­myz­da aqsaqaldardan Omorbaı Narbekov, Dáýletbek Shaldy­bekov bar edi. Shyqam bul dastar­qan­ǵa keshi­gip keldi. Ol kisi kelgen soń orta­myz tolyp, úıdiń ishi nurǵa bólen­gendeı bolyp ketti. Shyqam­nyń oń jaǵynda otyrdym. Uly adam­nyń ulylyǵy kishkentaı ǵana dúnıe­den baıqalyp qalady ǵoı, ja­ryqtyq, sol jerde otyrǵan úlken-kishiniń barlyǵynan keshi­rim surap, «meni kútpeı bastaı ber­­mepsińder, mádenı mınıstr» dep qaldy.

Shyqańdy kútýdiń de rahaty bar ekenin sonda sezindik. Jaryqtyq sol dastarqandaǵy úrkerdeı top­qa qurmet kórsetip, óte tereń sózder aıtty. Onyń sózi dastarqan aınalasyndaǵylarǵa ǵana emes, álemge aıtylyp jat­qan­daı kórindi. Ár sózi jerdiń ózi kóter­gisiz salmaqty edi. Álem­niń sózin aıtyp turyp, ony qara­paıym turmyspen, osy jerde otyrǵan ár kisimen baılanystyrdy. Ulylyǵynyń ózinde úlken qarapaıymdylyq turdy. Shyqam aq batasyn berdi de, saparǵa attanyp ketti. Sapar aldynda bárimiz Shyqańmenen sýretke tústik. Qolyn alyp, janynda turyp, zor maq­tanyshpen sýretke tústik. Biraq bul sýret Shyqammen túsken sońǵy sýret ekenin bilgen joqpyz.

Shyqam Almatyda tórt-bes kún aıal­dap, ári qaraı Qazanǵa ketetinin aıtty.

* * *

2008 jyldyń 10 maýsymy Shyqamyzdyń dúnıe salǵan kúni… Bul kún ár adamnyń júreginde qaıǵyly kún, Eske alý kúni. Sýyq habar dúnıege taraldy, dúnıe Shyqamdy joqtap qaldy, sol kúni meni Medet Shoqanuly shaqyrdy (Prezıdent Ákimshiligi basshysy M.Sadyrqulov). Bárimiz qara jamylyp, qaıǵy jutqanbyz. Medet Shoqanulynyń kabınetine kirdim. Árdaıym «Kir, dorogoı!», dep tosyp alatyn Medet Shoqanulynyń ne aıtatyny beseneden belgili edi. Otyr degendeı oryndyqty nusqady. Biraz únsiz otyryp baryp til qatty.

Medet Shoqanulymen «Shyqam­dy qaı jerge qoıamyz?» degen másele jóninde sóılestik. Kabınetten aýyr júk arqalaǵandaı shyqtym.

Kúni boıy oılandym, túnde de kóz ilmedim. Shyqamnyń kitap­ta­ryn aldyma qoıyp, qaıta kóz júgirtip ótkendeı boldym. «Saman­shynyń joly» povesindegi:

«Otes, ıa ne znaıý, gde ty pohoronen.

Posvıashaıý tebe, Torekýlý Aıtmatový...»,

degen epıgrafyn kózim shalyp qaldy. Bul sózdi oqydym da, ishimnen «taptym» degendeı boldym. Medet Shoqanuly «usyny­syń­dy dálelmen aıtyp ber» degen. Birinshi argýment, epıgraf, ekinshi, atasy Tórequldyń súıegi qoıylǵan – Ata Beıit, ol jerdi «Ata Beıit» dep Shyqamnyń ózi atady emes pe? «Atasy (ákesi) jatqan jerge uly da beriledi» degen túsinik bar... Bul argý­menttiń mánisi tereń kórindi maǵan.

Medet Shoqanuly únemi bir ǵana emes, birneshe nusqany talap etetin. Budan basqa úsh nusqam boldy. Ertesi tańerteń Medet Shoqan­uly­nyń kabınetine keldim.

– Ný, cho... Usynystar bar ma? – dedi Medet Shoqanuly. Keshegi argýmenttiń bárin nusqalarymen aıtyp berdim. Shoqanuly ornynan turdy da bir qolyn qaltasyna salyp (ol kisiniń osyndaı ádeti bar):

– Ata Beıit. Interesno, – dep qal­dy oılanyp. Strateg adam eken, ekin­shi nusqa týraly aýzyn da ashqan joq.

– Men onda bul usynysty Birinshige bereıin. Qandaı jaýap bolady. Jdı, – dep qysqa qaıyrdy.

Osy kúnge deıin mınýt, saǵaty esimde, túngi saǵat 21:13-te Medet Shoqanuly qońyraý shaldy.

– Pervyı odobrıl... Erteń ertemen Ata Beıitti kórip kel, qaı jerine qoıamyz. Tús­­ten keıin barlyǵymyz baryp taǵy kóremiz, – dedi. Shyqam ákesi Tórequl Aıtmatov jatqan, ózi «Ata Beıit» dep at ber­gen, qyrǵyzdyń uly tulǵalary jatqan jer­ge jerlendi. Topyraq sol jerden buıyr­dy…

Ustaz

Almatydaǵy Muhtar Áýezovtiń murajaı-úıiniń kire berisinde Shyńǵys Aıtmatovtyń «Ý menıa est dve nasıonalnye svıatynı s kotorym ıa edý v drýgıe strany s kotorym perestýpaıý porog drýgıh narodov. Eto – «Manas» ı Mýhtar Aýezov. Eto sımvoly moıh narodov» degen sózi jazylyp turady. Murajaı úıge kirgendegi taý tulǵanyń júrekke eń jaqyn sózi osy.

Bul da Shyqamnyń uly qasıeti. Bul túsinikter ulttyq mádenıetimizdiń kópiri syndy. О́ner ónerden týyndaıdy. Osy tusta ustazdyń parqyn, baǵasyn shynaıy shákirtter alǵan úlgisi arqyly ony áspettep kelgen. Bul ólmeıtin, óshpeıtin kóne mádenıet fenomeni. Shyqamyz Manaspen aýyzdanyp, Manaspen ómir súrdi, Manas onyń Altyn aıaǵy boldy, Manastan máńgiliktiń qudiretin aldy. Manas dep basyn ıdi, Manasqa ómirin arnady.

Bul qasıet oǵan ustazy – Muhtar Áýezovten mıras boldy. Manastyń emes, qyrǵyzdyń basyna aýyr kún týyp tur­ǵan­da Muhtar Áýezov uly eposymyzdy qorǵap, qyrǵyz úshin taýdaı eńbek sińirdi. Sonda Manastyń «zııandy» ekenin aıtyp, qolamtany úrlegender óz aramyz­­dan shyqqan joq pa? Ol ǵana emes Aıtmatovty da qýdalap, tamyryna balta shappaq bol­ǵan­da jas Aıt­ma­tovtyń talabyn qoldap, dem berip basyn báıgege tikken Muhtar Áýezov edi.

Baıyrǵy tarıhta Barysbek qaǵan qurǵan Qyrǵyz qaǵanaty da óz ishimizden shyqqan satqyndardyń kesirinen talqan­da­lyp, eki ǵasyr elimizdiń esi aýyp, eseńgirep qalǵan joq pa? «Qyrǵyzdyń jaýy qyrǵyz» degenge sengim kelmeıdi. Sóıtse de ishten shyqqan jaýlar nesheme myqtynyń tuqymyn qurtpady ma?

Ult bolǵannan keıin ulttyń rýhy, ulttyń kósemi bolý kerek. Ol – Aıtmatov. Talassyz. Oǵan tas atqandar da aramyzda joq emes. Kıeliniń kıeliligin bilmegen ne degen jaıdaq el bolyp baramyz?

Árbir elde kıeniń sımvoly bolady, ol biz úshin – Manas, ol – Aıtmatov.

Ustaz – bul túsinik bizdiń ulttyq kýlt bolǵan. Dúnıe ustazdyń aına­lasynda aınalyp, biz odan tálim, ónege, sybaǵa alǵanbyz. Bul – qyr­ǵyzdyń qanyna bitken tabıǵı akademııasy.

Shyqamnyń danalyǵy óz ustaz­­­daryn qasıet tutyp, olar­dyń dúnıe­tanymyn árdaıym qas­terlep kelgeninde bolar. Bálkim Aıtmatovtyń Aıtmatov bolǵany­nyń syry da osynda shyǵar. Ustazy da joq, ustanymy da joq, syı­la­ǵany da joq, es tutqany da joq, senimi de joq bul zamannan qaıtyp shyǵar ekenbiz? Kıeli kitapta: «Eger seniń Ustazyń joq bolsa, demek seniń ustazyń Shaıtan», delinedi. Aıtmatov árbirimizdiń uly ustazymyzǵa aınalǵanda ǵana qaraǵaı basyn shortan shalǵan bul zamannyń jaryq kóshesine shyǵamyz...

Qalamger qaǵıdasy

Shyńǵys Tórequluly jańa ǵana elshilik qyzmetten (Eýropadan) Bishkekke qaıtyp kelgen kez. Bir eki kún ǵana bolǵan shyǵar. Kabınetke esikti syrt etkizip ashyp hatshy qyzym kirip keldi. Alaburtyp alǵan. Demin áreń alyp, sasqalaqtap tur. 

– Sultan Ákimuly, Shyńǵys Aıtmatov keldi. Qabyldaýda otyr, – dedi. Hatshy qyzdyń sózinen keıin ornymnan atyp turdym. Úlken kisiniń qabyldaýymda turyp qalǵany úshin qatty qysylyp baramyn. Keıin hatshy qyzǵa «Shyńǵys aǵany birden alyp kirmediń be?» dedim. Sóıtsem Shyqam: «Jumys istep jatqan adamdy alańdatyp qoımaıyn, áýeli sen kirip aıtyp shyq, qyzym», depti.

Shyqammen jyly ushyrasyp kabınetke kirdik. Alyp jazýshy eń aldymen hal surasyp, qabyrǵada ilingen kartınalarǵa kóz júgirtti de, óziniń sýretin kórip «Myna sýrette jasyraq kezim eken», dep qoıdy.

– MID-ten kele jatyr edim, eki isti birden bitireıin degen oımen mádenıet mınıstri­ne de soǵa keteıin dep kelip qaldym, – dedi Shyqam.

Shyqam alys joldan, Eýropadan jańa kelgen kezi. Ony da jumys istep jatqan jerinen qozǵap, ornynan alǵandaryn jón kórmeı júrgenmin. Shyqam Eýropadaǵy qaraıǵan sharýany tyndyryp júrgen. Ol jaqtaǵy qadirin óz kózimizben kórgenbiz.

Shyqam biraz sharshańqy sekildi. Álde qyzmetten ketkendikten be, maǵan solaı kóringen. Onyń kóńil kúıi, aýany, ishki dúnıesi mańdaıynda jazylyp turdy. Sodan ba eken, elshilik qyzmeti týra­ly birdeńe aıtýǵa dátim jetpedi.

– Sizden kópten beri suraǵym kelip júrgen bir jaı bar edi, – dedim keıin bir jolyqqanda. Shyqam toqtaı qalyp «Sura…», – dedi.

– Gazette, ana jaq, myna jaqta jazǵandardy oqısyz ba? – dedim. Shyqam bul suraǵyma kúrsinip aldy da, «oqymasam da tanystarym aıtady», dep qaldy.

Sóz yńǵaıy sol kezdegi Shyqamdy qaralaǵan maqalalar bolatyn. Keıbir jazýshylar, gazetter, sary aýyz balapandarǵa deıin Shyqamnyń «Jámılasynan» bas­tap, jeke basyna deıin sóz qylyp, uly adamnyń atyna kóleńke túsirýge áreket qylysyp jatqan. «Osy ker aýyzdarǵa jaýap berip qoımaısyz ba, bul basqa shyqqandyq…» dedim de, Shyqamnyń qaıtadan qatty kúrsingenin kórgennen keıin jerge kirip kete jazdadym. Jer jary­lyp ketken joq. Shyqam maǵan jalt qara­dy da, toqtaı qalyp bylaı dedi, sol sóz áli qulaǵymda jańǵyryp turady:

– Sultan, aıtshy, men sonaý bıikte ushyp júrgen búrkit bolsam, baq-baq etip batpaqtan basqany kórmegen baqalardyń deńgeıine túseıin be? Búrkittiń shyndyǵyn da, baqanyń baqyldaǵanyn da Jaratqan bilip turady. Shyndyqtyń kimde ekenin... Jaratqan bilgen soń olarmen sóz jarys­ty­rýǵa bolmaıdy,  – dep jaýap berdi.

Bergen jaýapty estigen soń qyzaryp kettim. Biraq Shyqamnyń bul jaýaby ómir boıy sabaq boldy. Sol jaýapty estý úshin de osy suraqty qoıýym kerek pe edi dep qal­dym.

Shyqam «Endi sen bar, men jolymnan qalmaıyn», dep ári qaraı kete bardy. Sońynan qaradym, onyń sulbasy bara-bara kórinbeı qaldy. Onyń sol qaraıǵan sulbasyna qazir bárimiz zarmyz.

Shyqamnyń uly sezimi...

2004 jyly Shyńǵys Tórequluly­men kelisip, keshkisin Ala-Arshadaǵy úıi­ne barmaqshy boldym. Kópten beri Shyqammen ádebıet, rýhanııat, saıasat, til, shyǵar­mashylyq jóninde sóıles­kim kelip júrgen. Biraq alys ólkede elshilik qyzmette júrgen Shy­qam az ǵana ýaqytqa kelgeninde jolyǵyp, sóılese alý múmkin emes edi. Qudaı jar bolyp, tańerteń ózi telefon shalyp, «keshke kelip ket» dep qysqa ǵana qaıyrǵan. Sol sózdi estigennen soń maǵan sol kún Shyqamnyń ózi aıtqandaı «Ǵasyrdan da uzaq kún» bolyp ketti. Keshti shydamsyzdana kúttim. Zańǵar jazýshymen jolyǵyp, áńgimelesýden artyq eshteńe joq edi. Eki qoıandy bir oqpen atqandaı, ol kisimen suhbat jasap alýdyń da múmkindigi kelip turǵandaı sezildi. Eger jolyǵyp qalsam, qarsy bolmasa birshama suraqtyń jaýabyn alsam dep daıyndalyp júr edim. Ol kezde «Azattyq» radıosynda istep júrgenmin. Bul suhbatty jazyp alsam, radıoǵa úlken olja emes pe? Shyqam da ońdy-soldy suhbat bere beretin adam emes. Ol jaǵy da bar.

Sol kúni aýzymnan qalaı shyq­qanyn bilmeımin, birge isteı­tin Jarqyn Temirbaeva apaıǵa (qazir marqum bolyp ketti) «Búgin Shyqama baramyn, úıge kelip ket» dedi dep aıta salǵanym. Jaı aıta salǵan edim. «Meni de alyp ket» dep, Jarqyn apaı tas kenedeı jabysyp aldy. Apaıǵa mundaı kezde birdeńe túsindirý qıyn. Aıtqanyn istemeı qoımaıdy. Aqyry maqul dedim. Apaıdyń minezin, bas-kózge qaramaı suraq qoıa salatyn ádetin de bilemin. Biraq bir shart qoıdym. «Suraqty men ǵana qoıamyn, siz tek mıkrofondy ustap turasyz úndemeı», dedim. Oǵan apaı da kelisti. Shyqama jolyqsam boldy de­gen tilekpen bul shartyma kóne ketti.

Keshinde Ala-Arshadaǵy Shyqam­nyń úıiniń aldynda joly­ǵatyn boldyq. Keshki saǵat jetide men keldim. Keliskenimizdeı. Jarqyn apaı joq. Biraz kúte turaıyn dep, jıyrma mınýttaı turdym. Bir kezde asyǵyp-aptyǵyp Jarqyn apaı da kele qal­dy. Jaı kelmeı kishi qyzyn ertip kelip­ti, jaryqtyq. Endi ne deımin? «Qyzyńyzdy ákelmeı-aq qoı­ma­dyńyz ba?» deımin be? Ol sózdi aıtqyzbaı Jarqyn apaı «Shy­qa­myz­dan qyzyma bata alyp bereıin» dedi de, aıtpaq bolǵan sózimdi toq­tatty.

Úsheýimiz úıge kirdik. Shyqam: «Kel, Sultan, qalaısyń, bul qa­­ryn­dasymdy tanymadym» degen soń men tanystyrdym. Jarqyn Temirbaeva, «Azattyqta» kópten beri birge isteımiz» dedim. Apaıdyń qyzyna bir qarap aldy da, «bul perishte seniń qyzyń ba?» dedi. «Joq, Shyńǵys aǵa, bul meniń qyzym, sizben kezdesýge baramyn dep edim, bolmaı erip aldy» dedi Jarqyn apaı yńǵaısyzdanyp. Men apaıǵa jaılap qaradym, ol kózqarasymnan da «Basa-kóktep ketetin ádetińizge bastyńyz ba?» degen oıymdy uqqan sııaqty. Kináli keıipte maǵan qarady. Aradaǵy yńǵaısyzdyqty Shyqamnyń «bala degen perishte ǵoı» degen sózi tarqatyp jibergendeı boldy. Bul sózdi estigen Jarqyn apaı batyl­dana túsip: «Shyńǵys aǵa, siz bata­ńyzdy berseńiz, ómir boıy umyt­paı júredi» dedi.

Osylaı túnniń bir ýaǵyna deıin sóı­­le­sip otyrdyq. Shyqam úıde kıip júretin halatymen otyrdy. Meniń suraqtaryma jaýap berdi. Qazirgi kezdegi jahandaný, ádebıet, ıman, bılik, danalyq pen zulymdyq týraly áńgimelestik. Áıteýir kóp máseleni talqyladyq (Keıin bul suhbatym «Mahabbattan adam jaral­­ǵan, mahabattyń ózi máńgilik» degen atpen shy­ǵyp, Shyń­ǵys aǵanyń 7 tomdyǵyna kirdi).

Bir mezgilde shaı iship, dám tattyq. Saǵat túngi 12-den ketip qaldy. Jarqyn apaı «Shyńǵys aǵa, sizben sýretke túsýge qarsy emessiz be?” dep qaldy. «Sýretke halat­pen tús­sem bolmaıdy ǵoı, kıinip shy­ǵaıyn» dep, bizdiń «osylaı da bola beredi» degenimizge qaramaı arǵy bólmege kirip ketti. Men Jarqyn apaıǵa saǵatty kórsetip, «Sýretke basqa kúni tússeńiz bolatyn edi ǵoı» dedim. Shyqam kostıým-shalbar kıip, galstýk taǵyp shyqty. Bárimiz sýretke tústik. Bir mezgilde apaı qyzyna bata surady. Shyqam keremet bata berdi. Endi barlyǵy bitip shyǵaıyq dep jatqanda, baıaǵy Jarqyn apaı «Bir suraq qoısam dep edim dedi. «Ber, bere ber... », dedi Shyqam.

«Shyńǵys aǵa, siz ómirińizde Búbisaradaı eshbir áıeldi súıip kór­meseńiz kerek!..» dep kútpegen su­raq­ty qoıa saldy. Bul sózdi esti­gen Shyqam oryndyqqa otyra ketti, men turmyn qulaǵan jardaı bolyp. Ne derimdi bilme­dim. Arǵy ból­mede jeńgemiz. Shyqam otyryp «Ýh!» dep aýyr kúrsindi de, tereń oılanyp qysqa ǵana «Ol solaı!» – dedi.

Shyqamnyń kúrsingeninen uly mahabbattyń janartaýdaı bolǵan kúshin de, qusalyqty da, muńdy da, baqytty da, armandy da, qaıǵysy men qýanyshyn da sezdim. Kúrsiný – máńgiliktiń ózindeı bolyp estildi, óıtkeni, «lısh pamıat, nas vernıot týda, gde my lıýbılı, teh lıýdeı, kogo zabralı nebesa»…

Bul kúrsinis qulaǵymnan ómir boıy ketpeı kele jatyr.

Ol Adamdyq uly sezimniń kúrsinisi edi...

Sultan RAEV,

Qyrǵyzstannyń Halyq jazýshysy