Qamkóńil qyzdardyń kóz jasy

О́ńirlik prokýratýranyń dere­ginshe, 2023 jyly Jelezın aýdanyn­da er adam jetim qyzdy zorlaǵannan keıin, qylmysy anyqtalatynyn bilgen soń ózin ózi atyp óltirgen. Ol zaıyby ekeýi jetimder úıinen bes birdeı balany asyrap alǵany anyqtaldy. Bul balalar 2002–2009 jyldary dúnıege kelgen. Alaıda 2022 jyly qamqorshylary bizdi tyńdamaıdy degen jeleýmen barlyǵyn balalar úıine qaıta ótkizip tastaıdy. Solardyń biri – 16 jastaǵy qyz medısınalyq tekserýden ótkende álgindeı keleńsizdik belgili bolǵan.

Osy jaǵdaıdy eskergen oblys­tyq prokýratýra byltyr balalar úı­leri men mamandandyrylǵan meke­melerde tárbıelenip jatqan, káme­let jasyna tolmaǵan qyz bala­lar­dy dárigerlik tekserýden ótkizý­ge pármen bergen. Mundaı medı­sınalyq tekserýler «Halyq densaý­lyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» kodeksinde, Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń 2020 jylǵy arnaıy buıryǵynda kórsetilgen.

– Byltyr qarasha aıynda je­tim balalar men ata-anasynyń qam­qorlyǵynsyz qalǵan balalarǵa, sondaı-aq áleýmettik qyzmet kórsetetin 10 memlekettik mekemege tekserý júrgizildi. Olardyń barysynda 10 jastan 16 jasqa deıingi tárbıelenýshilerdi (onyń ishinde gınekologııalyq) medısınalyq tekserýden ótkizýge bastamashy­lyq jasaldy. Tekserýler nátıjesin­de qyz balalardyń jynystyq tıis­peýshiligine qatysty qylmystyq quqyq buzýshylyqtar (Qylmystyq kodekstiń 121 jáne 122-baptary) jasaýdyń 8 deregi anyqtaldy jáne sotqa deıingi tergep-tekserýlerdiń biryńǵaı tiziliminde tirkeldi, – deıdi Pavlodar oblysy prokýrory­nyń birinshi orynbasary Erjan Dúısekenov.

Balalar úıleri boıynsha atal­ǵan tekserý bıyl ázirshe júr­gizil­­megen. Biraq oblys boıynsha jal­py jaǵdaıdaǵy tekserý­ler tu­raq­ty ótkizilip keledi. Jyl basy­nan bergi resmı statıstıka­lyq máli­met­terge súıensek, kámeletke tol­­ma­ǵandar­ǵa jynystyq turǵydan zorlyq derekteri boıynsha 35 sotqa deıingi tergep-tekserý tirkelgen.

– 2024 jyly sáıkes kezeńde mundaı 40 jaǵdaı tirkelgen edi. Iаǵnı kórsetkish 12,5%-ǵa tómendegen. Negizinen mundaı oqıǵalarda já­bir­lený­shilerdiń tanys tulǵa­lary kúdikke ilinedi. Jaǵdaı­lardyń kóbi Pav­lodar, Aqsý qala­larynda, Baıan­aýyl, Aqqýly aýdandarynda bolǵan, – dep tolyqtyrdy E.Dúısekenov.

Al bala quqyqtary jónindegi óńir­lik ýákil Sáýle Shákenova káme­letke tolmaǵan jasóspirimder ara­synda zorlyq-zombylyqqa qatys­ty tirkelgen qylmys sany ósip barady dep esepteıdi. Pro­kýratýra organdarynyń keıingi esep­teri sony aıǵaqtaıdy. Onyń piki­rinshe, keleńsiz jaǵdaılar boıynsha statıstıkanyń ósýi aldyn alý sharalarynyń álsizdigin bildirmeıdi. Bul jerde qoǵam arasynda kópten jasyrylyp kelgen keıbir jaıttardyń da beti ashylyp jatyr. 2024 jyly qoldanystaǵy nor­matıvtik quqyqtyq aktilerge on­daǵan túzetýler men jańa baptar en­g­izilip, kámeletke tolmaǵandarǵa qarsy qylmystar úshin jaýapker­shi­­likti qatańdatylýy da sebep bolǵan.

– Jýyqta óńirlik proký­ratýrada kámeletke tolmaǵan­dar arasyndaǵy qylmystyń aldyn alý máselelerine arnalǵan vedomstv­oaralyq keńes ótti. Men jynystyq qol suǵylmaýshylyqqa qarsy qylmystardy tergeıtin arnaıy jedel-tergeý tobyn qurý týraly usynys jasadym. Mundaı qylmystyq isterdiń ereksheligi aıqyn. Tıisinshe bul tásildiń jas qyz balalarǵa qatysty jasalatyn qylmystardy ashý kezinde názik jaıttardy anyqtaýǵa septigi tıedi, – deıdi ombýdsmen.

Sondaı-aq ol mektep psıholog­teriniń azdyǵy da kóp jaǵdaıda másele týdyratynyn jetkizdi. О́ńirdegi keıbir mektepte 2 myńnan asa oqýshy bilim alady, al shtat boıynsha 2 psıholog qana jumys isteıdi. Mamandar buǵan deıin usynǵan norma – 500 oqýshyǵa 1 psıholog normasy áli kúnge normatıvti quqyqtyq aktilerge enbegen.

О́tken jyly Ertis-Baıan óńirin­de balalardy zorlaý oqıǵa­lary jıilep ketkenin aıtyp dabyl qaqqan edik. Aınaldyrǵan bir apta­nyń ishinde kámelet jasyna jetpegenderdi zorlaýdyń tórt birdeı deregi tirkeldi. Ásirese, bir ǵana Maıqaıyń kentinde úsh birdeı oqıǵa anyqtalǵany qoǵam ókilderin oılandyrdy. Bir jaǵdaıda ógeı ákesi mektepte oqıtyn qyzyn zorlap kelgen bolsa, taǵy birinde 2008 jylǵy ul men 2009 jylǵy qyz balany eki er adam zorlaǵany týraly aqparat tarady. Eki jaǵdaı­da da pedagogterdiń qyraǵy­lyǵy qylmystyń der kezinde ashylýyna túrtki boldy. Máselen, jábir­lenýshi 2009 jylǵy qyz bala kolledjde oqıdy. О́tken jyldyń qyrkúıek aıynda onyń kúndelikti sabaq ústinde selqos, aýrýshań bolyp bara jatqanyn kórgen usta­zy medısınalyq tekserýden ótýdi usynǵan. Nátıjesinde, 15 jas­taǵy qyzdyń júkti ekeni anyq­tal­ǵan. Máseleni ári qaraı zerde­leı túskende bul oqıǵada jábir kórgen qyz ǵana emes, 2008 jylǵy baýyry da zardap shekkeni belgili boldy. Qazir olar anasynyń tárbıesinde.

Pavlodar oblysy