Salamatty qoǵam qurýdyń túp negizi

Brıfıng barysynda MÁMS júıesin qarjylandyrýdaǵy jańa­­shyldyqtar, medısınalyq qyzmet paketterindegi ózgerister, sondaı-aq bul ózgeristerdiń pa­sıent­ter men medısına uıym­daryna yqpaly týraly keńi­nen sóz boldy. Jańa jyldan kú­shine enetin ózgeristerdiń bas­ty maqsaty – dıagnostıka salasynda memlekettik kepildikterdi keńeıtý, halyqty medısınalyq saqtandyrýmen qamtýdy arttyrý, júıeniń qarjylyq turaqtylyǵyn kúsheıtý. Osyndaı qadaý-qadaý máseleler týraly Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri Álııa Rústemova taratyp aıtyp berdi.

2026 jylǵy 1 qańtardan bastap elimizde Biryńǵaı medısınalyq kómek paketin kezeń-kezeńimen engizý bastalady. О́zgerister 2025 jylǵy 14 shildede Memleket basshysy qol qoıǵan Zańǵa sáıkes júzege asyrylady.

Vıse-mınıstr atap ótkendeı, Biryńǵaı medısınalyq kómek paketin qalyptastyrý 2024 jylǵy 2 qyrkúıektegi Prezıdent Jol­daýyn­da aıtylǵan tapsyrmaǵa sáıkes, úzdik halyqaralyq tájirı­be­lerge negizdelgen. Bul paketter arasyndaǵy qaıtalanýdy joıýǵa, tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi (TMKKK) men MÁMS arasyn naqty bólýge, pasıentter men densaýlyq saqtaý salasy qyzmetkerlerine medısınalyq qyzmetterdiń tizimin aıqyn ári ashyq etýge múmkindik beredi.

Osyndaı ornyqty sharalar­dyń arqasynda qyzmetterdiń qaıta­lanýy joıylady, aýrýlardyń erte aldyn alý sharalarynyń qol­­jetimdiligi artady, júıe to­lyq­qandy medısınalyq saq­tan­dyrý modeline jaqyndaı túse­di. Biryńǵaı medısınalyq kómek paketi aıasynda MÁMS júıe­sin­degi mártebesine qaramastan, onko­lo­gııalyq aýrýlardy, arterıal­­dy gıpertenzııany, ıshe­mııa­lyq júrek aýrýyn, glaýkoma, qant dıabetin erte anyqtaýǵa ar­nalǵan skrınıngter barlyq azamattarǵa qoljetimdi bolady. TMKKK paketi sheńberinde onkoskrınıngterdiń qoljetimdi bolýy qaterli istik­ter­di erte satysynda anyqtap, emdeýge múmkindik beredi. Júrek-qan tamyrlary aýrý­laryn, glaýkoma, qant dıabetin ýaqtyly anyqtaý asqynýlardyń aldyn alýǵa, múge­dektik deńgeıin tómendetýge jaǵdaı jasaıdy.

Jańa jyldan TMKKK sheńbe­rin­de 11 áleýmettik mańyzdy aýrý­lardy, sonyń ishinde týberkýlez, so­zylmaly vırýs gepatıtteri men baýyr sırrozy, psıhıkalyq, minez-qulyq buzylystary, qaterli istikterdiń erte satysy, ótkir mıokard ınfarktisi (alǵashqy 6 aı), sırek kezdesetin aýrýlar, epılepsııa, ınsýlt, basqa da aýyr jaǵdaılardy dıagnostıkalaý qoljetimdi bolady. Qazirde TMKKK sheńberinde tek týberkýlez, AITV-ınfeksııasyn dıa­g­nostıkalaý júrgizilse, basqa áleýmettik mańyzdy aýrýlardy dıagnostıkalaý MÁMS júıesinde júzege asyrylady. Osylaısha, saq­tandyrylmaǵan azamattar ba­zalyq medısınalyq kómek pa­ketine qol jetkize alady. Sondaı-aq jańa jyldan qazirgi 13 áleý­mettik mańyzdy aýrýlardyń tiziminen tórt aýrý – qant dıabeti, balalar serebraldy sal aýrýy, qosylystyq tinderdiń júıelik zaqymdanýy, revmatızm MÁMS júıesine kóshedi. Bul aýrýlar dınamıkalyq baqylaýǵa alynatyn jaǵdaılar tizimine engiziledi, sonymen qatar medısınalyq kómek tolyq kólemde MÁMS sheńberinde kórsetiledi.

MÁMS júıesiniń qar­jy­lyq turaqtylyǵyn nyǵaı­tý maq­satynda jarnalar men aýda­­­rym­dardy esepteý baza­sy­nyń joǵarǵy shegi arttyrylady. Qyz­metkerlerge 20 aılyq esep­­tik kórsetkish (AEK), ju­mys berý­shilerge 40 AEK kóle­min­de belgilenedi. Qazirde aýda­rym­dar­dyń eń joǵary mól­sheri 25 500 teńgeni, 10 eń tómengi jalaqy mólsherindegi shekti tabystyń 3%-yn quraıdy. 2025 jyly jarnanyń eń joǵary mólsheri 17 000 teńge (10 ETJ-nyń 2%-y) boldy. Endi jumys berýshiler jarnalardy 40 ETJ-dan aspaıtyn tabystan, qyzmetkerler 20 ETJ-ǵa deıingi tabystan tóleıtin bolady. Buǵan deıin aı­lyq tabysy 850 myń teńgeden asa­tyn qyzmetkerler (1–2 mln teń­ge jáne odan joǵary tabys alatyndar) 17 000 teńgeden artyq jarna tólemeıtin. Sebebi esepteý bazasyna shekteý qoldanylatyn. Bul belgilengen mólsherlemege proporsıonaldy túrde az bolyp, aılyǵy 850 myń teńgeden tómen, jalaqysynyń dál 2%-yn tóleıtin qyzmetkerlerge qatysty ádiletsiz edi. О́zgeristerden keıin qyzmetkerdiń eń joǵary jarnasy – 34 000 teńge (1,7 mln teńgeniń, ıaǵnı 20 ETJ-nyń 2%-y), jumys berýshiniń eń joǵary aýdarymy – 102 000 teńge (3,4 mln teńgeniń, ıaǵnı 40 ETJ-nyń 3%-y) bolady.

– Sonymen birge qyzmetkerler men jumys berýshilerdiń jarna mólsherlemeleri ózgermeıdi, tek jarnalardy esepteıtin tabystyń joǵarǵy shegi ósedi. Jańa model júıeniń ádildigin arttyrady, MÁMS júıesine qosymsha qarjy túsimin qamtamasyz etedi. Aıtalyq, búgingi kúni joǵary tabysty adamdar jarnany salystyrmaly túrde az tóleıdi. Jalpy, ózgerister shekteýli topty qamtıdy. Jarnalardy arttyrý shamamen 3,4 mln teń­ge­den joǵary tabysy bar 20 myń qyzmetkerge ǵana qatysty, bul eldegi barlyq jaldamaly qyz­met­kerlerdiń 0,3%-yn qu­raı­dy. Qyzmetkerlerdiń 91%-y úshin jaǵdaı ózgerissiz qalady, – dedi Á. Rústemova.

Jańa jyldan MÁMS júıesi jer­gilikti bıýdjet esebinen áleý­mettik jaǵdaıy daǵdarystyq ne­mese shuǵyl deńgeıdegi (D, E sanattary) shamamen 1 mln aza­matty qosymsha qamtıdy. Bul tur­ǵyndardyń taǵy 5%-yna jos­parly medısınalyq kómekke qol jetkizý múmkindigin beredi. Burynda jazylǵandaı, bul sanat­taǵy azamattardyń jarna­lary medı­sınalyq kómekke júginý fak­tisine sáıkes jergilikti atqarý­shy organdar tarapynan tólenedi. Sondaı-aq jergilikti bıýdjetter resmı tirkelgen jumyssyzdarǵa jarnalar tóleýge jaýapty bolady. Qa­zirde jumyssyzdardyń jarna­la­ryn memleket respýblıkalyq bıýd­jetten tóleıdi.

Áleýmettik osal sanattaǵy tur­ǵyn­dar úshin memleket tóleıtin jarnalardy kezeń-kezeńimen 2027 jyly 2,2%-dan bastap, 2037 jylǵa qaraı 4,7%-ǵa deıin arttyrý kózdelgen. Búginde memleket jarnalarynyń mólsherlemesi esepteý nysanynyń 2%-yn qu­raıdy, bul mólsherleme 2026 jyly da saqtalady. Aıta keterligi, bul ózgeris jeńildik sanatyndaǵy azamattarǵa áser etpeıdi. Olar burynǵydaı avtomatty túrde saq­tan­dyrylǵan bolyp qala bere­di, sebebi jarnalardy memleket tóleıdi.

Keler jyldan bastap MÁMS jarnalaryn ózdiginen úzdiksiz bes jyl tólegen azamattardyń tólemderi túrli sebeppen, ýaqyt­sha toqtaǵan jaǵdaıda saq­tan­dyrylǵan mártebeni saqtaý jónindegi jeńildik merzimi alty aıǵa uzartylady. Buryn merzimi úsh aı bolatyn. Bul shara halyq­­­tyń MÁMS júıesimen barynsha qamtylýyn, ýaqytsha qarjylyq qıyndyqqa tap bolǵan aza­mat­­tar­dy qoldaýdy kóz­deıdi. Aıta ketken jón, keıin saqtan­dy­ryl­­ǵan mártebesinen aırylmaý úshin tólem­derdi ótkizip alǵan kezeń­der­ge tıesili jarnalardy tóleý kerek bolady.

Qazirde MÁMS júıesinde 16,9 mln adam saqtandyrylǵan, bul el halqynyń 82,6%-y. Olardyń ishinde shamamen 12 mln adam memleket tarapynan tólenetin jeńildik sanattaryna jatady. Shamamen 3,4 mln adam MÁMS júıesinen tys qalyp otyr. Bul rette jumysqa qabiletti azamattar aıyna 4 250 teńge nemese jylyna 51 000 teńge tólep, MÁMS sheń­be­rin­de usynylatyn medısı­na­lyq qyzmet kólemine qol jetkize alady.

– Barlyq kózdelgen ózgeristi júzege asyrý ádil medısınalyq kómekke qol jetkizýdi qamtamasyz etip, densaýlyq saqtaý júıesiniń profılaktıkalyq baǵyttylyǵyn kúsheıtip, mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý mode­liniń turaqtylyǵyn arttyrady, – dep túıindedi Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri.

Qoryta kelgende, MÁMS – deni saý qoǵam qurýdyń túp negizi. Bul júıe arqyly medısınalyq qyzmet kórsetýdi qarjylandyrý turaq­tanady. Básekelestik kúshe­ıip, emhanalar sapaly qyzmet kórsetýge múddeli bolady. Skrı­nıngter men aldyn ala tekserýler júıeli júrgiziledi, bul aýyr jaǵdaılardyń aldyn alýǵa múm­kindik beredi. Áleýmettik ádilet­tilikke qol jetkizilip, azamat­tar­dyń óz densaýlyǵyna degen jaýapkershiligi artady. Júıege árkim qatysa otyryp, búkil qoǵam­nyń densaýlyǵyn jaqsartýǵa úles qosady. Qyzmettiń ashyqtyǵy men nátıjeliligi halyqtyń densaýlyq saqtaý mekemelerine degen senimin kúsheıtedi.