Sanadaǵy oı qubylysy

Toqsanynshy jyldar. El eńsesin tiktep, táýelsizdikpen birge ózine qaıta úńilgen shaq. Sol kezeńde ónerge kelgen sýretshilerge qylqalam – jaı kásip emes, rýhanı mıssııaǵa aınaldy. Tamyrdy taný, tegińdi túgendeý, umyt qalǵan keńis­tikti qaıta elestetý – bul býynnyń basty muraty edi. Olarǵa sýret tek boıaý emes, jaýapkershilik boldy. Janartaýdaı atqylap, sanaǵa silkinis, oıǵa qozǵaý sala kelgen osy tolqynnyń aldyńǵy leginde kórnekti qyl­qalam sheberi Sembiǵalı Smaǵulov tur. Al onyń shyǵar­malary — sananyń oıaný sátinen qalǵan kórkem kýálik.

Iá, sýretshi kenepterinde ýaqyt toqtamaıdy. Senbeseńiz, sýretker syryna, Sembiǵalı sarynyna úńilip kórińizshi. Kenepke túsken beınelerdiń ózi sóı­lep turǵan joq pa? «Temirqazyq» – baǵyt qana emes, rýhanı turaq. «Umaı» – umyt qalǵan analyq qor­ǵaý. «Samuryqtyń sam­ǵaýy» – qaıta tirilýge degen senim. Olar oqylmaıdy, ishteı seziledi. «Arqaıym», «Kósh­peli álem», «Nomad name» syndy týyndylarda keńistik sheksiz, al ýaqyt shartty. «Qunanbaı» men «Abaı» – óz aldyna bólek bıiktik. Bul ataýlar – jaı ǵana taqyryp emes, mádenı kod. Olar adamdy baıaǵy baǵzyǵa jeteleıdi, biraq ótkenge baılap qoımaıdy. Kerisinshe, búgingi bolmysqa suraq qoıady. О́tken men búginniń arasyndaǵy dıalog, mine, dál osy jerden bastalady.

Sembiǵalı Smaǵulovtyń kartınalarynda naqty sıýjetten góri ishki qozǵalys basym. Abstraksııa – qashý emes, jınaqtaý tásili. Folklor men mýzyka saryny da osy keńistikte erkin tynystaıdy. «Qurmanǵazy», «Qulager», «Esekeı» sekildi jumystarǵa oı júgirtkende ózgeshe qońyr ún estilgendeı bolady. Kúıdiń ekpini, at tuıaǵynyń dúbiri, dalanyń tynysy – bári de boıaý arqyly sóıleıdi. Bul – kózben kórýden góri, júrekpen sezinetin óner.

«Keneptiń aldyna kelgen sátte beıne ózinen-ózi kórine bastaıdy. Sol kezde ózimdi sýretshi emes, tek qural retinde sezinemin. Túnde syzǵan eskız tańerteń basqa tústi, basqa tynysty talap etedi. Holstpen daýlasa almaısyń. Eger men kóringen beıneni tyńdamaı, óz oıymdy tańsam, týyndy tuıyqtalyp qalady. О́ıtkeni óner buıryqty emes, kelisimdi qalaıdy. Sýret salý – oılap tabý emes, estý. Naǵyz beıne tek soǵan berilgen adamǵa ǵana ashylady», deıdi sýretshiniń ózi shyǵarmashylyq sheberhanasy týrasynda tolǵanyp.

Al jylqy beınesi – sýretshi­niń kórkem álemindegi basty keıip­ker. Jylqy – Sembiǵalı Smaǵulov úshin janýar ǵana emes, minez, bolmys, erkindiktiń metaforasy. Jeńis Kákenulynyń Sembiǵalı Smaǵulovty «jylqy minez sýretshi» dep tanýy da sondyqtan. Qylqalam sheberi «Sańlaq» atty maqalasynda keıipkerin «grafıka» deseń – syza alatyn, «keskindeme» deseń – jaza alatyn, «músin» deseń – balshyq ılep, mys quıatyndaı qylyp, kar­tına tanyǵysh, kompozısııa degen­di sonadaıdan «oqyǵysh» etip jaratqan» dep sıpattaı kele: «Sembiǵalı Abzalbekuly desem, kóz aldyma onyń shyǵarmasyndaǵy jylqylar obrazy keledi, kókeıge Qambar ata beınesi qosa túsedi. Ol – erkindik rámizi, er qanaty jylqyny shyǵarmasyna kilt qylyp aldy da, «Synshy», «Erteń báıge», «Buǵaýsyz tulpar», «Ańshylar», «Sultan Beıbarys», «Jalańtós batyr», «Kentavr bıi», «Myń jylqy» dep, «Túıteniń kók shaǵyry» dep kúllisin tizsek, uzaq bir kerýenge júk bolatyn uzyn sonar kartınalarynyń ón boıyn ylǵı qyl quıryqtyǵa toltyrdy» dep shabyttana jazady.

Iá, Sembiǵalı Smaǵulov – tek sýretshi emes, keńistikti oılaıtyn músinshi de. Qylquıryq beınesi onyń kenepterinde ǵana emes, elorda endikterine erekshe estetıka syılap, qala keńistiginde de jarqyrap tur. «Astana Opera» teatrynyń ushar basyndaǵy aspanǵa umtylǵan jylqylar – erkindiktiń músinge aınalǵan sáti ispetti. Al «Qazaq eli» monýmenti, «Úsh arys» eskertkishi, «Kók túrkiler álemi», «Qus joly» – bular bas qalanyń kórki ǵana emes, ýaqyttyń tańbasy. Osyndaı týyndylar arqyly onyń esimi otandyq óner tarıhyna áldeqashan jazylyp qoıǵan.

О́ıtkeni Sembiǵalı Smaǵulovtyń óneri uran emes. Ol aıqaılamaıdy. Onyń tili – sabyrly. Biraq sol sabyr­dyń ishinde tereń silkinis jatyr. Tynyshtyqtyń ózinde salmaq bar. Ár kartına – suraq. Ár obraz – ıshara. Munda pafos ta, artyq túsindirý de kezdespeıdi. Ár kartına uzaq únsizdikke shaqyra­dy. Ár obraz kórermendi óz ishine úńilýge májbúr etedi. Sembiǵalı Smaǵulovtyń óneri daıyn jaýap usynbaıdy. Ol suraq qoıady. Al sol suraqpen qalý – kórermen úshin eń úlken syı.