Tanym • 30 Qańtar, 2026

Saqypkereı sultannyń sýreti

50 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Berlın qalasynda ornalasqan Eýropa mádenıetteri mýzeıiniń qorynda qazaq tarıhyna qatysty birtalaı jádiger bar. Sonyń arasynda qazaqtar beınelengen birneshe kartına saqtalǵan. Bul kartınalardy 1844 jyly Bókeı ordasynda bolǵan Vılgelm Kızevetter degen nemis sýretshisi salǵan.

Saqypkereı sultannyń sýreti

Kızevetter Reseıde eki ret boldy. Alǵashqy saparyn 1838 jyly bastap, Shvesııa, Fınlıandııa arqyly Reseıge taban tiredi. Bul kezde Peterbor, Máskeý, Rıazan, Nıjnıı Novgorod qalalarynda ǵana aıaldady. Al 1842 jyly qaıta kelip, saparyn Qazan, Saratov, Voronej, Astrahan qalalaryn ara­laýǵa arnady. Osy kezde Kaspıı teńizi jaǵalaýyndaǵy qazaqtardyń tynys-tirshiligimen tanysty.

Kızevetter Bókeı ordasynda úsh aıdaı aıaldady. Osy kezde «Qazaq hanynyń balasy», «Hannyń áıeli», t.b. kartınalaryn saldy. Nemis sýretshisi Bókeı ordasynda bolsa, demek atalǵan kartınalardaǵy – hannyń týystary. Sonda «Qazaq hanynyń balasy» Jáńgir hannyń qaı uly bolýy múmkin? Osy suraqty han urpaqtary týraly zerttep júrgen tarıhshy ǵalym Nurjan Tólepovke qoıǵan edik. Onyń aıtýynsha, «Qazaq hanynyń balasy» kartınasynda beınelengen Jáńgir hannyń tuńǵyshy Saqypkereı sultan eken.

«Men bul taqyrypty 2003 jyl­dan beri zerttep kelemin. Port­ret salynǵanyn bilgenmen, qaı­da ekenin taba almaı júr edim. Ár­túrli mýzeıler aıtylatyn. Bire­se Drezden, birese Berlın qala­syndaǵy mýzeı delinetin, – dep bas­tady áńgimesin Nurjan Tólepov. – Hannyń murager uly bolǵan soń, portreti jazylǵan. 1844 jyly Saqypkereı 15 jasta bolady. Sa­qyp­kereıdiń týǵan jyly tarıxı de­rekterde 1830/1831 dep jazylǵan. Olaı bolsa 12-13 jastaǵy balaǵa uqsaıdy. Sonymen qatar sýret bir­neshe aı salynýy múmkin».

Jáńgir han 1845 jyly qaza tapsa, 4 jyldan keıin, ıaǵnı 1849 jyly Peterbordaǵy paj korpýsyn úzdik bitirgen uly Saqypkereı de kóz jumdy. Bul kezde onyń jasy 20-ǵa da jetpegen bolatyn. Saqypkereı han taǵynyń zandy murageri edi. Bókeı ordasynyń Jáńgirden ke­ıin­gi hany da osy Saqypkereı bolýǵa ­tıisti. Alaıda handyq bılikti júr­gizý oǵan buıyrmady. 

Sońǵy jańalyqtar