«Mysyq pen Marýsıany» oqyǵanda esimizge birden aqyn Álibek Shegebaıdyń «Qorada emes, qabatty úıde turatyn, Almatyda ıtter netken baqytty» deıtin óleńi tústi. Itti qaıdam, záýlim-záýlim han saraılarda turatyn keı mysyqtardyń jaǵdaıy úısiz-kúısiz qańǵyryp júrgen qarashadan jaqsy ekenin qaıyra sezinip júrek qurǵyr shym ete tústi.
Dáýren Qýattyń áńgimesine syrt kózben qaraǵanda áldebir Marýsıa atty qart ájeıdiń mysyǵy haqyndaǵy qarapaıym hıkaıadaı kórinedi. Alaıda mátin astaryndaǵy oı tolqyny týlap, taý ózenindegi dáý tastardy domalatyp, janyńyzdy janshyp ótkende ári-sári kúıge túsesiz. Áńgimeniń sońǵy núktesine demige jetip, sýǵa ketip tal qarmaǵan jandaı jaǵada jaýrap turǵanyńyzdy sezesiz. О́ıtkeni avtor jeke adamnyń taǵdyrynan syr sherte otyryp, dál ómirdegideı etip tutas bir dáýirdegi qoǵamdyq ahýaldyń kartınasyn qashap shyqqan.
Basty keıipker Marýsıa Agafevna polkovnık kúıeýi úlde men búldege orap, bul ómirde kóldeneń qıyndyq bar dep oılatpaǵan, basqany bylaı qoıyp, kórshi-qolańdy da mensine qoımaǵan tákappar – kerdeń áıel. Biraq ýaqyt urshyǵy shyr aınalyp, jan jary o dúnıege attanǵan soń, dúnıe astan-kesten bolyp, ákesiniń baılyǵyna talasqan bala-shaǵasy shesheni kerek etpeı Marýsıa tiri jetimge aınalady.
Iá, aǵaıyn-týys, kórshi-qolańǵa syıy joq jandar jalǵyzdyqtyń qula túzinde qalyp, úı janýaryn baǵatyny, bul dástúr qazir Batys elderinde qalypty jaǵdaıǵa aınalǵany barshaǵa málim. Sondaı-aq otbasyna da, Otanǵa da qajetsiz bolyp qalǵan jalǵyzilikti jandardyń qoǵamdyq belsendiligi artyp, óziniń «áldekim» ekenin dáleldeý maqsatynda aınalasyn mazalap, daý-janjal týǵyzýmen kúneltetini bar. Avtor osy minezdi dál basyp, tar qursaǵyn keńitken ul-qyzyna qajet bolmaı qalǵan jetim kempirdiń mysyǵy joǵalǵanda qoǵamdyq dúrbeleń týǵyzǵanyn sarkazmmen ádemi áńgimelegen. Adamnyń quny joq qoǵamda orys kempirdiń mysyǵyn taýyp bermekke tyrashtanǵan shendilerdiń qylyǵyna qarap ne kúlerińdi, ne kúrsinerińdi bilmeısiń. Keıingi otyz jyldyqtaǵy yqqa jyǵylǵysh, yńǵaıǵa kóngish óz beınemizdi, quldyq psıhologııamyzdy aınadan qarap turǵandaı kúı syılaǵan osy bir sarkazmnyń sońy qatań realızmge ulasqanda tula boıyń shymyrlap, janyń túrshigedi. Oǵan mysal retinde baǵzyda baı-baǵlan ómir súrip, keıin mysyqpen ǵana qalǵan Marýsıa kempirdiń pátershilerin polısııaǵa ustatyp jiberetin tusyn keltirýge bolady.
– «Biz – Marýsıa apaıdyń dachasynda turatyn pátershilermiz. Baratyn jerimiz tym alysta bolǵan soń osynda túnep qalyp edik.
«E-e, álgi ekeýi eken ǵoı». Marýsıa oıyn jıǵansha, aldyna sereıgen uzyn boıly, at jaqty podpolkovnık shenindegi ofıser tiktelip tura qaldy:
– Rahmet, sizge, Marýsıa Agafevna. Kópten beri izin jasyryp júrgen asa qanquıly qaraqshylardy ustaýǵa kómektestińiz. Sol úshin sizge bólimshe atynan alǵys aıtamyn. Sergektigińizdi, batyldyǵyńyzdy erteń gazetke de jazyp, ózge qarttarǵa úlgi etemiz.
Sibirlep atqan tańnyń aq tozańy alakeýimdegen aýladan pátershi erkektiń shyryldaǵan daýysy estildi:
– Ishke teppeńizshi, aǵaı, ishke teppeńiz, áıelim ǵoı, júkti edi. Ishke teppeńiz!».
Páter jaǵalaǵan júkti kelinshektiń Marýsıa Agafevnanyń joǵalǵan mysyǵy qurly quny joqtyǵyn aıtqan aýyzǵa ońaı ǵoı. Bul jaıynda tarqata áńgimeler bolsaq, sóz uzarady. Sondyqtan osy tustan shalt burylyp, oı dúrbisin basty keıipkerdiń qatygezdigi tarapyna buryp jibergendi jón sanaımyz. О́ıtkeni qalamgerdiń sheberligi sol oqyrman qansha jerden kerdeń kempir aıar bolsa da, ony jek kórmeıdi. Kerisinshe, ana retinde aıap, búgingi qoǵamda dál osyndaı tıptegi jandardyń kóptigine ılanasyń. Jazýshy osy beıne arqyly búgingi ómirdegi ekijúzdi janashyrlyq pen jasandy uranshyldyqty astarlaı tarqatyp, adam taǵdyryna selqos qaraıtyn, dabyraǵa daıyn qatygez qoǵamnyń beınesin soqyrǵa taıaq ustatqandaı beınelep bergenin túısinesiń. Boıyndaǵy bar analyq meıirimi men jan jylýyn aıamaı, týǵan perzenti sekildi álpeshtep ósirgen sol mysyq týyp, kóp mysyq bolyp, ólgen kempirdiń máıitin talap jeıtin tusyna kelgende aýyr soqqy alǵan jandaı eseńgirep qalasyz.
Ol eseńgireý áli de uzaq ýaqytqa sozylaryna sóz beremin!
