Májilis tóraǵasy Parıjdegi búkilálemdik sammıtke qatysty

Elýden asa eldiń Memleket, Úkimet, memlekettik organ basshylary, halyqaralyq uıym­dardyń jetekshileri, qarjy ınstıtýttarynyń, óner­kásiptiń jáne sarapshylar qoǵamdas­tyǵynyń ókilderi azamattyq ıadrolyq energetıkanyń negizgi energetıkalyq jáne klımattyq syn-qaterler jaǵdaıyndaǵy rólin talqylady. Is-sharaǵa Qazaq­stannan Atom energııasy jónindegi agenttik tóraǵasy Almasadam Sátqalıev te qatysty.

Májilis spıkerin qarsy alǵan Fransııa Prezıdenti Emmanýel Makron bizdiń Memleket basshysyna jyly lebizin jetkizip, sammıtke Qazaqstan delegasııasyn jibergeni úshin alǵysyn bildirdi.

Forýmdy ashqan fransýz kóshbasshysy ıadrolyq ener­­ge­tıkany qazirgi álemdegi progres­tiń, órkendeý men egemendiktiń faktory dep atady. Onyń ulttyq ekonomıkanyń básekege qabi­lettiligin arttyrýǵa, jańa ju­mys oryndaryn qurýǵa jáne ınno­va­sııalyq tehnologııalardy engizý­ge jol ashatynyn aıtty. Emmanýel Makron Qazaqstanǵa jáne ýrannyń senimdi jetkizýshileri sanalatyn birneshe elge qoldaý bildirip, sammıt qatysýshylaryn beıbit atom salasynda memleketaralyq yntymaqtastyqty keńeıtýge shaqyrdy.

Atom energııasy jónindegi halyqaralyq agenttiktiń bas dırektory Rafael Marıano Grossı qazirgi ýaqytta sıfrlyq tehnologııalardyń qarqyndy damýy álemdik qoǵamdastyqtyń aldynda kóptegen másele týyndatyp otyrǵanyn, olarǵa atom energııasy jaýap bere alatynyn atap kórsetti.

Eýropalyq komıssııa tór­aǵasy Ýrsýla fon der Lıaıen: «Eýropanyń azamattyq ıadrolyq energetıkadan bas tartýyn eń úlken strategııalyq qatelik», dedi. Osyny túsine otyryp, Eýropalyq odaq ınnovasııalyq ıadrolyq tehnologııalarǵa salynatyn ınves­tısııalardy qoldaý úshin 200 mln eýro kóleminde kepildik qoryn qurý týraly sheshim qabyldady.

Májilis spıkeri óz sózinde Fransııa basshysyna Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń jyly lebizin jetkizdi. Ol qaýipsiz ári ornyqty atom energetıkasyn damytý jolynda halyqaralyq deńgeıde kúsh-jiger jumyldyrý úshin is-sharanyń mańyzdy ekenin atap ótti, sondaı-aq beıbit atomdy damytý boıynsha elimizde atqarylyp jatqan jumystarǵa toqtaldy.

«Qazaqstan energetıkalyq damýdyń jańa belesine – atom energetıkasy dáýirine qadam basyp jatyr. Biz atom energetıkasyn stra­tegııalyq turǵyda senimdi ári qoljetimdi energııa kózi retin­de qarastyramyz. 2024 jyly Pre­zı­dent Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstanda AES salý máselesin jalpyhalyqtyq referendýmǵa shyǵardy. Referendým nátıjeleri qazirgi tańda bizge zamanaýı, ornyqty ári ártaraptandyrylǵan energetıkalyq júıeni damytýǵa jol ashyp otyr. Atom elektr stansasyn salý jobasyn iske asyrý halyqaralyq konsorsıým qurýdy kózdeıdi. Qazirgi ýaqytta tabıǵı, geologııalyq, seısmıkalyq, gıdro­logııalyq jáne tehnogendik fak­tor­larǵa baǵa berile otyryp, keshen­di ınjenerlik zertteýler júrgizilýde», dedi E.Qoshanov.

Májilis spıkeri geosaıası turaqsyzdyq pen haos órshigen tusta beıbit atomnyń qaýipsiz­digi basty orynǵa shyǵaty­nyn atap ótti. Osyǵan baılanys­ty, Qazaqstan árdaıym barlyq kelis­peýshilikti kelissóz arqyly sheshýdi qoldaıdy.

Sonymen qatar palata spı­keri Qazaqstan otyz jyldan asa ýaqyt boıy jahandyq ıadrolyq qaýip­sizdik arhıtektýrasyn damy­týǵa júıeli túrde ózindik úlesin qosyp kele jatqanyn aıtty. Qazaqstan Semeı synaq polıgonyn jaýyp, ıadrolyq arsenaldan óz erkimen bas tartty. Bizdiń bastamamyzben Birikken Ulttar Uıymynyń Bas Assambleıasy 29 tamyzdy Halyq­aralyq ıadrolyq synaqtarǵa qarsy is-qımyl kúni dep jarııalady.

Jıynda Májilis tóraǵasy ónerkásipti, ǵylym men bilimdi biriktiretin ulttyq ıadrolyq klasterdi qalyptastyrý jónindegi jumys týraly aıtyp berdi. Atom energııasy jónindegi halyqaralyq agenttikpen yntymaqtastyq aıasynda Qazaqstan radıo-farma­sevtı­kalyq preparattar óndi­risi aıasyn keńeıtip, zamanaýı dıa­g­nostıka men emdeýdiń qoljetim­diligin arttyryp keledi. Qazaq­stannyń Ulttyq ıadrolyq orta­lyǵy halyqaralyq zertteý ala­ńyna aınaldy. Munda reaktor­lyq tehnologııalar, radıasııa­lyq qaýipsizdik jáne basqary­la­tyn termoıadrolyq sıntez salalaryn­daǵy halyqaralyq jobalar iske asyrylyp jatyr. Sonymen qatar bizdiń ıadrolyq ortalyq Halyq­aralyq eksperımenttik-termo­ıadrolyq reaktor (ITER) baǵdar­la­masyna da belsene qatysyp keledi.

Erlan Qoshanov sammıtke qatysýshylarǵa aldaǵy ýaqytta da Qazaqstan atom salasyndaǵy saıa­satyn Atom energııasy jónindegi halyqaralyq agenttiktiń standarttaryna saı quryp, ashyqtyqty, senimdilik pen seriktestikti nyǵaı­ta túsetinin aıtty. Ol Parıj sammıtiniń Birlesken deklarasııasyn qabyldaý bastamasyn quptady, ony beıbit atomdy jańǵyrtý jáne damytý boıynsha jahandyq jáne ulttyq strategııanyń mańyzdy bóligi dep atady.