Qasym-Jomart Toqaev: Adamzattyń barlyq jetistigi – ǵalymdardyń zııatkerlik eńbeginiń jemisi

Qoldanbaly ǵylymdy damytý qajet

Prezıdent eń aldymen jınalǵan qaýymdy kásibı merekemen quttyqtap, osy aıtýly kún qarsańynda Aqordada basqosý jaqsy dástúrge aınal­ǵanyn atap ótti.

– Bul – elimizdiń ǵalymdar qaýymyna degen erekshe qurmeti jáne aıryqsha yqy­la­synyń kórinisi. Sebebi kez kelgen damy­ǵan, ıaǵnı ozyq memlekettiń qazy­ǵy – ǵy­lym, al qazynasy – ǵalym. Ár el­­diń ǵy­ly­mı áleýeti – onyń abyroı-bede­li men kúsh-qýatynyń ólshemi desek, qa­te bol­maıdy. Ǵylymǵa basymdyq bere­tin, ǵaly­myn qadirleıtin, basqasha aıt­saq, «ǵy­lym-bilim bar jurttar» ǵana ór­ke­nıet­tiń órine shyǵady. Bul – aqıqat. Túp­tep kel­gende, adamzattyń barlyq jetistigi ǵalym­dardyń zııatkerlik eńbeginiń jemisi ekeni sózsiz. Sizder ult sapasyn arttyrýǵa, halyqtyń ál-aý­qatyn jaqsartýǵa mol úles qo­syp kele­sizder. Barshańyzǵa shynaıy rıza­shy­ly­ǵymdy bildiremin, – dedi Memleket basshysy.

Qasym-Jomart Toqaev hakim Abaıdyń: «Adam balasy adam balasynan aqyl, ǵylym, ar, minez degen nárselermen ozbaq» degen sózin mysalǵa keltirip, bul eshqashan ózektiligin joǵaltpaıtyn taǵylym ekenin aıtty. Básekege qabiletti el bolamyz desek, eń aldymen, ǵylymdy damytyp, jańa tehnologııany, jasandy ıntellektini meńgerýimiz qajet ekenin de eske saldy.

Budan soń Prezıdent ǵylymǵa kórsetilip jatqan júıeli qoldaý sharalaryna toqtaldy.

– О́zderińizge málim, men osy jyldy Sıfr­landyrý jáne jasandy ıntellekt jyly dep jarııaladym. Ǵylymǵa bet burý – ósip-órkendeýge umtylǵan árbir eldiń tarıhı mindeti. Biz muny jaqsy túsinemiz. Memleket ǵylym salasyna únemi qoldaý kórsetip keledi. Keıingi 5 jylda osy salaǵa bólinetin qar­jy kólemi 6 eseden asty. Elimizde zertteý ýnı­versıtetteriniń sany kóbeıip jatyr. Ǵy­lymı jobalarǵa ınves­tısııa salatyn bıznes ókilderine salyq jeńildigi beriletin boldy. Aldymyzda taǵy bir mańyzdy mindet tur. Biz jas ǵalym­dar ǵy­lym­men alańsyz aınalysýy úshin qo­laı­ly jaǵdaı jasaýymyz qajet. О́ıt­keni qazaq ǵylymynyń bolashaǵy – kózi ashyq, kókiregi oıaý, oıy ushqyr jáne maqsa­ty bıik jastardyń qolynda. Talap­ty ári talant­­ty azamattar keleshekte ulttyń sham­shy­­ra­ǵyna aınalady. Olar Qanysh Sátbaev sııaqty alyp tulǵalardyń jolyn jalǵaı­dy. Son­dyqtan jas zertteý­shilerge qamqor bo­­lýy­myz kerek. Bul baǵytta naqty bastama­lar júzege asyrylyp jatyr, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysynyń aıtýynsha, qazir 600-den asa jas ǵalymǵa baspana berildi. Buǵan qosa olarǵa arnaýly granttar bólinip otyr. Jyl saıyn jas zertteýshiler álemniń jetekshi ǵylymı ortalyqtaryna baryp, tájirıbe jınap, taǵylym alyp júr. Osyndaı naqty sharalar aldaǵy ýaqytta da jalǵasady.

– Ǵylymdy qoldaý, ǵalymdarǵa el bolyp qurmet kórsetý, bul – eń aldymen qoǵamda eńbekqorlyq, bilimpazdyq, jasampazdyq qundylyqtaryn ornyqtyrý degen sóz. Halqymyzdyń oıy ozyq bolsa, óskeleń urpaqtyń da ǵylym-bilimge degen yqylasy aıryqsha bolary anyq. Zerdeli ári zııatker urpaq tárbıeleý – barshaǵa ortaq paryz. Oǵan memleket te, ata-analar da birdeı jaýapty. Men byltyr «Keleshek» biryńǵaı jınaqtaý júıesin qurý týraly tıisti zańǵa qol qoıdym. Bul júıe arqyly ata-analar balasynyń bolashaqta sapaly bilim alýyna qarajat jınaı alady. Qazirdiń ózinde 200 myńǵa jýyq azamat arnaıy esepshot ashty. Muny bolashaqqa salynǵan eń utymdy ınvestısııa deýge bolady, – dedi Prezıdent.

Jıynda Qasym-Jomart Toqaev ǵylymnyń áleýetin el ıgiligine jarata bilý qajettigine de erekshe toqtaldy.

– Ǵalymdarymyz ashqan jańalyqtar zerthanalar aıasynda qalyp qoımaýy kerek. Naqty nátıje beretin, óndiriske engizýge bolatyn jobalardy júzege asyrý qajet. Bir sózben, ǵylym ekonomıka men qoǵamnyń suranysyna saı bolýǵa tıis. Bul maqsat Úkimettiń udaıy nazarynda bolýy kerek, sebebi osy mindettiń elimiz úshin mán-maǵynasy erekshe. Sonymen qatar bul – álemdegi eń úzdik kompanııalardyń berik ustanymy, buljymas qaǵıdasy. Jahandyq deńgeıdegi iri tehnologııalyq korporasııalar birinshi kezekte bilim men ǵylymǵa basymdyq beredi, ǵylymı jańalyqtardy óndiriske jedel engizedi. Talanttardy qyzmetke tartý jaǵynan da bul kompanııalar kósh bastap tur. Adam kapıtaly olardyń negizgi kúsh-qýaty sanalady. Tehnologııa men ınnovasııa – damýdyń eń basty ári balamasyz sharty. Muny HHI ǵasyrdyń úzdik kompanııalary dáleldep otyr, – dep Prezıdent halyq­aralyq ozyq tájirıbeni mysalǵa keltirdi.

Osy oraıda Memleket basshysy elimiz úshin de qoldanbaly ǵylymdy damytý asa mańyzdy mindet ekenin aıtty. О́ıtkeni qazir osy baǵyttaǵy jobalardyń sany kóbeıdi.

– Bul – óte jaqsy úrdis. Ásirese ýnı­ver­sı­tetterdiń tehnologııalyq damý or­talyǵy retinde qalyptasyp jatqa­nyn atap ótý qajet. Mysaly, byltyr University Medical Center mekemesine qarasty Júrek ortalyǵynyń dárigerleri ALEM (Astana Life Ex-situ Machine) dep atalatyn ınnovasııalyq medısınalyq qurylǵy oılap tapty. Muny ótken jyldyń eń aıtýly ǵylymı jańalyǵy dep aıtýǵa bolady. Osy qurylǵy donorlyq aǵzalardyń ómirsheńdigin 24 saǵattan asa ýaqyt saqtaýǵa múmkindik beredi. Mundaı biregeı jańalyqtar qazaq ǵylymynyń áleýeti, jalpy elimizdiń damý deńgeıi joǵary ekenin kórsetedi. Degenmen ǵylym salasynda sheshilmegen túıtkilder de az emes. Men naýryz aıynda Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde bolǵanymdy bilesizder. Sol jerde ǵalymdarmen arnaıy kezdesip, biraz máse­lege toqtaldym. Ásirese ǵylymdy qarjy­landyrý jumysyn retke keltirip, qatań baqylaýǵa alý qajettigi týraly aıttym. Basty maqsat qarjyny ıgerý emes, qoǵamǵa paıdasy tıetin jobalardy júzege asyrý bolýǵa tıis, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent sonyń ishinde bilikti ınje­nerlik-tehnıkalyq kadrlardy daıar­laýǵa basa nazar aýdarǵan jón degen pikirin aıtty. Bul rette negizgi jaýapkershilik joǵary oqý oryndaryna júkteledi.

– Ulttyń zııatkerlik qýaty dál osy bilim ordalarynda qalyptasady. Ýnıver­sıtetter óz mıssııasyn adal atqarsa, bilikti mamandar men kásibı kadrlardyń qatary arta túseri sózsiz. Buǵan qosa ǵylym qalashyqtaryna jáne qarqyndy damıtyn qalalarǵa jańa tehnologııa engizýdi jolǵa qoıýymyz kerek. Qazir Kýrchatov qalasyna ǵylym qalashyǵy mártebesin berý úshin naqty jumys júrgizilip jatyr. Investorlardy osyndaı damý ortalyqtaryna qarjy salýǵa yntalandyrý qajet. Bul da – Úkimettiń ózekti mindetteriniń biri. Toqeterin aıtsaq, alda atqaratyn sharýa kóp. Shıraq qımyldap, tııanaqty jumys isteýimiz kerek. Ǵylym salasyndaǵy kúrdeli máselelerdi memleket pen ǵylymı qaýymdastyq kúsh jumyldyryp, birlese sheshedi dep oılaımyn, – dep Memleket basshysy Úkimetke senim bildirdi. 

Quryltaı saılaýy tamyzda ótedi

Budan soń Qasym-Jomart Toqaev Ata zańymyzdyń preambýlasynda alǵash ret mádenıet, bilim, ǵylym jáne ınnovasııa qundylyqtary naqty baǵdar retinde belgilengenin atap ótti.

– О́zderińizge málim, Qazaqstanda 15 naý­ryz kúni tarıhı máni zor referendým ótti. Azamattardyń basym bóliginiń qol­daýymen memleketimizdiń irgesin nyǵaı­tatyn, eldi barlyq salada, sonyń ishind­e ǵylymda ornyqty damý traektorııasy­na shyǵa­ra­tyn jańa Konstıtýsııa qabyl­dandy. Ata zańymyzdyń preambýlasynda alǵash ret mádenıet, bilim berý, ǵylym jáne ınnovasııa qundylyqtary naqty baǵdar retinde belgilendi. Iаǵnı atal­ǵan salalardy jan-jaqty qoldaýǵa stra­tegııalyq mańyz berildi. Eń basty­sy, bul baǵyttardy damytý memleket­tiń kons­tıtý­sııalyq mindetine aınaldy. Oraıly sát­ti paıdalana otyryp, Konstıtýsııany ázir­leýge jáne qabyldaýǵa aıtarlyqtaı úles qosqan barsha ǵylymı-akademııalyq qaýym­dastyqqa rızashylyǵymdy bildire­min, – dep Prezıdent alǵysyn jetkizdi.

Qasym-Jomart Toqaevtyń málim­deýinshe, ótpeli erejelerge saı, jańa Ata zań 2026 jyldyń 1 shildesinen bas­tap kúshine enedi. Sol ýaqytqa deıin negizgi zańdardyń barlyǵy Konstıtýsııa normalaryna sáıkestendirilýge tıis. Qazir Parlament osy baǵytta aýqymdy zań shyǵarý jumysyna kiriskenin aıtqan Memleket basshysy depýtattardyń zań jobalaryn muqııat ári jedel qarastyratynyna senim artty.

– Memleket basshysy retinde elimiz úshin eleýli oqıǵalar týraly aldyn ala aqparat berý óte mańyzdy dep sanaımyn. Konstıtýsııa kúshine engen sátten bastap bir palataly Quryltaı saılaýyn ótkizý jónindegi Jarlyqqa qol qoıamyn. Saılaý bıyl tamyz aıynda ótedi. Muny ádeıi erte aıtyp otyrmyn. О́ıtkeni partııalardyń josparlaryn aıqyndap, saılaý naýqanyna daıyndyq júrgizýine jetkilikti ýaqyty bolýy kerek. Osylaısha, partııalardyń saılaýshylarmen tıisti jumys júrgizýine bes aıǵa jýyq ýaqyt beriledi. Quryltaı saılaýy Qazaqstannyń búkil saıası júıesin jappaı «qaıta qurýǵa» jol ashady. Bul rette biz júzege asyryp jatqan saıası jáne ekonomıkalyq reformalar qoǵamdyq sananyń oń sıpatta ózgerýine áser etýge tıis. Men munyń mańyzy jóninde birneshe ret aıttym, – dedi Prezıdent.

Osy tusta Memleket basshysy bul kúrdeli úderiste ǵalymdar erekshe ról atqaratynyn, óıtkeni olar órkenıet qundylyqtaryn dáriptep, sanatkerlik jáne moraldyq qasıetterimen kópke úlgi kórsetetinin alǵa tartty.

– Naǵyz ǵalymdar eskilik pen qarań­ǵylyqqa qarsy kúrestiń alǵy shebinen tabylyp, aǵartýshylyq pen bilim jolynda árdaıym top bastaǵan. Álemniń ekinshi ustazy ál-Farabı dóp basyp aıtqandaı, «Tárbıesiz berilgen bilim – adamzattyń qas jaýy». Sondyqtan gýmanızm, ádildik, jaýapkershilik qundylyqtary saltanat quryp, óskeleń urpaqty adamgershilikke jáne zańdy qurmetteýge tárbıelegende ǵana shynaıy órkendeýge bet alamyz. Bizdiń qoǵam jaqsy men jaman týraly destrýktıvti túsinikterdiń jetegine ermeýge tıis, tól bolmysymyzǵa jat dúnıetanymǵa kózsiz senbeýi qajet. Onyń saldary aýyr bolady. Yntymaq-birligimiz ben turaqtylyǵymyzdyń irgesin shaıqap, áleýmettik jáne ultaralyq alaýyzdyqty qozdyrǵysy keletinderdiń áreketine zań júzinde qatań tosqaýyl qoıylady. Konstıtýsııada jazylǵandaı, elimizde zań men tártip ústemdik qurýy kerek. Ǵalymdarymyz únsiz qalmaı, qoǵamda, ásirese, jastar arasynda jaýapkershilik pen tártip qaǵıdattaryn dáripteýi qajet dep sanaımyn. Quqyqtyq nıgılızmge jol joq. Bizdiń tańdaýymyz – zańǵa baǵynatyn parasatty qoǵam, – dep Prezıdent ǵalymdardy qoǵam ómirine úlesin qosýǵa shaqyrdy.

Sondaı-aq Qasym-Jomart Toqaev kitap oqý úrdisi ulttyń ozyq qasıetine aınalǵany jón ekenine toqtaldy.

– Jaqynda AQSh sottarynyń biri shyǵarǵan sheshimge sáıkes, keıbir ınternet-platformalardyń algorıtmi balalarǵa zııan keltirip, psıhologııalyq turǵydan táýeldi etetini moıyndaldy. Biz budan sabaq alýǵa tıispiz. Sondyqtan urpaq tárbıesin áleýmettik jeliler men vıdeoservısterdiń bodaýyna berip qoıýǵa bolmaıdy. Bul – qosymsha zertteýdi qajet etpeıtin fakt. Otbasy ınstıtýty men bilim berý júıesin nyǵaıtý, shyn máninde, balalardy kitap oqýǵa baýlýmen tyǵyz baılanysty. Jalpy, osylaı bolýy qajet. Qansha jerden pessımıstik pikirler aıtylsa da, kitap bilim bulaǵy ári tálimger retinde mańyzyn joıa qoıǵan joq. Kitap oqyǵan saıyn tanymyń tereńdeıdi. Kitap aqyl-oıdy shyńdap, dúnıetanymyńdy keńeıtetini, adamdardyń óz qarym-qabiletine degen senimin kúsheıtetini belgili, – dedi Memleket basshysy.

Qasym-Jomart Toqaev taıaýda elimiz Ulttyq kitap kúnin ekinshi ret atap ótetinin aıtty. Prezıdenttiń pikirinshe, jurtshylyqtyń qoldaýyna ıe bolǵan bul bastama otandyq bas­pa salasynyń jumysyn júıelep, sheteldik avtorlardyń ózekti, paıdaly kórkem shyǵarmalarynyń aýdarylýyna túrtki bolýǵa tıis. Kitap oqý úrdisi tól dúnıetanymymyzdyń ajyramas bóligine, ulttyń ozyq qasıetine aınalǵany jón. Ǵalymdar salmaqty úles qosýǵa mindetti.

Osy oraıda Qasym-Jomart Toqaev zań men tártip ıdeologııasy kúndelikti ómirdiń barlyq salasynda qatań saqtalýǵa tıis ekenin aıtty.

– Myna bir asa mańyzdy máseleni qaıta atap ótkim keledi: biz qoǵamda zań ústemdigi qaǵıdatyn, ıaǵnı zańǵa baǵyný mádenıetin túbegeıli ornyqtyrýymyz qajet. Zań men tártip ıdeologııasy kúndelikti ómirdiń barlyq salasynda qatań saqtalýǵa tıis: qoǵamdyq oryndaǵy júris-turys mádenıetinen, onyń ishinde jıyn-toılardan, turmystyq mádenıetten bastap, jolda kólik júrgizý mádenıetine deıin osy myzǵymas qaǵıdatqa saı bolýy kerek. Men buǵan deıin de óz sózderimde jol qaýipsizdigi máselesine arnaıy toqtaldym. О́kinishke qaraı Qazaqstanda jyl saıyn kólik apatynyń kesirinen, sonyń ishinde kóp jaǵdaıda jol qozǵalysy erejesin óreskel buzýdyń saldarynan myńdaǵan adam kóz jumady. Buǵan jol berýge bolmaıdy, – dedi Prezıdent.

Bul máseleniń ózektiligin atap ótken Memleket basshysy: «Buryn elimizde kólik apatynyń kóptigine joldyń nasharlyǵyn jeleý qylatyn. Keıingi birneshe jylda barlyq óńirdegi jol ınfraqurylymy aýqymdy túrde jańǵyrtylyp jatyr. Biraq qaıǵyly oqıǵa azaımaı tur. Demek bul jaǵdaıǵa Úkimet pen qoǵam jiti nazar aýdarýy kerek. Al azamattar bekitilgen erejelerdiń bárin múltiksiz saqtaıtyn kólik júrgizý máde­nıetin qalyptastyrǵan durys. Polıseı­lermen tájikelesý, tipti olarǵa shabýyl jasaý faktilerin tyıý qajet. Mundaı jaǵdaılarǵa, sondaı-aq quqyqtyq nıgılızm dertine shaldyqqan adamdardy, basqasha aıtqanda, sotqarlar men buzaqylardy «qaharman» jasaýǵa zań aıa­synda qatań shara qoldaný kerek. Biz ór­kenıetti ult bolǵymyz kelse, polı­seılerdiń, dárigerlerdiń, muǵalimder men qyzmet kórsetý salasy mamandarynyń, jalpy, adal ári zańǵa baǵynatyn azamat­tardyń ar-namysyna tıetin kez kelgen áreketke batyl túrde tosqaýyl qoıýymyz qajet», – dedi.

Memlekettik marapattar tiziminde – «Ál-Farabı» ordeni

Qasym-Jomart Toqaev qoǵamda taza­lyqty saqtaý, qorshaǵan ortany qorǵaý máde­nıetin ornyqtyrý máselesine de erekshe toqtaldy. Osy oraıda Prezıdent «Taza Qazaqstan» jalpyulttyq jobasyn aıryqsha atady.

– Bul bastama qala men aýyldy abattandyrý jumysymen shektelmeıdi. Onyń túpki máni – qoǵamdyq sanany jańǵyrtý. Sol arqyly azamattarymyzdy qasterli Otanymyz – Qazaqstannyń taǵdyryna beıjaı qaramaı, bolashaqtyń irgesin birge qalaýǵa shaqyrý. Jaýapkershilik, ádildik, ózara qurmet bar jerde ǵana ósip-órkendeýge, damýǵa jol ashylady. Bul – órkenıetti memleketter men halyqtardyń barlyǵyna ortaq ustanym. Osy qundylyqtar jańa Halyq Konstıtýsııasyna arqaý bolyp otyr. Biz damýdyń dańǵyl jolyna túsip, jahandyq básekege qabiletti elge aınaldyq. Naqty jetistikterimiz bar. Bul – eń aldymen, sapaly adam kapıtaly, – dedi Memleket basshysy.

Sondaı-aq Qasym-Jomart Toqaev sońyna sarqylmas rýhanı qazyna qaldyrǵan Ál-Farabı, Ahmet Iаsaýı, Abaı syndy ǵulamalarymyzdy ulyqtaý máselesine de aıryqsha toqtaldy.

– Olardyń eńbekteri álemdik aqyl-oıdyń altyn qoryna kiredi. Danyshpan babalarymyzdyń baǵa jetpes týyndylaryn zaman talabyna saı kádege jarata bilýimiz kerek. Oıshyldarymyz ben ǵalymdarymyzdyń murasyn tereń tanyp, keńinen dáriptep, barynsha damytqan jón. Uly tulǵalardy ulyqtaý jumysyna tyń serpin berý asa mańyzdy. Túrkistan tórinde «Qoja Ahmet Iаsaýı» ordeni týraly kótergen bastamanyń máni de – osynda. Sondaı-aq byltyr Iаsaýı ilimin zerdeleýge arnalǵan halyqaralyq sımpozıým ótti. Jalpy, bárimiz áıgili Qoja Ahmet Iаsaýıdi biregeı ǵulama ǵalym ári órke­nıettanýshy retinde elimizdiń árbir aıma­ǵynda jáne shetelde de keńinen dárip­teýimiz kerek. Sonymen qatar onyń qun­dylyǵy asa zor baı murasyn ózimiz de barlyq turǵydan jan-jaqty zertteýimiz qajet. Osy ónegeli dástúr bıyl Ál-Farabı forýmyna ulasady. Mundaı taǵylymy mol, ǵylymı máni zor basqosýlar jyl saıyn ótkizilip turady, – dedi Prezıdent.

Saltanatty jıynda Memleket basshysy taǵy bir jaqsy jańalyqty jarııa­lady.

– Qazaq dalasy kóptegen kemeńger tulǵalardyń mekeni bolǵanyn bilesizder. Sonyń ishinde álemge áıgili oıshyl Ál-Farabıdiń orny erekshe. Onyń murasy – búkil adamzattyń asyl qazynasy, órkenıet oıynyń shyńy. Osyǵan oraı, men joǵary memlekettik marapattar tizimine arnaıy «Ál-Farabı» ordenin engizý qajet dep sanaımyn. Bul marapat bilim men ǵylym, mádenıet pen rýhanııat salasynda zor tabysqa jetken azamattarǵa beriledi. «Meıirim», «Qoja Ahmet Iаsaýı», «Ál-Farabı» ordenderi bıyl alǵash ret Respýblıka kúni qarsańynda tapsyrylady. Biz jasampaz ult retinde aldymyzǵa bıik maqsat qoıamyz. Birligimizdi bekemdep, birtutas halyq bolyp jarqyn bolashaqqa nyq qadam basamyz. Qasıetti Otanymyz – Qazaqstandy bilim-ǵylymnyń, oıly ortanyń jáne sanaly jastardyń kúshimen túbegeıli jańǵyrtamyz. Keler urpaqqa О́rkenıetti, Qýatty ári Ádiletti memleketti amanat etip qaldyramyz. Bul – bizdiń ulttyq paryzymyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent osy tarıhı jolda ǵalymdardyń orasan zor áleýetine senim artatynymyzdy jetkizdi. Sebebi ǵylym órkendese, búkil elimiz damıdy, sheksiz múmkindikterge jol ashylmaq.

– Ǵalymnyń árbir jańalyǵy tutas ulttyń mereıin asyrady. Sizder qashanda el múddesine qyzmet ete beresizder dep senemin. Memleket ózderińizdi árdaıym qoldaıdy. Men kásibı mereke qarsańynda ǵylym salasynda zor jetistikke jetken jáne joǵary bilimdi damytýǵa eleýli úles qosqan ǵalymdardy marapattaý týraly sheshim qabyldap, tıisti Jarlyqqa qol qoıdym. Sonymen qatar jas ǵalymdarǵa páter kiltin tabystadym. Bári de qutty bolsyn! Berekeli bolsyn, – dep túıindedi sózin Memleket basshysy.

Marapattaý rásiminde Jáńgir han atyndaǵy Batys Qazaqstan agrarlyq-tehnıkalyq ýnıversıtetiniń zerthana jetekshisi Sársenbek Montaev, Genetıka jáne fızıologııa ınstıtýtynyń qaýym­dastyrylǵan professory Anastasııa Perfıleva, Iаdrolyq fızıka ınstıtýty Astana fılıalynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri Álisher Mútáli sóz sóıledi.