Jelbiretýge el týyn, shyǵyńyz taǵy bel býyp!
Qalamgerler qaýymynyń ortaq oıy osy
Aǵalyq qolqa salamyn
El tarıhynda el synalar kezeńder de bolady, er synalar kezeńder de bolady. Qazirgi kezeń – sondaı kezeń. Dúnıe aýmaly-tókpeli bolyp tur. Zamana jeli birese ana jaqtan uıytqıdy, birese myna jaqtan uıytqıdy. Bárinen qymtaný múmkin emes. Bir eldiń ishinde búlik shyqsa «bas jarylsa bórik ishinde» qalatyn kez kelmeske ketken. Ol elge ár qıyrdan áser etkisi keletinder tabylyp, bara-bara solar bir-birimen aıtysyp-tartysyp jatatyn bolǵanyna búkil álemniń kózi úırenip barady. Sondaı-sondaı soıqandardyń saldary ekonomıkasy álemdik ekonomıkaǵa ábden kirikken Qazaqstannyń jaǵdaıyna da áser etýde. Biletinderdiń aıtýyna qaraǵanda, bul baǵyttaǵy qıynshylyqtar aldaǵy kezde asqyna túspese azaımaıtyn syńaıly.
Mundaıda ne isteý kerek? Etek-jeńimizdi jınap, boıymyzdy bılep, oıymyzdy júıelep, búgin qalaı júremiz, erteń qaı jaqqa qadam basamyz degendi erte bastan ekshep alýymyz kerek. Nursultan Nazarbaev solaı etti. Talaı jyl boıy halyqtyń qamy úshin jınaqtalǵan Ulttyq qordyń qarjysyn qıyn kezde ekonomıkanyń, áleýmettik salanyń muqtajyna naqtylap bóldi. «Nurly Jol» atalǵan jańa ekonomıkalyq saıasatty aıqyndady. Máńgilik El bolýdyń joldaryn belgiledi. Osyndaı tusta Qazaqstan halqy Assambleıasy syndy biregeı qurylymnyń der kezinde kótergen bastamasy kóp kóńilinen shyqty.
Men óte qýanyshtymyn. Tar kezeńde tamasha usynys jasalǵanyna, ony barsha jurttyń, saıası partııalardyń, qoǵamdyq uıymdardyń ilip alyp, qoldap ketkenine, munyń bári Ata Zańnyń talaptary aıasynda jasalyp jatqanyna qýanyshtymyn. Eldigimizge syn bolatyndaı sátte bárimizdiń bir jeńnen qol, bir jaǵadan bas shyǵara bilgenimizge qýanyshtymyn. Elbasynyń el tilegine qulaq asyp, Jarlyqqa qol qoıǵanyna, sóıtip kezekten tys prezıdenttik saılaý ótkiziletin kúndi belgilegenine bek rızamyn.
Sebebi? Sebebi sol, bizge saıasattaǵy sabaqtastyq kerek, bizge turaqtylyq kerek, bizge tatýlyq kerek. Onyń bári tańy araılap atatyn, keshi tynysh batatyn, halqy bir-birine jaqsylyq tilep jatatyn elde bolady. Qazaqstan – sondaı el. Myń táýbe! Bodan kúnnen ketkenimizge, bostan kúnge jetkenimizge, elimizdi dáýleti myqty, saıasaty turaqty, alys ta, jaqyn da syılaıtyn el etkenimizge táýbe! Qudaıǵa shúkir, bári ret-retimen kelip jatyr. Elýlikke enemiz dedik pe? Dedik. Endik pe? Endik. Oılaǵan ýaqytymyzdan da buryn endik. Otyzdyqtan oryn alatyn kúnimiz de keledi áli. Ol úshin ne isteýimiz kerek? Eńbek kerek. Jalpyǵa ortaq eńbek qoǵamyn qurýǵa shaqyryp otyrǵan Erdiń tóńiregine toptasýymyz kerek. Sondaı sát keldi, aǵaıyn.
Men jasym seksenniń seńgirinen asqansha talaıdy kórdim. Álemniń de talaı jerin araladym. Qyzmetkerligim de, qaıratkerligim de talaı adammen aralastyryp-quralastyrdy. Sondaǵy bir túıgenim – Nursultan Nazarbaevtaı adamnyń sırek jaratylatyndyǵy. Eki qoǵamnyń ot pen sýdaı sharpysqan shaǵynda shyńdalyp shyqqan, qurysh quıa júrip ózi de quryshtaı quıylǵan, oıǵa zerek, sózge sheshen, minezge baı, qaı minberden de memleketińniń mereıin asyryp, abyroıyn tasytyp jarqyldaıtyn mundaı jarqyn tulǵa – halqymyzdyń basyna qonǵan baq.
Basymyzdaǵy baqty baǵalaıtyn halyq ekenimizdi dáleldeýmen kelemiz. Alda da dáleldeı beremiz. Sondyqtan, el birligin oılaǵanda, el tirligin oılaǵanda, eldiń iriligin oılaǵanda men óz basym aǵalyq jolymmen mynadaı qolqa salǵym keledi.
Nursultan baýyrym! Saılaýǵa tús. Eldi basqarý jaýapkershiligin taǵy da óz ıyǵyńa júkte. О́ziń qurǵan memleketińdi myna qıyn ótkelden óziń ótkiz. Kózdegen mejelerińe óziń jetkiz. Bir sózińde Ábýbákir Kerderi babamyzdyń «Jigitke erlik te ońaı, eldik te ońaı, ágárkı qabyrǵaly bolsa halqy» dep aıtqanyn keltirip ediń ǵoı. Qabyrǵaly halqyń saǵan taǵy da azamattyń aýyr júgin artqysy keledi. Halqyńa sen. Halqyń saǵan senedi. Alǵa tart, Azamatym!
Ákim TARAZI,
Memlekettik syılyqtyń laýreaty.
El atynan suraımyn
Bıyl Qazaqstan jerine kóktem erte keletin nyshan tanytty. Ońtústiktiń qyzǵaldaǵy dúr silkinip, Arqanyń saǵa-saǵasyna bulaq sýlary kúrkireı bastady. Osynaý dúrkiregen-kúrkiregen óktemimen birge jyl qusyndaı bolyp ıgilikti jaqsy habar da jaqsy án, tátti kúıdeı kóńilimizdi baýrap aldy.
Jasyratyny joq, dúnıe júzin órtteı sharpyǵan álemdik daǵdarys bizdiń de tún uıqymyzdy buzbaı qoımady. Jáne bul daǵdarys taza ekonomıkalyq turǵyda bolmaı, bireýdi bireý basyp alý, qarý jumsaý, kúsh kórsetý, qarama-qarsy lagerlerge toptalyp, bilek sybaný áreketterimen sabaqtas keldi emes pe? Sanksııalar soǵysy degen bále uzaq jyldarǵa belgilengen josparymen ilgeri basyp kele jatqan bizdiń ekonomıkamyzǵa eleýli zııanyn tıgizdi.
Osynaý kútpegen, tosyndaý dúrbeleń bastalǵaly beri Prezıdentimizdiń mańdaı qyrtysy molaıǵanyn baıqap júrmin. Uıqysy da shala, ýaıymy da basym sııaqty. Jaıshylyqta tilin saýǵan sheshen, kósem tabylady, al ult júgin arqalaǵan qaıratty ul – qıyn-qystaýda naızaǵaıdaı jarqyldaıdy. Ýaqyttyń qıyndyǵyna qaramaı, Prezıdentimizdiń tap osy kezde elin, halqyn soqtyqpaly soqpaqtan aman alyp shyǵatyn «Nurly Jol» baǵdarlamasyn usynýy – halqy úshin nege bolsa da bas tigetin ójet, tabandy uldyń minezin tanytady.
«Nurly Jol» – ǵajap baǵdarlama. Shaǵyn jáne orta bıznes Prezıdenttiń tikeleı qamqorlyǵymen memleketimizdiń basty kásip kózine aınalatyn boldy. Osy baǵdarlama bas-aıaǵy tórt-bes jyldyń ishinde elimizdi gúldendirip jiberetinine kámil senemin. Oǵan úlkendi-kishili ındýstrııalandyrý baǵdarlamasyn qosyńyz. Azamat soǵysynyń oıranynan keıingi «sharyq kıgen» Reseıdi osy ındýstrııalandyrý el qataryna qosty. Mártebeli basshymyz Nursultan Ábishuly usynyp, jer-jerde júzege asýyn qadaǵalap otyrǵan ındýstrııalandyrý úrdisi damyǵan 30 eldiń qataryna qosylýǵa septesetin birden-bir ónikti jol.
Halyq Assambleıasynyń bıyl Prezıdent saılaýyn ótkizý týraly usynysy men dálelderi kóńilge qonǵandyqtan da bar-joǵy eki aptanyń ishinde bul usynysqa bizdegi saıası partııalar men elýden astam qoǵamdyq birlestikter biraýyzdan ún qosyp, Parlament palatalary, Úkimet, Konstıtýsııalyq Keńes qoldaý bildirdi. Endi joǵary mártebeli Elbasymyz Nursultan Ábishulynyń prezıdenttik saılaýǵa túsýine resmı kelisim berýin el atynan suraımyn.
Ánes SARAI,
jazýshy, dramatýrg,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri.
Bereke-birlik tutqasy
Qazaq eliniń táý eter táýelsizdigine qol jetkizgenine de shırek ǵasyrǵa taıady. Osy ýaqyt ishinde memleketimizdiń mereıi ósip, tórtkúl dúnıege tanyldy. Men muny Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń syndarly saıasatynyń jemisi dep bilemin. Bir zamandary Alash arysy Álıhan Bókeıhanov: «Memlekettigi joq halyq – jetim, jetekshil halyq» degen edi. Táýbe, biz qazir jetim de, jetekshil de halyq emespiz. О́z aldyna tuǵyryn myqtap tý tikken, Eltańbasyn bıikke ilip, Ánuranyn shyrqata aıtqan jurtpyz. Birazdan beri Qazaqstan halqy Assambleıasy Keńesiniń kezekten tys prezıdenttik saılaý ótkizý týraly bastamasy jurtshylyqtyń arasynda keń talqylanyp jatqan edi.
О́tken sársenbiniń sátinde Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan halqyna Úndeý joldap, saılaý el ómirindegi úlken oqıǵa ekenin aıtty, oǵan jaýapkershilikpen qarap, belsendilikpen qatysýǵa shaqyrdy. Shynynda azattyq alǵan ýaqyttan beri elimizdiń bereke-birligine, yntymaqty tirligine, san túrli ulystyń berik dostyqqa negizdelgen damýyna uıytqy da tutqa bolyp kele jatqan Prezıdent óziniń Úndeýinde mynandaı bir eldik sózdi alǵa tartypty. «Men jetken abyroı, mártebe – barsha Qazaqstannyń mereıi», dep ózine tilek bildirgen azamattarǵa shynaıy yqylasyn tanytty.
Qazaq jurtynyń tóńiregine toptasqan Qazaqstan memleketiniń búkil adal nıetti úlken-kishisi saılaý jaıly áńgime qozǵalǵannan bastap, ózderiniń shynaıy yqylastaryn bildirip keledi. Men de sol qalyń qaýymnyń arasynda júrgen qalamgermin. Aleksandr Pýshkınnen qalǵan bir qaǵıda bar. Qoǵamdaǵy barlyq ózgeris aqyn júreginen ótedi dep keledi ol. Shynynda, qazir tórtkúl dúnıedegi sapyrylys, qaqtyǵystar bizdiń de kóńilimizdi alań etip júrgeni anyq. Onyń ústine dúnıe júzin sharlaǵan daǵdarys ta arqany aıazdaı qarıdy. Osyndaı tarazy basy teńselip turǵanda biraýyzdylyq tanytyp, Prezıdent saılaýyn bıyl ótkizsek utylmaımyz, utarymyz kóp bolady. Sebebi, Nursultan Ábishulynyń «Qazaqstan-2050» Strategııasyndaǵy aıtylǵan keleli ister men «Nurly Jol – bolashaqqa bastar jol» Joldaýyndaǵy mindetterdi múltiksiz oryndaý – bastaǵan isti aıaǵyna jetkizý kerektigin bárimiz de túsinemiz.
Prezıdent «Saılaý – asa mańyzdy konstıtýsııalyq jáne patrıottyq akt» deı kelip, «Aldaǵy saılaýǵa ózimniń qatysatynyma oraı sheshimdi men keıinirek, elimizdiń konstıtýsııasy men zańdaryna tolyq sáıkes qabyldaıtyn bolamyn» degen eken. Elimiz azattyǵyn alǵan kúnnen bastap irgesin qalap, keregesin myqtap, shańyraǵyn bıikke kótergen, qazaq halqy men qazaqstandyqtardyń mártebesin asqaqtatqan el tutqasy – tulǵa taǵy da halyq tilegin qabyl alyp, jurt júktegen senim bıiginen kórinedi degen oıdamyn.
Qajyǵalı MUHANBETQALIULY,
Memlekettik syılyqtyń
laýreaty.
«El bolyp birigýden asqan baqyt joq»
Ne yqylym zamandar buryn osy sózdi taýyp aıtqan Bilge qaǵan babamyz netken kemeńger edi! Tipti, aryǵa barmaı-aq, sońǵy shırek ǵasyrda halqymyzdyń basynan ótken oqıǵalarǵa kóz salsaq ta onyń mándiligi men zárýligine tánti bolasyń.
Iá, el bolyp birigýden asqan baqyt joq! Búginginiń tilimen aıtqanda, bul –táýelsiz memleket aıasynda toptasý degen sóz. Buǵan qosa ózińdi óziń bıleý, óz tarıhyńdy óziń jasap, óz taǵdyryńdy óziń sheshý, atadan qalǵan muraǵa – jeriń men baılyǵyńa, tiliń men dilińe, óneriń men dinińe ıe bolyp, adamzat baǵyt alǵan uly kóshte óz baǵdaryńdy, óz ornyńdy durys tabý. Bul ońaı ma?! Árıne, ońaı emes, dúnıeniń tórt buryshynda bolyp jatqan dúrbeleńder men qantógisterdi kóresiń de elińniń amandyǵyna alańdaısyń. El basqarǵan azamatyńnyń tuǵyry bıik, tulǵasy zor, kemel oıly kóregen bolǵanyn qalaısyń.
Qazir halqymyz taǵy da jaýapty kezeńde tur. Aldaǵy az ýaqytta el Prezıdentin saılaýymyz kerek. Bul – bir kisiniń mansap bıigine kóterilýi emes, tutas halyqtyń, Qazaq eliniń taǵdyry bezbenge tústi degen sóz. Sondyqtan kimdi tańdaımyz?! Qudaıǵa shúkir, talaı jaısańdarymyz bar. Biraq solardyń ishinde de Abaı aıtatyn kemel tulǵa – Nursultan Ábishuly meniń kózime Táńirtaýdyń bıik shyńyndaı dara kórinedi. Ol – barlyq synnan ótken, ómirdiń daýyly men jaýynyna, ystyǵy men sýyǵyna shynyqqan, mynaý beımezgil zamannyń syryn uqqan, álemdik saıasatty jasaýshylardyń qaı-qaısysymen de terezesi teń sóılesetin qaıratker. Osy kúnderde el halqy prezıdenttikke kandıdat retinde eń aldymen Elbasynyń esimin aıtatyny – shyǵar kúndeı shyndyq. Eger Elbasy, óziniń kandıdatýrasyn usynýshy kópshiliktiń tilegin qabyl alsa, bárimiz de utar edik.
Nursultan Ábishulynyń azamattyq, qaıratkerlik qasıetteri týraly kóp jazyldy. Ol memleket basynda otyrǵan jyldarda, árıne, kóp nárseni kórdi, úırendi, jırendi, dostyq pen qastyqty, meıirbandyq pen satqyndyqty – bári-bárin kórdi. Ár nárseden túńilgen de kezi bolǵan shyǵar. Biraq men tuńǵysh tildesken kezden búginge deıin aınymaǵan bir minezi – ol dostyq pen baýyrlastyqqa negizdelgen uly dala zańdaryn boıyna tereń sińirip, sodan aınymaı kele jatqany.
Qysqa bir derek aıtaıyn. О́tken ǵasyrdyń 90-shy jyldary bolatyn. Túrkııa Prezıdenti Turǵyt Ozaldyń shaqyrýymen Nurekeń Túrkııaǵa tuńǵysh resmı saparymen bararynda, qasyna bir top zııaly qaýym ókilderin ertip aldy. Túriktiń Ankara, Izmir, Ystambul qalalarynda esten ketpes qabyldaýlardy kórdik. Solardyń birinde biz otyrǵan ústelge Nurekeń keldi. Sherhan Murtaza bárimizdi tanystyra bastady. Kamal Smaıylov, Qaldarbek Naımanbaev, Dýlat Isabekov, Tólen Ábdikov, t.b. atymyzdy ataǵan saıyn Nursultan Ábishuly árqaısymyzǵa bir jyly sóz taýyp, eńbekterimizdi jańylmaı aıtyp, kóńilimizdi kóterip tastady. Sońynan: «– Jigitter! – dedi. – Bul táýelsiz memleketimizdiń eldigin tanytqan tuńǵysh tarıhı sapar boldy. Jaqsy aıaqtaldy. Endi osylaısha, azat el ekenimizdi jer dúnıege jarııalap, jalǵastyra beremiz!». Bárimizdi qushaǵyna alyp: – «Birligimiz, baýyrlastyǵymyz arta bersin. Birge bolaıyq. Halqymyz sengen azamattar bir bolsaq, tatý bolsaq, táýelsizdigimiz baıandy bolady», dedi. Bilek pen bilek, qushaq pen qushaq aıqasty.
Táýelsizdiktiń eleń-alańynda aıtylǵan osy sózderden ol eshqashan jańylǵan emes. Kerisinshe, ony halyqaralyq dárejege kóterdi. Mine, osy tatý-tátti baýyrlastyqtyń arqasynda týǵan elin tarıh kemesinde aman-esen basqaryp keledi. Solaı bola berýiniń basty kepili – Elbasynyń aqboz atqa qaıta qonýy. Al bul bizdiń óz qolymyzda.
Sultan ORAZALY,
jazýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri.
