О́ńirdi órkendi ister kútip tur

Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Danıal Ahmetov óńir jurtshylyǵy aldyndaǵy alǵashqy eseptik kezdesýin ótkizdi. 2014 jyly týyndaǵan ekonomıkalyq kedergilerge qaramastan, Shyǵys Qazaqstan negizgi strategııalyq maqsattardy tabysty júzege asyrdy. Oblys basshysy jalpy óńirlik ónimniń turaqty ósimi saqtalǵanyn, ol ekonomıkanyń bazalyq salalaryn damytý esebinen 2,2 trln. teńgege jetkenin atap ótti. 2014 jyly ónerkásip kásip­oryn­dary 1 098 mlrd. teńgeniń óni­min shyǵardy. Taý-ken baıytý óner­ká­si­biniń kólemi 102,5 mlrd. teńgege jetti. О́nerkásip ónimderiniń 80 paıyzdan astamyn óńdeý ónerkásibi quraıdy, dedi oblys ákimi. Jumyssyzdyq deńgeıi ótken jyly 4,8 paıyzdy qurap, óńirde túrli salada 20,2 myń jumys orny ashyldy. Innovasııalyq ónim 2,5 esege ósip, ótken jyly 109,4 mlrd. teńgege artty. Oblys aýmaǵyndaǵy «Qazsınk», Úlbi metallýrgııalyq zaýyty, «О́skemen tıtan-magnıı kombınaty», «AES О́skemen JEO», «Sogra JES», «Semeı qalasy sement zaýyty», «Azııa Avto» syndy 75 myń adam jumys isteıtin iri kásiporyndar ótken jyly 1 trln. 98 mlrd. teńgeniń ónimin óndirdi. Bul – 2013 jylmen salystyrǵanda 100 mlrd. teńgege artyq. D.Ahmetov alda atqarylatyn ju­mystar «Nurly Jol» Jańa Ekono­mı­kalyq Saıasatynyń aıasynda júzege asyrylatynyn atap ótti. Ekonomıkalyq ósimniń turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan baǵyt-baǵdar jumyspen qamtýdy jolǵa qoıý arqyly nátıjeli. Bul rette Elbasy tapsyrmasyna sáı­kes, birinshi kezekte jol qurylysy júr­giziledi. Qazir oblys aýmaǵyndaǵy «As­tana-О́skemen» magıstraliniń 118 shaqyrymy jóndeldi. Bıyl osy jol­dyń 53 shaqyrymyn jóndeý jáne «Al­maty-О́skemen» magıstralin jobalaýdy aıaqtaý qarastyrylyp otyr. Ony iske asyrý nátıjesinde 2020 jylǵa qaraı avtokólik tasymalyn 1,5 esege artty­rý jáne 2 myń jumys ornyn qurý kózdelgen. Energetıkalyq ınfraqurylymdy damytý boıynsha 705 shaqyrymdyq «Ekibastuz-Semeı-О́skemen» joǵary ker­neýli jelisiniń qurylysy júrgi­ziledi. Joba quny – 45 mlrd. teńge. Elektr qýatyn óndirý kólemin arttyrý úshin Turǵysyn GES qurylysy salynyp, О́skemen JEO-ǵa týrbogenerator ornatylmaq. Turǵyn úı-kommýnaldyq sha­rýa­shylyǵy men jylý jáne sý ınfra­qu­rylymdaryn jańǵyrtý kózdelip otyr. Bul jobalardy júzege asyrýǵa halyqaralyq qarjy ınstıtýttary tar­tylmaq. Búginde Eýropa qaıta qurý jáne damý bankimen jumys bastaldy. Sondaı-aq, qosymsha qarjylandyrý maqsatynda Ulttyq qorǵa jiberilgen 20 ótinimniń 14-i maquldandy. Bul 155 kóppáterli úıdi jylýmen qamtý má­selesin sheshýge járdemdesedi. Odan ózge jalpy kólemi 3 mlrd. teńgege Semeı qalasynyń JEO-1, RK-1 jylý kózderi de jóndeletin bolady. Oblys ákimi turǵyn úı qurylysyn jandandyrýǵa aǵymdaǵy jyly erekshe kóńil bólinetinin jetkizdi. Bıyl jalpy alańy 367 myń sharshy metrdi quraıtyn 1 468 úı salynady. 31,7 mlrd. teńgeni qamtıtyn qurylys barysynda 39 kóppáterli turǵyn úı boı kóteredi. Jyl sońyna deıin 19 kóppáterli úı men 1 429 jeke úı paıdalanýǵa beriledi. Nátıjesinde 3 myńǵa tarta jumys orny qurylyp, 8 myń adam baspanaly bolady dep kútilýde. Al áleýmettik ınfraqurylymdy damytý – apatty mektepter men úsh aýy­symdaǵy bilim mekemeleri máselesin sheshýge kómektesedi. Bıyl 21 mektepti paıdalanýǵa berý kózdelip otyr. Onyń ishinde 12 apatty mekteptiń máselesi sheshimin tabady. Sondaı-aq, bıýdjet qarjysy esebinen 5 balabaqsha salý josparda bar ekenin aıtqan oblys ákimi memleket-jeke áriptestigi sheń­berinde tıimdi kásip kózin ashýǵa bola­tynyn aıtty. Bıyl jeke kapıtal tartý arqyly 11 balabaqsha qury­lysy júrgiziledi. Iаǵnı memleket ınves­tordyń quıǵan qarjysyn 7 jyl ishinde qaıtarý mindetin moınyna alady, sonymen birge 19 jyl boıy mektepke deıingi mekemeni memlekettik tapsyryspen qamtamasyz etedi. Ekonomıkanyń jetekshi kúshiniń biri – shaǵyn jáne orta kásipkerlik. Atalǵan salany qoldaý jalǵasady. О́tken jyldyń ózinde óńirlik úılestirý keńesiniń qaraýyna somasy 14,5 mlrd. teńgeni quraıtyn 190 ótinim tústi. Bul respýblıka boıynsha eń joǵary kórsetkish. Jobalardyń teń jartysy óndiristik salaǵa jatady. Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý salasy boıynsha Indýstrııalandyrý kartasy jobalaryn júzege asyrý jalǵasyn tabady. Tústi metall óndirý kólemin Abaı aýdany «Maqsut» ken baıytý keshenin iske qosý arqyly arttyrý josparlanyp otyr. Buǵan qosa Aqtoǵaı jáne Baqyrshyq taý-ken óndirý keshenderiniń qurylysy júrgizilýde. «Qazsınk» JShS geologııalyq barlaý jumystaryn qarjylandyrýǵa 15 mıllıard teńge jumsaıdy. Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Elbasy aýylsharýashylyq ónimderin óńdeý men azyq-túlik ónerkásibi negizgi damý joly ekenin atap ótti. Osy oraıda, oblysymyz óz áleýetin paıdalana otyryp, sút óndirý salasyn damytady. Shyǵys Qazaqstan – sút óndirýden eli­mizde birinshi orynǵa ıe óńir, dedi D.Ahmetov. Alaıda, oblys basshysynyń aıtýynsha, óńirde súttiń 24 paıyzy ǵana óńdeledi, óńdeý kásiporyndarynyń shıki­zatpen qamtylýy 35 paıyzǵa teń. Son­dyqtan, halyqtyń sút pen sút ónim­­derin tutynýy 40 paıyzǵa ǵana oryn­dalyp otyr. Sút ónerkásibi kásip­oryndaryn tolyq qamtý úshin qosymsha 100 myń tonna sút óndirý kerek. Ony jańa taýarly-sút fermalaryn qurý, sondaı-aq, halyqtan sút satyp alý ese­binen oryndaýǵa bolady. Qazir bul baǵyt­taǵy jumystardyń alǵashqy kezeńi bastaldy. Esepti kezdesýdiń ekinshi bóliginde óńir turǵyndary oblys basshysyna ózderin mazalaǵan saýaldaryn qoıdy. Kúrshim aýdandyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy E.Aqtekenov kúrshimdikterdiń Buqtyrma sý qoımasyna salynatyn kópir­diń qaı ýaqytqa josparlanǵanyn bilgisi keletinin jetkizdi. Oblys ákimi atalǵan jobaǵa 21 mlrd. teńge qar­jy kerektigin, qurylysty Eýropa qaı­ta qurý jáne damý banki arqyly qarjy­landyrý maqsatynda kelisimder júrgi­zilip, jobanyń tehnıkalyq-ekono­mıkalyq negizdemesi jasalyp jatqan­dyǵyn jetkizdi. Oblystyq qoǵam­dyq keńestiń densaýlyq saqtaý boıynsha sarapshylar tobynyń jetekshisi T.Chernyshova óńirde qant dıabeti naýqastaryn emdeý baǵytynda dıagnostıkalyq ortalyqtan arnaıy kabınet ashý jóninde usynysyn jetkizdi. Sonymen birge, oblystyń túkpir-túkpirinen kelgen turǵyndar óńir basshysyna О́skemende Chernobyl men atom qurbandaryna eskertkish qoıý, Ertis ózenine kópir salý, oblys ortalyǵynda qalaishilik jol qoz­ǵaly­syn retteýge arnalǵan jolaıryq qurylysyn júrgizý, Semeı men О́skemen qalalaryn kóriktendirý jáne abat­tandyrý, Besqaraǵaı aýdanyndaǵy Semeı-Pavlodar avtokólik jolynyń qurylysyn jandandyrý, Zyrıan aýdanyndaǵy Maleevskıı kenishiniń keleshegi, Rıdder qalasynda konses­sııalyq negizde balabaqsha ashý, Katon­qaraǵaı aýdanynda «Altaı – túrki áleminiń altyn besigi» festıvalin ót­kizý, О́skemen men Semeıde mýnısıpaldy avtopark qurý jónindegi óz saýaldary men usynystaryn jetkizdi. Oblys basshysy barlyq saýaldar men usynystar saralanatynyn, bıýdjet pen qarjylandyrý kózderiniń múmkindigine, tıimdiligine baılanysty qarastyrylatynyn atap ótti. Eseptik kezdesý sońynda D.Ahmetov Elbasy bıylǵy 26 sáýirde kezekten tys Prezıdent saılaýyn ótkizý týraly Jarlyqqa qol qoıyp, óz Úndeýin jarııa etkenin, elimiz úshin saılaý árqashan kelisim men birlikti shyńdaýdyń basty quraly bolyp qala beretinin jetkizip, shyǵysqazaqstandyqtardy Prezıdent saılaýyn ótkizý kezeńinde Ata Zańmen kepildik berilgen azamattyq borysh pen patrıottyq paryzdy óteýdiń naqty úlgisin kórsetýge shaqyrdy. Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan». Shyǵys Qazaqstan oblysy.