Aqjaıyqta Qadyr Myrza Áliniń 80 jyldyǵy aıshyqty ajarmen atalyp ótti
Aqyn Qadyr Myrza Áliniń týǵan kúni ár jyldyń qańtaryna sáıkes keledi. Sondyqtan da bıylǵy jyly elimizde osy mereıtoıdyń keńinen atalyp ótýi zańdylyq desek, artyq aıtqandyq emes. Degenmen, ult ulyn ómirden ótkennen keıingi ulyqtaý rásimi týyp-ósken topyraǵynda sál keıinge, maýsymnyń aıaq shenine qaraı yǵystyryldy.
Munyń syry Oral qalasynda irge kótergen respýblıkada eshqandaı balamasy joq Qadyr Myrza Áli atyndaǵy mádenıet jáne óner ortalyǵy qurylysynyń sońǵy shegesi qaǵylyp úlgermeı jatýynda edi. Igiliktiń erte-keshi joq degendeı, osy kópten kútken kún ótken aptanyń senbisi men jeksenbisine tuspa-tus keldi. Dál osy kúni oblys ortalyǵynda Qadyr Myrza Álige turǵyzylǵan eskertkishtiń ashylý rásimi ótkizildi. Bir kún ótken soń týǵan jeri Jympıtyda da oǵan eńseli eskertkish qoıyldy.
Tek bir óńirde ǵana emes, tutastaı ult rýhanııaty tarıhynda tereń mánge ıe bola alatyn shoqtyǵy bıik sharalarǵa memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, respýblıkanyń ár qıyrynan kelgen zııaly tulǵalar jáne qazaqstandyq qalamgerlerdiń úlken toby qatysty. Qadyr Myrza Áliniń seksen jyldyǵy tusynda osy mereıli datanyń búkil salmaǵyn kótere alatyn, aqyn týyndylarynyń bitimi men bolmysyn, ajary men aıbaryn ashyp beretin salmaqty da sarabdal oı-pikirdi memleket jáne qoǵam qaıratkeri, Qazaqstannyń Eńbek Eri, jazýshy Ábish Kekilbaev jetkizdi. (Sózdiń tolyq mátini gazetimizde jarııalanyp otyr. – Red.).
Al Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy, senator Nurlan Orazalın búgingi kúni Qadyr Myrza Áli halqynyń ortasyna músin bolyp kelip otyrǵany jóninde beıneli oı sabaqtady. Osy oraıda aıta keterlik másele, Qadekeńniń oryntaqta oıly kúıde otyrǵan sátin beıneleıtin skýlptýralyq sheshimniń meılinshe shynaıylyǵy jáne aqynnyń tiri kezindegi túr-tulǵasyna barynsha jaqyndyǵy. Ony Rınat Ábenov, Erbol Zııabekov jáne Ibragım Aıdenov sekildi músinshiler toby birlesip somdaǵan. Atalǵan avtorlar ujymyna jetekshilik jasaǵan Astanadaǵy kórkem galereıa akademııasynyń akademıgi Murat Mansurov. Tas tuǵyr «KazArtSıstem» kompanııasyna qarasty kórkem músin kombınatynda quryshtan quıylǵan.
Dara daryn ıesiniń seksen jyldyǵyn atap ótý kezinde Qadyr Myrza Áli atyndaǵy mádenıet jáne óner ortalyǵynyń ashylýy tutastaı respýblıkanyń mádenı jáne rýhanı ómirindegi eleýli jańalyq bolǵany anyq. Osy arqyly elimizde ultqa adal qyzmet jasaǵan sýretkerlerdiń ǵumyryn máńgilik etýdiń kilti men joly jáne tuńǵysh tájirıbesi tabylǵandaı. Halyqaralyq sáýlet akademııasynyń akademıgi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Samatbek Bókebaı ómirge keltirgen jańa arhıtektýralyq joba respýblıkamyzda tuńǵysh ret iske asyp otyr. Pishimi bólek, kelbeti kelisti ǵımarat qurylysyna halqymyzdyń uǵymy men túsinigine tán túrli úlgiler keńinen paıdalanylǵan.
Qazaqtyń sáýlet óneriniń túbiri kıiz úı, onyń shańyraǵy, túrilgen túndikten jarqyrap kórinetin kók aspan emes pe?! Munda detaldar jeterlik. Oralda ashylǵan ortalyq ǵımaratynyń basty ereksheligi árqaısy 150 oryndyq konsert jáne májilis zaldarynan bólek 1200 oryndyq amfıteatr jobasynyń qosa qarastyrylýy. Sáýlet jobasynyń ıesi Samatbek Tájenulynyń aıtýynsha, munda ejelgi grek amfıteatryna tán erekshelikter mol.
Árıne, endigi kezde osy tamasha ortalyqtyń ár sharshy metriniń tıimdi túrde paıdalanylýy udaıy nazarda bolýǵa tıis. Memleket jáne qoǵam qaıratkeri О́mirbek Baıgeldı atap kórsetkendeı, aqynnyń aq ordasy kemel keleshekti oılastyra otyryp jasalǵan teńdesi joq tirshilik. Sondaı-aq, Qadyr toıy tusynda Parlament Májilisiniń depýtaty Qýanysh Sultanov Oraldaǵy ortalyq máńgilik el kóshine sáýlesin túsire alatyn rýhanı yqpaly mol orynǵa aınala alatynyna tilektestigin jetkizdi.
Osy oıdy odan ári tolyqtyrǵan Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev uly sýretker atyndaǵy ortalyq jas urpaqtyń boıynda azat oı-sanany qalyptastyrý men tárbıeleýge qyzmet jasaı alǵanda ǵana Oral óńiriniń mádenı Mekkesi atanbaq, dedi. Al Atyraý oblysy ákiminiń orynbasary Shyńǵys Muqannyń pikirinshe, ortalyqta óristi oı-pikirler ottyǵyna shoq túsken samaýryndaı burq-sarq qaınap jatýy kerek.
Aqjaıyqta, sonyń ishinde oblys ortalyǵy men aqynnyń kindik qany tamǵan jeri – Syrym elinde ótkizilgen jyly shyraıly kezdesýler kezinde aıtylǵan áńgimelerdiń deni Qadekeńniń shekten tys kitapqumarlyǵy haqynda órbidi. Bir kezderde halyq arasynda Qazaqstandaǵy eń baı úı kitaphanasynyń ıesi Qadyr Myrza Áli degen sóz jıi aıtylatyn. Árıne, shyndyǵy da osyndaı ekendigine eshqandaı shek bolmasa kerek. Bul jóninde aqynnyń jary Saltanat jeńgeı tómendegideı sheginis jasady.
– Keńestik kezeńde Almatyda qolǵa túse bermeıtin dúnıeler men kitaptardyń «qara bazary» bolatyn. Oǵan KSRO-daǵy memlekettik qaýipsizdik organdary tyıym salyp otyrdy. Sondyqtan da bul bazardyń jumys isteý ýaqyty da tym qysqa, shekteýli edi. Ári tek jeksenbi kúnderi tańerteńgi segizden bastap toǵyzǵa deıin ǵana ol jerden jasyryn saýda jasaý múmkin boldy. Qadyr sol kúnge aldyn ala ázirlenip, oǵan erterek jınala bastaıtyn. Onyń kitapty qalaı jaqsy kórgeni jóninde: «Osylaı sulý qyzdyń da, sońyna túsip kórgem joq», degen shýmaqtaryn keltirsek, jetkilikti bolatyn shyǵar.
Árıne, bul arada aıtaıyn degenimiz, osylaısha Qadyr aǵanyń tirnektep jınaǵan jeti myń danadan astam kitaby Oralǵa kóshirilip, ortalyqtan oryn alǵanyn jetkizý edi. Osy óshpes qazyna men aqynnyń aýdarmalarynan turatyn jınaqtar da ortalyqtyń kórneki jerine ornalastyrylǵan.
Qadekeńdeı qaıtalanbas poezııa qudiretin dúnıege keltirgen qazaq topyraǵynda búginde alystan quıǵyndatyp kele jatqan jas talanttardyń dúbiri baıqala ma? Qadyr Myrza Áliniń rýhanı qaryndasy, qazaqtyń tamasha aqyn qyzy, halyqaralyq «Alash syılyǵynyń» laýreaty Aqushtap Baqtygereeva tóraıymdyq jasaǵan «О́lmes óleń» atty respýblıkalyq jyr músháırasynyń qorytyndysy bul saýalǵa oń jaýap qaıtarýǵa negiz bola alady. Bul jyr saıysynyń júldegerleri men jeńimpazdarynyń basty ıeleri batysqazaqstandyq talapkerler emes, elimizdiń ózge óńirlerinde, Astana men Almatyda, Shyǵys Qazaqstanda turatyn jas daryn ıeleri ekeni de atalǵan respýblıkalyq jyr músháırasynyń mártebesin bıiktete túsedi. Tipti, oǵan Qytaıdan kelip qatysqan talapkerler de bar eken.
Aqjaıyqta eki kúnge sozylǵan Qadyr Myrza Áliniń týǵanyna seksen jyl tolýyna arnalǵan shoqtyǵy bıik sharalar men emen jarqyn júzdesýler qazaq halqy Máńgilik El kóshine bet túzep bara jatqan syndarly kezeńde Qadyr aqyn jyrlary da óz halqymen birge máńgi jasaı beretindigi jónindegi túıinmen qorytyndylandy.
Toıdyń tarqar tusynda Qadyr ortalyǵyndaǵy 1200 oryndyq amfıteatrda Qurmanǵazy atyndaǵy Memlekettik ult aspaptar orkestri ujymy Qazaqstannyń halyq jazýshysy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Qadyr Myrza Áliniń óshpes rýhyna taǵzym etip úlken merekelik konsert qoıdy.
Temir Qusaıyn,
«Egemen Qazaqstan».
Batys Qazaqstan oblysy.
Sýretterde: Qadyr Myrza Áliniń 80 jyldyq toıynan kórinister.
Sýretterdi túsirgen
Rafhat Halelov.
Aqyn Qadyr Myrza Áliniń týǵan kúni ár jyldyń qańtaryna sáıkes keledi. Sondyqtan da bıylǵy jyly elimizde osy mereıtoıdyń keńinen atalyp ótýi zańdylyq desek, artyq aıtqandyq emes. Degenmen, ult ulyn ómirden ótkennen keıingi ulyqtaý rásimi týyp-ósken topyraǵynda sál keıinge, maýsymnyń aıaq shenine qaraı yǵystyryldy.
Munyń syry Oral qalasynda irge kótergen respýblıkada eshqandaı balamasy joq Qadyr Myrza Áli atyndaǵy mádenıet jáne óner ortalyǵy qurylysynyń sońǵy shegesi qaǵylyp úlgermeı jatýynda edi. Igiliktiń erte-keshi joq degendeı, osy kópten kútken kún ótken aptanyń senbisi men jeksenbisine tuspa-tus keldi. Dál osy kúni oblys ortalyǵynda Qadyr Myrza Álige turǵyzylǵan eskertkishtiń ashylý rásimi ótkizildi. Bir kún ótken soń týǵan jeri Jympıtyda da oǵan eńseli eskertkish qoıyldy.
Tek bir óńirde ǵana emes, tutastaı ult rýhanııaty tarıhynda tereń mánge ıe bola alatyn shoqtyǵy bıik sharalarǵa memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, respýblıkanyń ár qıyrynan kelgen zııaly tulǵalar jáne qazaqstandyq qalamgerlerdiń úlken toby qatysty. Qadyr Myrza Áliniń seksen jyldyǵy tusynda osy mereıli datanyń búkil salmaǵyn kótere alatyn, aqyn týyndylarynyń bitimi men bolmysyn, ajary men aıbaryn ashyp beretin salmaqty da sarabdal oı-pikirdi memleket jáne qoǵam qaıratkeri, Qazaqstannyń Eńbek Eri, jazýshy Ábish Kekilbaev jetkizdi. (Sózdiń tolyq mátini gazetimizde jarııalanyp otyr. – Red.).
Al Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy, senator Nurlan Orazalın búgingi kúni Qadyr Myrza Áli halqynyń ortasyna músin bolyp kelip otyrǵany jóninde beıneli oı sabaqtady. Osy oraıda aıta keterlik másele, Qadekeńniń oryntaqta oıly kúıde otyrǵan sátin beıneleıtin skýlptýralyq sheshimniń meılinshe shynaıylyǵy jáne aqynnyń tiri kezindegi túr-tulǵasyna barynsha jaqyndyǵy. Ony Rınat Ábenov, Erbol Zııabekov jáne Ibragım Aıdenov sekildi músinshiler toby birlesip somdaǵan. Atalǵan avtorlar ujymyna jetekshilik jasaǵan Astanadaǵy kórkem galereıa akademııasynyń akademıgi Murat Mansurov. Tas tuǵyr «KazArtSıstem» kompanııasyna qarasty kórkem músin kombınatynda quryshtan quıylǵan.
Dara daryn ıesiniń seksen jyldyǵyn atap ótý kezinde Qadyr Myrza Áli atyndaǵy mádenıet jáne óner ortalyǵynyń ashylýy tutastaı respýblıkanyń mádenı jáne rýhanı ómirindegi eleýli jańalyq bolǵany anyq. Osy arqyly elimizde ultqa adal qyzmet jasaǵan sýretkerlerdiń ǵumyryn máńgilik etýdiń kilti men joly jáne tuńǵysh tájirıbesi tabylǵandaı. Halyqaralyq sáýlet akademııasynyń akademıgi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Samatbek Bókebaı ómirge keltirgen jańa arhıtektýralyq joba respýblıkamyzda tuńǵysh ret iske asyp otyr. Pishimi bólek, kelbeti kelisti ǵımarat qurylysyna halqymyzdyń uǵymy men túsinigine tán túrli úlgiler keńinen paıdalanylǵan.
Qazaqtyń sáýlet óneriniń túbiri kıiz úı, onyń shańyraǵy, túrilgen túndikten jarqyrap kórinetin kók aspan emes pe?! Munda detaldar jeterlik. Oralda ashylǵan ortalyq ǵımaratynyń basty ereksheligi árqaısy 150 oryndyq konsert jáne májilis zaldarynan bólek 1200 oryndyq amfıteatr jobasynyń qosa qarastyrylýy. Sáýlet jobasynyń ıesi Samatbek Tájenulynyń aıtýynsha, munda ejelgi grek amfıteatryna tán erekshelikter mol.
Árıne, endigi kezde osy tamasha ortalyqtyń ár sharshy metriniń tıimdi túrde paıdalanylýy udaıy nazarda bolýǵa tıis. Memleket jáne qoǵam qaıratkeri О́mirbek Baıgeldı atap kórsetkendeı, aqynnyń aq ordasy kemel keleshekti oılastyra otyryp jasalǵan teńdesi joq tirshilik. Sondaı-aq, Qadyr toıy tusynda Parlament Májilisiniń depýtaty Qýanysh Sultanov Oraldaǵy ortalyq máńgilik el kóshine sáýlesin túsire alatyn rýhanı yqpaly mol orynǵa aınala alatynyna tilektestigin jetkizdi.
Osy oıdy odan ári tolyqtyrǵan Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev uly sýretker atyndaǵy ortalyq jas urpaqtyń boıynda azat oı-sanany qalyptastyrý men tárbıeleýge qyzmet jasaı alǵanda ǵana Oral óńiriniń mádenı Mekkesi atanbaq, dedi. Al Atyraý oblysy ákiminiń orynbasary Shyńǵys Muqannyń pikirinshe, ortalyqta óristi oı-pikirler ottyǵyna shoq túsken samaýryndaı burq-sarq qaınap jatýy kerek.
Aqjaıyqta, sonyń ishinde oblys ortalyǵy men aqynnyń kindik qany tamǵan jeri – Syrym elinde ótkizilgen jyly shyraıly kezdesýler kezinde aıtylǵan áńgimelerdiń deni Qadekeńniń shekten tys kitapqumarlyǵy haqynda órbidi. Bir kezderde halyq arasynda Qazaqstandaǵy eń baı úı kitaphanasynyń ıesi Qadyr Myrza Áli degen sóz jıi aıtylatyn. Árıne, shyndyǵy da osyndaı ekendigine eshqandaı shek bolmasa kerek. Bul jóninde aqynnyń jary Saltanat jeńgeı tómendegideı sheginis jasady.
– Keńestik kezeńde Almatyda qolǵa túse bermeıtin dúnıeler men kitaptardyń «qara bazary» bolatyn. Oǵan KSRO-daǵy memlekettik qaýipsizdik organdary tyıym salyp otyrdy. Sondyqtan da bul bazardyń jumys isteý ýaqyty da tym qysqa, shekteýli edi. Ári tek jeksenbi kúnderi tańerteńgi segizden bastap toǵyzǵa deıin ǵana ol jerden jasyryn saýda jasaý múmkin boldy. Qadyr sol kúnge aldyn ala ázirlenip, oǵan erterek jınala bastaıtyn. Onyń kitapty qalaı jaqsy kórgeni jóninde: «Osylaı sulý qyzdyń da, sońyna túsip kórgem joq», degen shýmaqtaryn keltirsek, jetkilikti bolatyn shyǵar.
Árıne, bul arada aıtaıyn degenimiz, osylaısha Qadyr aǵanyń tirnektep jınaǵan jeti myń danadan astam kitaby Oralǵa kóshirilip, ortalyqtan oryn alǵanyn jetkizý edi. Osy óshpes qazyna men aqynnyń aýdarmalarynan turatyn jınaqtar da ortalyqtyń kórneki jerine ornalastyrylǵan.
Qadekeńdeı qaıtalanbas poezııa qudiretin dúnıege keltirgen qazaq topyraǵynda búginde alystan quıǵyndatyp kele jatqan jas talanttardyń dúbiri baıqala ma? Qadyr Myrza Áliniń rýhanı qaryndasy, qazaqtyń tamasha aqyn qyzy, halyqaralyq «Alash syılyǵynyń» laýreaty Aqushtap Baqtygereeva tóraıymdyq jasaǵan «О́lmes óleń» atty respýblıkalyq jyr músháırasynyń qorytyndysy bul saýalǵa oń jaýap qaıtarýǵa negiz bola alady. Bul jyr saıysynyń júldegerleri men jeńimpazdarynyń basty ıeleri batysqazaqstandyq talapkerler emes, elimizdiń ózge óńirlerinde, Astana men Almatyda, Shyǵys Qazaqstanda turatyn jas daryn ıeleri ekeni de atalǵan respýblıkalyq jyr músháırasynyń mártebesin bıiktete túsedi. Tipti, oǵan Qytaıdan kelip qatysqan talapkerler de bar eken.
Aqjaıyqta eki kúnge sozylǵan Qadyr Myrza Áliniń týǵanyna seksen jyl tolýyna arnalǵan shoqtyǵy bıik sharalar men emen jarqyn júzdesýler qazaq halqy Máńgilik El kóshine bet túzep bara jatqan syndarly kezeńde Qadyr aqyn jyrlary da óz halqymen birge máńgi jasaı beretindigi jónindegi túıinmen qorytyndylandy.
Toıdyń tarqar tusynda Qadyr ortalyǵyndaǵy 1200 oryndyq amfıteatrda Qurmanǵazy atyndaǵy Memlekettik ult aspaptar orkestri ujymy Qazaqstannyń halyq jazýshysy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Qadyr Myrza Áliniń óshpes rýhyna taǵzym etip úlken merekelik konsert qoıdy.
Temir Qusaıyn,
«Egemen Qazaqstan».
Batys Qazaqstan oblysy.
Sýretterde: Qadyr Myrza Áliniń 80 jyldyq toıynan kórinister.
Sýretterdi túsirgen
Rafhat Halelov.
