Qazaqstan zulymdyqqa qarsy kúreske daıyn

Keshe Astanada Ortalyq jáne Ońtústik Azııa elderiniń zorlyq-zombylyq pen ekstremızmge qarsy is-qımyl jónindegi óńirlik konferensııasy óz jumysyn bastady. Jıynǵa álemniń 24 elinen kelgen delegasııalar, AQSh, Eýroodaq jáne Reseıdiń ýákiletti organdarynyń jetekshileri, BUU, EQYU, ShYU jáne basqa da halyqaralyq uıymdar men azamattyq qoǵam ókilderi, terrorızm men ekstremızmge qarsy kúres salasyndaǵy jetekshi sarapshylar qatysýda. О́ńirlik konferensııany eli­miz­diń Bas prokýrory Ashat Daýylbaev ashty. Odan keıin Qazaqstannyń Premer-Mınıstri Kárim Má­si­mov, AQSh-tyń Ishki qaýip­siz­dik mınıstrligi keden-sheka­ra qyzmetiniń jetekshisi Gıl Kerlıkovskı basqosýǵa qaty­sý­shylarǵa quttyqtaý arnady. Sondaı-aq, Prezıdenttiń kómek­shisi – Qazaqstan Respýblıkasy Qaýipsizdik Keńesiniń hatshysy Nurlan Ermekbaev pen Qazaqstan Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy Nurtaı Ábiqaev sóz sóıledi. О́z kezeginde K.Másimov lań­­kes­tikpen jáne ekstremızmmen kúres baǵytyndaǵy jumystar aýqymdy bolýy tıis ekenin aıta kelip: «Bizge zorlyq-zombylyq jáne ekstremızmmen kúresýge daıyn syndarly kúshtermen ózara tıimdi únqatysý ornatý qajet. Ol úshin vedomstvolardyń arnaıy qyzmetteriniń baılanystaryn nyǵaıtý men yntymaqtastyǵyn damytýdy budan ári qaraı jalǵastyrý boıynsha sharalardy toqtatpaǵanymyz jón. Búginde zorlyq-zombylyq lańkestikpen jáne ekstremızmmen kúres bo­ıynsha barlyǵyn tegis qamtıtyn halyqaralyq konvensııa qa­byl­danbaǵan. Bul óz kezeginde biz úshin mańyzdy qujat bolar edi. Qazirgi kezde qoldanystaǵy halyq­aralyq kelisim atalǵan qater­lerdiń tek jekelegen quby­lys­tarymen kúresýge baǵyt­talǵan. Osy zulymdyqpen kú­reske negizdelgen qajetti sharalardy qabyldaýǵa ázirmiz jáne yntymaqtastyq úshin árdaıym ashyqpyz», – dedi ol. Buǵan qosa, K.Másimov ekstremızmge jáne lańkestikke adamdardy tartýdyń negizgi ádisteriniń biri ınternet arqyly júzege asyrylatyndyǵyna toqtaldy. Onyń aıtýynsha, ekstremıster álemdik jelini óshpendilik pen zorlyq-zombylyqty, sodyrlardy tartý men daıarlaýdy, aqparat almasý, qylmystyq is-qımyldardy josparlaý jáne úılestirý úshin paıdalanady. Máselen, tanymal Facebook-ten What’s app-qa deıingi áleýmettik jelilerde lańkesterdiń qarýly jıhadqa shaqyratyn málimdemesin bir táýlikte 2 mıllıonnan astam adam qarap shyqqan. Qazaqstan osy materıaldardy anyqtap, tosqaýyl qoıýda. Alaıda, ekstremızm men terrorızmdi nasıhattaýdyń jolyn kesýde azamattyq qoǵam úlken ról atqarýy kerek. Al Ashat Daýylbaev ekstremızm men terrorızm qaýpiniń jahandana túsýi barlyq álem­dik qoǵamdastyqtyń kúsh-jigerin neǵurlym tereń shoǵyr­landyrýdy, oǵan qarsy kúrestiń tıimdi strategııasyn ázirleýdi talap etetindigin atap kórsetti. Bul óte kúrdeli mindet jáne álemdegi qaýipsizdiktiń taǵdyry onyń sátti bolýyna tikeleı baılanys­ty. Sondyqtan, birlesken kúsh-jiger eń aldymen radıkaldyq ıdeologııanyń taralýyn eskertýge jáne onyń jolyn kesýge, zorlyq-zombylyq pen ekstremızmmen kúresýge daıyn barlyq syndarly kúshtermen ózara tıimdi qarym-qatynasty qalyptastyrýǵa baǵyttalýy tıis. Sóz kezegi ózine kelgende Nurtaı Ábiqaev birqatar ózekti máselelerdi atap kórsete otyryp: «Qazirgi tańda Sırııa men Iraktaǵy qarýly qaqtyǵysqa 150-den astam qazaqstandyq qatysýda, olarmen áıelderi, balalary birge júr. Keıbir kezderde jýrnalıster tarapynan «Osyndaı adamdardyń elden ketýine tosqaýyl jasaýdyń qajeti qansha? Olar joldaryn ózderi tańdaıdy. Aýǵanstanda, Sırııada qaza bolǵan ondaǵan qazaqstandyq sekildi mert bolǵysy kelse, bul olardyń ózderiniń quqyǵy» degen sózder aıtylyp jatady. Alaıda, bizdiń azamattar áskerı qylmysker, terrorshy atanyp, Otanynan alys jerde ómiri qıylyp jatqan jaǵdaıdy qalypty qubylys dep sanamaımyz. Sonymen qatar, rýhanı-adamgershilik baǵytta adasqan osy adamdar lańkestik kúreste kásibı daǵdysyn jetildirip, zaqymdanǵan sana-sezimimen qaıta oralýy múmkin», – dedi. Sondaı-aq, N.Ábiqaev buqaralyq aqparat quraldarynda DAISh-ti «Islam memleketi» dep ataýǵa qarsy ekenin málimdedi. «DAISh – ózin «Islam memleketi» dep atap júrgen lańkestik uıym. Shyn máninde olar túrli elderdiń ondaǵan myń ókilderin qamtı otyryp, dinı ekstremıstik ınter­na­sıonalǵa aınalǵan. Atap aıt­qanda, saıasatkerler men jýrna­lısterdiń DAISh-ke qatysty «Is­lam memleketi» termınin keńi­­­nen paıdalanýy durys emes dep sa­­naımyz», – dedi UQK tóra­ǵasy. Jıyn barysynda Nurlan Er­mek­baev lańkestik jáne ekstre­mıstik uıymdarǵa qatysy bar adamdardyń múlkine tyıym salý tetigin paıdalanýdy usyndy. – Lańkestik pen ekstremızmdi qarjylandyrýǵa qatysty uıym­dar men adamdardyń biryńǵaı tizi­min jasap, olarǵa tıesili múlik­ti anyqtaýdy jáne oǵan tyıym salý máselesin zańdy túr­de be­ki­týdi durys dep sanaımyz, – de­di N.Ermekbaev. Onyń sózine qaraǵanda, búginde halyqaralyq ekstremıstik jáne lańkestik uıymdar qarjyny alýdyń túrli kózderi men olardy aýdarýdyń arnalaryn paıdalana otyryp, qarjylyq qamtamasyz etýdiń uıymdastyrylǵan júıesin saqtaýǵa qaýqarly bolyp otyr. Budan bólek, ol ekstremıstik qury­lymdarmen kúres barysynda kóbinese teraktilerdi jasa­ǵan adamdar jazalanyp, al eń qaýipti bolyp sanalatyn ekstre­mızmdi nasıhattaýshylar men demeýshiler jazasyz qalyp jatatynyn jetkizdi. Ekstremızm men terrorızmniń beleń alýyn boldyrmaý, onyń qozǵaýshy kúshteriniń tamyryna balta shabý jónindegi tıimdi saıasatty qalyptastyrýǵa baılanys­ty ózekti máseleler kún tártibine shyǵarylǵan konferensııa barysynda ózge de memleketterdiń, halyqaralyq uıymdardyń ókil­deri, jetekshi sarapshylar ekstre­mızmdi týǵyzýshy sebepter men al­ǵysharttardy, radıkaldy toptardan bolatyn qaýipterdi, sondaı-aq, áleýmettik jelilerde jáne ınternette ekstremıstik ıdeıalardy taratýǵa, azamattardy sheteldik qarýly qaqtyǵystarǵa qatysýǵa azǵyryp kóndirýge baılanysty máselelerdi keńinen talqylady. Konferensııada elimizdiń BUU-nyń terrorızmge qarsy kúres jónindegi negizgi konvensııa­laryna qosylǵany, Terrorızmge qarsy kúres ortalyǵy qurylǵany jáne ol halyqaralyq jáne óńirlik qurylymdarmen tyǵyz baılanys ornatqany aıyryqsha atap ótildi. Sonymen birge, jıynda ekstremızmge tosqaýyl qoıý jó­nin­degi ulttyq strategııalar men josparlardy ázirleý máse­lelerin talqylaý barysynda qyzý pikirtalas boldy. Ekstre­mızm men radıkalızmniń ártúr­li pishinderimen kúresý jónin­degi memlekettik strategııa­lar, terrorızmniń qarjylan­dy­rylýyn, qarý-jaraq pen esirt­kiniń zańsyz aınalymyn anyqtaý jáne olardyń jolyn kesý jónindegi birlesken sharalar, radıkaldyq kórinisterdiń profılaktıkasy salasyndaǵy jumys tájirıbesi men aqparat almasý máselelerine de basa nazar aýdaryldy. Taǵy bir aıta keter jaıt, bas­qosýda memlekettiń ekstremızmmen kúres jónindegi kúsh-jigerin qoldaýdaǵy jurtshylyq pen úkimettik emes uıymdardyń róli, osy jumysqa azamattyq qoǵam kóshbasshylaryn, sonyń ishinde jastardyń, áıelderdiń jáne dinı uıymdardyń ókilderin belsendi túrde tartýdyń mańyzdylyǵy qa­ty­sýshylardy kóbirek tolǵan­dyratyny belgili boldy. Konferensııanyń arnaıy sessııasy osy saladaǵy jumystarǵa ınnovasııalyq tásilderdi qol­daný máselelerine arnaldy. Ár­túrli elderdiń quqyq qorǵaý organdarynyń aldyńǵy qatarly tájirıbelerine, qoǵam ókilderin tartý ádisterine, azamattyq qoǵam bastamalaryn júzege asyrýdyń tıimdi tájirıbesine jasalǵan sholý jınalǵandardyń nazaryna usynyldy. Sondaı-aq, qatysýshylarǵa Úkimettik emes uıymdardyń Ys­tambuldaǵy zorlyq-zombylyq pen ekstremızmge tosqaýyl qoıý jónindegi kon­ferensııasynyń qory­tyndylary tanystyryldy. Forým jumysynyń birinshi kúniniń nátıjeleri boıynsha qorytyndy qujat qabyldandy, ony elimizdiń Syrtqy ister mı­nıstri Erlan Ydyrysov jarııa­lady. Málimdemede delegattar zor­lyq-zombylyq pen ekstremızmge qarsy kúreske ujymdyq kúsh-jiger baǵyttaýǵa, óńirlik jáne halyqaralyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý jolynda ózara tıimdi yntymaqtastyqty keńeı­týge ázir ekendikterin maqul­dady. Osy maqsattarda terrorızmge qarsy tıimdi strategııa­ny jasaýǵa baǵyttalǵan jan-jaqty qamtylǵan óńirlik baǵ­dar­lama ázirleý qajet dep tanyldy. Atalǵan bastamalar aǵymdaǵy jyldyń qyrkúıek aıynda Nıý-Iorkte ótetin BUU Bas assambleıasynyń otyrysynda kórinis tabatyn bolady. Osy arada túsindire keteıik, bul basqosý ústimizdegi jyldyń aqpan aıynda Vashıngtonda ótken zorlyq-zombylyq pen ekstremızmge qarsy kúres jónindegi sammıttiń zańdy jalǵasy ispetti boldy. Forýmdy ótkizý ıdeıasyn Ortalyq Azııa óńirindegi ıntegrasııanyń belsendi bas­ta­mashylarynyń biri retinde Qa­zaqstan usynǵan bolatyn. Joldybaı BAZAR, «Egemen Qazaqstan».