Eleýli jobalar – el ıgiligine

Keshe Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Nazarbaev Ýnıversıtet» avtonomdy bilim berý uıymyna arnaıy baryp, ondaǵy «NURIS» qanatqaqty tehnoparkin jáne «О́mir týraly ǵylymdar ortalyǵyn» aralap kórdi. Nazarbaev Ýnıversıtetti aralaý barysynda Elbasy onda qol jetkizilgen eń eleýli jetistiktermen jáne ýnı­ver­sıtette júzege asyrylyp jatqan san túrli ǵylymı-ınnovasııalyq jobalardyń nátıjelerimen tanysty. Máselen, Nursultan Nazarbaevqa genomdyq zerthana jáne personaldy medısına aıasynda júzege asyrylatyn jumystar kórsetildi. Prezıdent, sondaı-aq, bıosensorlar men bıoquraldar, aǵysty sıtometrııalar, ımmýnobıologııa jáne mıkroskopııa zerthanalaryn aralap kórdi. Memleket basshysy «NURIS» tehnoparkinde ýnıversıtettiń oqytýshylary men stýdentteri ázirlegen joǵary tehnologııalyq jobalarymen de tanysyp shyqty. Búginde «NURIS» ǵalymdary «Heartstitch» jobasynyń sheńberinde Ulttyq medısına holdıngimen birlesip, ártúrli patalogııalary bar naýqastardyń júregine operasııalar jasaýdy bastaǵan eken. Iаǵnı, Qazaqstanda buǵan deıin múldem jasalmaǵan jańa operasııalar kókirek qýysyn kespeı-aq, júrek aýrýlarynyń problemalaryn sheshýge múmkindik beretin bolady. Sonymen qatar, «NURIS» qyzmetkerleri «dıagnostıkalyq sheńber» dep atalyp júrgen juqpaly aýrýlardyń jedel dıagnostıkasy boıynsha da arnaıy joba usynypty. Tehnopark ǵalymdary ekologııalyq qaýipsizdikti arttyrý, sýdy tushytýǵa arnalǵan energııa únemdeý membranalary tehnologııasy, nanotehnologııalar boıynsha qolǵa alǵan zertteý jumystaryn da tanystyrdy. Jalpy, «NURIS» 2013 jyldan beri 3 nysanaly ǵylymı baǵdarlamany iske asyryp keledi. Olardyń birinshisi – Qazaqstanda bıomedısına ındýstrııasynyń negizderin qurý úshin 2014-2015 jyldar aralyǵynda translıasııalyq jáne derbestendirilgen medısınany damytý, ekinshisi – 2014-2016 jyldar aralyǵynda energııa tıimdiligi jáne energııany únemdeý, jańartylǵan energetıka, qorshaǵan ortany qorǵaý salalarynda arnaıy zertteýler júrgizý, úshinshisi – energııa kózderin zertteýdiń 2014-2018 jyldarǵa arnalǵan strategııalyq baǵdarlamasyn ázirleý. «О́mir týraly ǵylymdar or­talyǵy» ǵalymdary genom­dyq zert­teýler salasynda ózde­riniń birqatar jobalaryn usynyp kele­di. Olardyń ishin­de obyr aýrý­larynyń týyn­daýyn boljaıtyn joba bar. Bul jo­ba arqy­ly obyr aýrýyn erte bas­tan aldyn alý jáne emdeý boı­yn­sha tıisti jumystardy der kezinde júrgizýge bolady. Bul ortalyq aıasynda, sonymen qa­tar, Qazaqstanda alǵash ret týber­kýlezdi aldyn ala anyqtaý úlgisi ázirlenipti. Bul úlgi Qazaqstanda týberkýlezge qarsy kúrestiń 2014-2020 jyldarǵa arnalǵan keshendi josparyna engizilgen eken. Ǵylymı qyzmetkerlermen kezdesý sońynda Nursultan Na­zar­baev olardyń jumystaryna joǵary baǵa berdi. «NURIS» jáne «О́mir týraly ǵylymdar ortalyǵy» ǵalym­darynyń ǵy­lymı-zertteý­leriniń nátıjeleri elimizdiń ıgiligine, onyń damýy men halqyn saýyqtyrý úshin tıimdi paıdalanylýy tıis ekenin atap ótti. Bul úshin alda­ǵy ýaqytta Nazarbaev Ýnı­ver­sıtettiń bazasynda jańa tehno­park salý kózdelip otyr. Máse­len, qazirdiń ózinde «Astana Busi­ness Campus» ǵylymı par­ki­­niń jospary ázirlenip úlgerilipti. Qazirgi tańda Nazarbaev Ýnı­versıtette oqý ornynyń akademııalyq bóligin, ǵylymı ortalyqtardy jáne «NURIS» ǵylymı nátıjelerdi kommersııa­landyrý júıesin biriktiretin zııatkerlik-ınnovasııalyq klas­ter boı kóterýde. Ýnıversıtet bazasynda 3 ǵylymı ortalyq qurylǵan. Olar – Energetıkalyq zertteýler ortalyǵy, Pánaralyq ortalyq jáne «О́mir týraly ǵy­lymdar ortalyǵy», olarda mektep professorlary jáne 160-tan astam ǵylymı qyzmetker jumys isteıdi. Qyzmetkerlerdiń basym kópshiligi sheteldik eń úzdik ýnı­versıtetterde bilim alǵan. Olardyń arasynda halyqaralyq deń­geıdegi jetekshi ǵalymdar men shetelderden oralǵan qazaq­standyq zertteýshiler de bar. Buǵan qosa, ǵylymı or­ta­lyqtarda energetıka, mashına jasaý, shıkizatty tereń óńdeý, aq­parattyq-kommýnıkasııalyq teh­­nologııalar, ómir týraly ǵylymdar sııaqty memleket úshin basymdyǵy bar bir­ne­she baǵyt boıynsha da zertteý­ler júrgiziledi. Máselen, bola­shaqtyń energııasyn damytý jobalary úshin ýnıversıtetke álemge áıgili ǵalym-astrofızık, kosmolog, Nobel syılyǵynyń laýreaty D.Smýttyń shaqyrylýy da kóp jaıtty ańǵartady. Búginde ýnıversıtettiń ǵy­lymı ortalyqtary óz baǵdar­lamalaryn AQSh-tyń, Eýro­panyń, Japonııanyń tanymal ǵylymı-zertteý ortalyqtarymen yntymaqtasa otyryp júzege asyryp keledi. Ýnıversıtette barlyǵy 170-ke jýyq ǵylymı jáne ǵylymı-tehnıkalyq joba iske asyrylýda. Olarǵa stýdentter de belsene qatysyp keledi. Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan». Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.