Ot ortasynan oralmady

Surapyl, qyrǵyn soǵystyń shaıqamaǵan shańyraǵy qaldy ma? Balasynan aıyrylyp ańyraǵan ana, ákesinen aıyrylyp zarlaǵan bala, erin joqtap eńiregen je­sir­lerdiń búginge deıin kóz ja­sy qurǵaǵan joq. Solardyń bi­ri – Qasenovter áýleti.  Eki ul­dyń úlkeni 1917 jyly týǵan Satybaldy anasy Aqqyz ben sońy­nan ergen jalǵyz inisi Qys­taýbaıǵa qamqorshy bolyp, Aqmola irgesindegi Taıtóbede muǵa­lim bolyp qyzmet istepti. Osy aýyl­dyń qyzy Uqyshqa úılenip, bir kishkentaı ul ómirge kelgen eken, keıin ákesi soǵysta júrgende ol shetinep ketipti. Maıdandaǵy aǵamyzdan alǵash­qy kezde hat kelip turypty. «Bý­den­nyıdyń atty áskerindemiz», dep jazypty. Keıin habar-oshar tyıylǵan. «Qara qaǵaz» kelmegen. Kúte-kúte sharshaǵan áıeli kúderin úzip, tórkinine ketken. Ákem áskerı komıssarıatqa hat jazyp izdese: «Habarsyz ketken», degen jaýap alypty. 1995 jyly Uly Otan soǵy­synda qaza tapqan aqmolalyq jaýyngerler týraly derekter jınalǵan 8 tomdyq «Bozdaqtar» kitabynyń IV tomynan ákemniń aǵasy týraly málimetti taýyp aldym. Onda: «Qasenov Satybaldy. Qatardaǵy jaýynger. 1917 jyly týǵan. Aqmola áskerı komıssarıa­tynan shaqyrylǵan. Gospıtalda 17.08.1941 jyly Nıkolaev oblysy, Greıgovo selosynda qaıtys boldy», degen jazý bar eken. 1995 jyly ákem o dúnıelik bolyp edi. Men oılaımyn, ol kisi tiri bolsa, aǵasynyń jerlengen jerine baryp keler edi dep. Kózi tirisinde aǵasyn óldi deýge qımaı, bir jerde júrgen shyǵar dep otyratyn. 70-jyldary ánshiligimmen erekshelenip, teledıdarǵa túsken edim. Sonda habardy júrgizýshi: «Ánshilik sizge kimnen qalaı daryǵan?» – dep suraǵanda: «Ákemniń soǵysta qaza tapqan aǵasy barlyq mýzykalyq aspapta oınaǵan ónerpaz bolypty. Ákem de óleńdi jaqsy aıtady. Sol kisilerge tartqan shyǵarmyn», – dedim. Sony estigen ákem maǵan renjip: «Nege soǵysta qaza tapty deısiń? Ol ólgen joq, bir jer­de tiri júrgen shyǵar», dep qatty keıigen edi. «Bozdaqtar» kitabyndaǵy málimetti bilgennen keıin ózimnen keıingi inim Bolat jylqy soıyp, aǵaıyn-týys, aýyl­dy jınap, Satybaldy ataǵa as berip, quran oqytty. Satybaldy atamyz týraly málimet Kákimjan Qazybaev pen Janbolat Aýpbaevtyń «Rahym­jan Qoshqarbaev» kitabynda jazylǵan. Onda ol kisi týraly: «Satybaldy ónerpazdardy keshki konsertke ázirlep jatyr. О́zi dombyrany jaqsy tartady. Rahymjan mandolın tartady eken. Satybaldy da bar ónerin saldy. Oń jaq shette ózi otyr», degen sóılemder bar. Rahymjan aǵany kózi tiri­sinde eki ret kórdim. Alǵash Qaraǵandyda oqyp júrgenimde jazýshy Sábıt Muqanov ekeýi stýdenttermen kezdesýge keldi. Ákem Qystaýbaı Rahymjanmen birge oqydym dep aıtatyn. Sonda nege sóılesip qalmadym dep uıalshaqtyq minezime osy kúnge deıin ókinemin. Ekinshi kórgenim: ınstıtýtty bitirgen soń, Qorǵaljyn aýdandyq komsomol komıtetiniń mektep bóliminde meńgerýshi qyzmetinde júrgenimde Almatydaǵy respý­blıkalyq komsomol mek­­tebine bir aılyq kýrsqa jibe­rildim. Ákem: «Rahymjan aǵańa bar, sálem ber, tanys», – degen soń, «Almaty» qonaq úıine izdep baryp, amandastym. Jyly qabaqpen jaqsy qabyldady, biraz áńgimelestik. Qarapaıym, meıirimdi, kishipeıil adam eken. Átteń-aı, shirkin, Satybaldy atam týraly suraý esime kelmepti.­ Erte kezde aýylda fotosý­ret­terdi shynylanǵan ramaǵa salyp, qabyrǵaǵa ilip qoıýshy edi. Keıin ol dástúr umytyldy. Sondaı sýret bizdiń úıdiń tórinde de bar edi. Satybaldy atanyń úlkeıtilgen fotosy jáne eki jaýyngerdiń kishirek fotosy. Onyń syrtynda: «Poltava. Sol jaqtaǵy Qasenov S., oń jaqtaǵy Dosmaǵanbetov N.» degen jazýlar bar bolatyn. Qasyndaǵy joldasy qazir bar ma eken, bar bolsa, habarlassa eken deımin. Ákemniń tiri kezinde osyndaı maqala jazý, esteligin suraý oıǵa kelmepti. «Eshten kesh jaqsy» deıdi ǵoı. Uly Otan soǵysynyń aıaqtalǵanyna 70 jyl tolýyna oraı, Satybaldy atamyz ataýsyz qalmasyn, arýaǵy rıza bolsyn dep qolyma qalam alyp otyrmyn. Men bıyl 69 jastamyn. 4 balanyń anasy, 10 nemere, jıenniń ájesimin. 49 jyl jas urpaqqa qazaq tili men ádebıetinen sabaq berdim. Bilim berý isiniń úzdigi, Y.Altynsarın medaliniń ıegeri atandym. Meniń endigi tilegim: «Soǵys bolmasyn. Elimiz beıbit ómir súrip, bar adamzat baqytty ómir súrse eken», – deımin. 24 jasynda qyrshynynan qıylǵan, anasynyń saǵynǵan ystyq qushaǵyna bólene almaǵan, balasyn súıip baýyryna baspaǵan, jaryn qushyp meıirimi qanbaǵan, oshaǵynyń oty sónip, shańyraǵy qulaǵan Satybaldy atamnyń jáne sol sııaqty ot ortasynan Otanyna orala almaǵan, keıin soǵys zardabynan kóz jumǵan barsha arýaqtardyń jany jánnatta bolsyn. Balken QASENOVA. ASTANA. Sýrette: S.Qasenov (sol­ jaqta) jáne N.Dosmaǵan­betov.