Uly Ot
an soǵysy ardagerleriniń keýde qatarynda júretin Mıhaıl Ivanovıch Podolıakov aqsaqalǵa tańdanysyn bildiretin az emes. Ýaqyttyń aǵysyna kim qarsy júzgen? Soǵys salǵan jaranyń, beınettiń syrtynda káriliktiń qursaýy da jeńil emes. Qolyndaǵy taıaǵyna súıenip, qalt-qult etip júrgen ardagerlerdiń qasynda Mıhaıl Podolıakov olardan kóp jas sekildi kórinedi. Tip-tik denesi, shıraq júrisine qarap, ony eshkim de soǵystyń qyrǵynyn kórgen dep oılamaıdy. Al onyń artynan «qara qaǵaz» kelip, «ólip, tirilgen» jaýynger ekenin bilgende, ardagerdiń súıeginiń asyldyǵyna basyn shaıqap, onyń áńgimesin tyńdaýǵa ekiniń biri asyǵady.
Mıhaıl Podolıakov kóp jyldardan beri Qostanaı qalalyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy qyzmetin atqarady. Jeńistiń 70 jyldyǵy qarsańynda, tipti, odan buryn da patrıottyq tárbıeni nasıhattaýǵa belsene qatysady. Qala ishindegi mektep oqýshylarymen kezdesýge shaqyrǵan jerden qalmaıdy.
– Balalar da, ustazdar da maǵan: «Maıdannan «qara qaǵaz» kelgende otbasyńyz, ata-anańyz, týǵan-týys qalaı qabyldapty?» degen suraqty jıi qoıady. Qalaı qabyldaýshy edi? Anam Marııa Danılovna ushyp kókke, ushyp jerge túsipti. Balasynyń ólimi aldymen anasyna batpaı ma? Men ony aıtqan saıyn tamaǵyma óksik kepteledi. Mine, bıyl jasym toqsanǵa keledi. Biraq anamnyń sol kezdegi halin oılasam, júregim shymyrlaıdy, – dep áńgimesin bastaǵan Mıhaıl Ivanovıchtiń kózi jasaýrap sala berdi. Anam soǵys bastalǵan kúni maıdanǵa ákemdi, úlken aǵamdy shyǵaryp salǵan. Ákem Máskeý túbinde qaza tapty. Aǵam áli kelmegen maıdannan. Men jasym on jetige tolmaı jatyp, Qaraǵandydaǵy fabrıka-zaýyt ýchılıshesinen dostarymmen birge maıdanǵa ketip otyrdym. Anamnyń sińlisiniń kúıeýi maıdannan múgedek bolyp oralyp, aýyldyq keńestiń tóraǵalyǵyna taǵaıyndalǵan eken. «Qara qaǵazdy» aldymen sol kisi alǵan. Sadchıkovka aýylynan 12 shaqyrym jerde kókónis brıgadasynyń basyna anamdy izdep barady. Marııa Danılovna óte qaısar, jumysqa shalt, belsendi áıel edi. Jezdem onyń qasyna kelip: «Marııa Danılovna, sen Mıshadan jaqyn ortada hat aldyń ba?», dep suraıdy. Anam: «Biraz boldy hat joq», deıdi. «Sen jumysyńdy qashan bitiresiń?», dep suraıdy da, anamnyń sóziniń artyn kútpesten jezdem ketip qalady. Anama jamanat habardy aıta almaı, batyly jetpeı ketedi. Analardyń sezimtaldyǵyndaı túısik basqa eshkimde joq, shirkin. Jezdem ketisimen anamnyń oıyna «mynaý Mıshany nege surady?» degen oı sap ete qalady. Sol kezde anamnyń aıaǵyn oraq qyrqyp ketkendeı, boıynan jan ketip, qulap túsedi. Esin jınaıdy da, kolhozdyń ortalyǵyna ókpesin qolyna alyp júgiredi. Sadchıkovkaǵa kelse, jurt «taǵy da «qara qaǵaz keldi» dep dýyldasyp júr eken. Ákemniń qazasyn umyta almaı, aǵamnan hat kelmeı, jany shúberekke túıilip júrgen anamnyń keýdesin jas jýyp ketedi, – dep áńgimeleıdi Mıhaıl Ivanovıch.
Jasóspirim bala Qaraǵandyda fabrıka-zaýyt ýchılıshesinde júrgende, qalalyq áskerı komıssarıatqa birneshe ret baryp, maıdanǵa suranady. Jasy on jetige tolmaǵandyqtan, olarǵa maıdanǵa barýǵa ruqsat etilmeıdi. Jastyq-aı, deseńshi! Úsh bala maıdanǵa soldat tasyp jatqan vagonǵa jasyrynyp minip, tartady. Olar osy poıyzǵa mingen óz muǵalimin arqalanady, sony panalaıdy. Ol jolda túsirip tastatpaı, jastaryn shamalap, eseıtip kórsetip, maıdanǵa bara jatqan soldattar qataryna qosyp jiberedi. Birneshe kúnnen keıin bular mingen eshelon Staryı Rýs aýdanyndaǵy Valdaı stansasyna toqtaıdy. Ol «Maksım» stanokty pýlemetiniń pýlemetshisi bolyp tirkeledi. Oqý-jattyǵýdan ótken soń, 1942 jyldyń aıaǵynda Voronej maıdanynyń aldyńǵy shebine jiberiledi. 1943 jyly mamyr – maýsym aılarynda Mıhaıl Ivanovıch aýyr jaralanady. Biraq soǵys jaraqatqa qaramaıdy. Munda Kýrsk, Belgorod, Orlov baǵyttaryndaǵy shaıqastyń pisip-jetilip kele jatqan tusy edi. 5 shildede zeńbirektiń qaharly úni shyǵyp, keńestik áskerı ushaqtar kórine bastaıdy. Mıhaıl Ivanovıch 10 shildede tank brıgadasyna suranady. 11 shildede T-34 tankisiniń ekıpajy jasaqtalyp, aldyńǵy shepke attanady. 12 shildede fashısterdiń «Tıgr», «Pantera» degen ondaǵan tankteri men shabýyldaýshy, ıaǵnı ózdiginen júretin «Ferdınand» zeńbiregi, olardyń artynda jaıaý áskeri jáne ushaqtary shabýyldaıdy. Osy kezde keńestik jaýyngerler de nemis tankterin qıratyp, jaıaý áskeriniń talqanyn shyǵarady. Jyljyp kele jatqan nemis tankteri men jaıaý áskerine «Katıýshadan» birneshe dúrkin oq atylady. Keńestik joıǵysh ushaqtar shyǵyp, nemis ushaqtarymen aspanda aıqasady. Nemis tankteri órtenip jatady. Jerdiń beti astan-kesteń bolady. Osy jan alysyp, jan berisken shaıqas kún uzaqqa sozylyp, keshke qaraı shamalap tynshıdy.
– Shildeniń 12-sinde bastalǵan qyrǵyn shaıqas shildeniń 23-ine deıin sozyldy. Aınala kók tútin, órtengen tehnıka, janǵan ot. Bizdiń tankterden de shyǵyn boldy. Jaýdyń kúshi azaıdy, bizdiń áskerimiz jaılap, alǵa jyljydy. Sol jylǵy kúnniń ystyǵyn aıtpańyz. Daladaǵy astyqqa soǵys órti tıip, janyp jatty. Aınalanyń barlyǵy qara quıqalaq boldy. О́lgen attardyń ishi teńkıip jatqany áli esimde. Adam shyǵyny da az bolǵan joq, qaza tapqandardy tek tún mezgilinde ǵana jerleıtinbiz, – dep eske alady maıdanger aýyr kúnderdi.
Nemisterdiń kúshi azaıǵandyqtan, shaıqas ta báseńsıdi. Tamyzdyń basynda Belgorod qalasyn jaýdan azat etedi. Biraq tamyz aıynyń ortasynda nemis kúshterine qaıtadan soqqy berý kezinde Mıhaıl Ivanovıchtiń tankisi nemis tankteri men jaıaý áskeriniń qorshaýynda qalyp qoıady. Qosymsha kúshtiń arqasynda jaryp shyǵady. Osy joly ol taǵy da aýyr jaralanady. Emdelip shyqqannan keıin, 1944 jyly maıdanǵa qaıtadan qosylady. Ýkraınany azat etýge, jaý áskerin qorshap, tas-talqan etetin Korsýn-Shevchenko operasııasyna qatysady. Dneprdi jaǵalaı – 120, ishkeri qaraı 130 shaqyrymdy jaılap alǵan jaý áskerin Korsýn-Shevchenko shoqysy aýmaǵynda bizdiń ásker qorshap alyp, oısyrata jeńedi. Mıhaıl Ivanovıch 1944 jyldyń 20 qańtary men 17 aqpany aralyǵynda osy urystyń bel ortasynda júredi.
– Qazir esime alsam, janym túrshigedi. Kúnde jańbyr jaýady, qar qylaýlaıdy. Jer aıaq alyp júrgisiz batpaq. Tehnıkanyń, jaıaý áskerdiń júrisi qıyndady. Biz, tankıster mashınalardy, zeńbirekterdi, arbalardy batpaqtan súırep shyǵaryp otyrdyq. Keıde tanktiń ózi batyp qalatyn, – dep eske alady maıdanger.
Ýkraına jerinde jaý áskerin qýý ońaıǵa túsken joq. 1944 jyldyń qańtar, aqpan aılarynda tynymsyz urys boldy. Aqpan aıynyń basynda, ıaǵnı 8 aqpanda jaýdyń shaǵyn toptaryna bizdiń ásker tarapynan urysty toqtatýǵa, berilýge ýltımatým qoıylady. Biraq fashıster buǵan kónbeıdi. «Jaý berilmese, qurtar bolar» degen Sývorovtyń qaǵıdasymen Mıhaıl Ivanovıch quramynda bolǵan batalon Lysıanko hýtory mańynda jaýdy qýyp shyǵý kerek bolady.
– Jaýdyń toptary ońaılyqpen berilgen joq. Bir urysta men mingen tank qıraǵan soń, men jaıaý ásker qatarynda soǵysyp kettim. Áli esimde, 16 aqpannan 17 aqpanǵa qaraǵan túnde boran bastaldy, aıaz. Tańerteń boran údeı tústi. Eshnárseni kórip bolmaıdy. Tańǵy 4-te jaý áskeri qorshaýdan shyǵa bastady. Jaýǵa pýlemetten, avtomattan oq jaýdyrdyq, «Katıýsha» atqylap jatyr. Qalǵan nemister jyra-jyramen, saımen qashty. Boran ulyp tur, tań qarańǵysynda jaýdy saı-saımen qýyp, qolǵa túskenin burap jatyrmyz. Tipti, qarańǵyda qaısysy jaý, qaısysy ózimiz ekenin bilmeı de qaldyq, – dep eske alady Mıhaıl Ivanovıch qaharly kúnderdi.
Sol kúni túske qaraı urys bitedi, kúnniń kózi de ashylady. Mınaǵa tap kelgen Mıhaıl Podolıakov taǵy da aýyr jaralanyp, gospıtalge jiberiledi. Alasapyranda qaza tapqan soldattarmen jańylys bolyp, Qostanaıǵa «Erlikpen qaza tapty, Lysıankada jerlendi» dep «qara qaǵaz» jiberiledi. Al anasy qaıǵydan qan jutyp otyrǵanda, uly aman-esen gospıtalde emdelip shyǵyp, Poltava tank ýchılıshesine oqýǵa jiberiledi. Uly Jeńisti Podolıakov osy tank ýchılıshesinde júrip, qarsy alady.
Soǵys aıaqtalǵan soń Mıhaıl Ivanovıch týǵan jerge – Qostanaıǵa keledi. Osynda maıdangerge oblystyq statıstıka basqarmasynan jumys usynylady. Ol sonda 50 jylǵa jýyq qyzmet isteıdi, basqarma bastyǵyna deıin ósip, ony 30 jyl abyroımen atqarady.
– Anam Marııa Danılovna aǵam ekeýmizge: «О́zderińnen bastańdar», deıtin. Men osy ustanymdy ómir boıy esimnen shyǵarmadym. Zaıybym ekeýmiz 3 ul ósirdik. Men balalarymnyń tárbıesine uqypty qaradym. Olardyń eshqaısysy zań buzǵan joq, adal eńbegimen kún kórdi. Qazir ekeýi zeınetker. Olardan 4 nemere, 4 shóbere, bir shópshek súıip otyrmyn, – deıdi Mıhaıl Ivanovıch. Ol respýblıkalyq dárejedegi derbes zeınetker, Qostanaı qalasynyń qurmetti azamaty. Mıhaıl Ivanovıchtiń 90-ǵa kelse de túrin bermeýiniń, eńsesin túsirmeýiniń sebebi, ol – sportty serik etken kisi. Osy kúnge deıin júgiredi, tańerteń bir saǵat jattyǵýlar jasaıdy.
– Uly Otan soǵysynda 55 mıllıondaı adamnyń ómiri qıyldy. Sonyń teń jartysy Keńes Odaǵynyń quramyndaǵy respýblıkalarǵa tıesili boldy. Qazaqstannan opat bolǵan jaýyngerdiń sany da az emes edi. Meniń óz ákem qaza boldy, aǵam maıdannan alǵan jaradan kóz jumdy. 70 jyl ótse de qan sýdaı aqqan sol jyldardy qalaı umytýǵa bolady? Búginde ár mektepte, ár oqý ornynda Erlik dańqy mýzeıi bolýy tıis. Jastar aldymen patrıottyq tárbıe alatyn bolsyn. Qara sýdy qaıǵysyz ishetin beıbit kúnniń qadirine eshteńe jetpeıdi, – dep aıaqtady áńgimesin maıdanger.
Mıhaıl Ivanovıch kóp jyldan beri Qostanaı qalalyq ardagerler keńesin basqaryp kele jatqanyn aıttyq. Ardagerlerdiń qoǵam, atqarýshy bılik aldyna alyp shyǵatyn máseleleri jetkilikti. Sonyń barlyǵyn qaıraqtaı sary shal qaırattana atqarady.
Jeńis merekesi qarsańynda kezdesýge barmaǵan kúni kemde kem. Ol taǵy da mekteptegi kezdesýge aıaǵyn shıraq basyp ketip bara jatty.
Názıra JÁRIMBETOVA,
«Egemen Qazaqstan».
QOSTANAI.
an soǵysy ardagerleriniń keýde qatarynda júretin Mıhaıl Ivanovıch Podolıakov aqsaqalǵa tańdanysyn bildiretin az emes. Ýaqyttyń aǵysyna kim qarsy júzgen? Soǵys salǵan jaranyń, beınettiń syrtynda káriliktiń qursaýy da jeńil emes. Qolyndaǵy taıaǵyna súıenip, qalt-qult etip júrgen ardagerlerdiń qasynda Mıhaıl Podolıakov olardan kóp jas sekildi kórinedi. Tip-tik denesi, shıraq júrisine qarap, ony eshkim de soǵystyń qyrǵynyn kórgen dep oılamaıdy. Al onyń artynan «qara qaǵaz» kelip, «ólip, tirilgen» jaýynger ekenin bilgende, ardagerdiń súıeginiń asyldyǵyna basyn shaıqap, onyń áńgimesin tyńdaýǵa ekiniń biri asyǵady.
Mıhaıl Podolıakov kóp jyldardan beri Qostanaı qalalyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy qyzmetin atqarady. Jeńistiń 70 jyldyǵy qarsańynda, tipti, odan buryn da patrıottyq tárbıeni nasıhattaýǵa belsene qatysady. Qala ishindegi mektep oqýshylarymen kezdesýge shaqyrǵan jerden qalmaıdy.
– Balalar da, ustazdar da maǵan: «Maıdannan «qara qaǵaz» kelgende otbasyńyz, ata-anańyz, týǵan-týys qalaı qabyldapty?» degen suraqty jıi qoıady. Qalaı qabyldaýshy edi? Anam Marııa Danılovna ushyp kókke, ushyp jerge túsipti. Balasynyń ólimi aldymen anasyna batpaı ma? Men ony aıtqan saıyn tamaǵyma óksik kepteledi. Mine, bıyl jasym toqsanǵa keledi. Biraq anamnyń sol kezdegi halin oılasam, júregim shymyrlaıdy, – dep áńgimesin bastaǵan Mıhaıl Ivanovıchtiń kózi jasaýrap sala berdi. Anam soǵys bastalǵan kúni maıdanǵa ákemdi, úlken aǵamdy shyǵaryp salǵan. Ákem Máskeý túbinde qaza tapty. Aǵam áli kelmegen maıdannan. Men jasym on jetige tolmaı jatyp, Qaraǵandydaǵy fabrıka-zaýyt ýchılıshesinen dostarymmen birge maıdanǵa ketip otyrdym. Anamnyń sińlisiniń kúıeýi maıdannan múgedek bolyp oralyp, aýyldyq keńestiń tóraǵalyǵyna taǵaıyndalǵan eken. «Qara qaǵazdy» aldymen sol kisi alǵan. Sadchıkovka aýylynan 12 shaqyrym jerde kókónis brıgadasynyń basyna anamdy izdep barady. Marııa Danılovna óte qaısar, jumysqa shalt, belsendi áıel edi. Jezdem onyń qasyna kelip: «Marııa Danılovna, sen Mıshadan jaqyn ortada hat aldyń ba?», dep suraıdy. Anam: «Biraz boldy hat joq», deıdi. «Sen jumysyńdy qashan bitiresiń?», dep suraıdy da, anamnyń sóziniń artyn kútpesten jezdem ketip qalady. Anama jamanat habardy aıta almaı, batyly jetpeı ketedi. Analardyń sezimtaldyǵyndaı túısik basqa eshkimde joq, shirkin. Jezdem ketisimen anamnyń oıyna «mynaý Mıshany nege surady?» degen oı sap ete qalady. Sol kezde anamnyń aıaǵyn oraq qyrqyp ketkendeı, boıynan jan ketip, qulap túsedi. Esin jınaıdy da, kolhozdyń ortalyǵyna ókpesin qolyna alyp júgiredi. Sadchıkovkaǵa kelse, jurt «taǵy da «qara qaǵaz keldi» dep dýyldasyp júr eken. Ákemniń qazasyn umyta almaı, aǵamnan hat kelmeı, jany shúberekke túıilip júrgen anamnyń keýdesin jas jýyp ketedi, – dep áńgimeleıdi Mıhaıl Ivanovıch.
Jasóspirim bala Qaraǵandyda fabrıka-zaýyt ýchılıshesinde júrgende, qalalyq áskerı komıssarıatqa birneshe ret baryp, maıdanǵa suranady. Jasy on jetige tolmaǵandyqtan, olarǵa maıdanǵa barýǵa ruqsat etilmeıdi. Jastyq-aı, deseńshi! Úsh bala maıdanǵa soldat tasyp jatqan vagonǵa jasyrynyp minip, tartady. Olar osy poıyzǵa mingen óz muǵalimin arqalanady, sony panalaıdy. Ol jolda túsirip tastatpaı, jastaryn shamalap, eseıtip kórsetip, maıdanǵa bara jatqan soldattar qataryna qosyp jiberedi. Birneshe kúnnen keıin bular mingen eshelon Staryı Rýs aýdanyndaǵy Valdaı stansasyna toqtaıdy. Ol «Maksım» stanokty pýlemetiniń pýlemetshisi bolyp tirkeledi. Oqý-jattyǵýdan ótken soń, 1942 jyldyń aıaǵynda Voronej maıdanynyń aldyńǵy shebine jiberiledi. 1943 jyly mamyr – maýsym aılarynda Mıhaıl Ivanovıch aýyr jaralanady. Biraq soǵys jaraqatqa qaramaıdy. Munda Kýrsk, Belgorod, Orlov baǵyttaryndaǵy shaıqastyń pisip-jetilip kele jatqan tusy edi. 5 shildede zeńbirektiń qaharly úni shyǵyp, keńestik áskerı ushaqtar kórine bastaıdy. Mıhaıl Ivanovıch 10 shildede tank brıgadasyna suranady. 11 shildede T-34 tankisiniń ekıpajy jasaqtalyp, aldyńǵy shepke attanady. 12 shildede fashısterdiń «Tıgr», «Pantera» degen ondaǵan tankteri men shabýyldaýshy, ıaǵnı ózdiginen júretin «Ferdınand» zeńbiregi, olardyń artynda jaıaý áskeri jáne ushaqtary shabýyldaıdy. Osy kezde keńestik jaýyngerler de nemis tankterin qıratyp, jaıaý áskeriniń talqanyn shyǵarady. Jyljyp kele jatqan nemis tankteri men jaıaý áskerine «Katıýshadan» birneshe dúrkin oq atylady. Keńestik joıǵysh ushaqtar shyǵyp, nemis ushaqtarymen aspanda aıqasady. Nemis tankteri órtenip jatady. Jerdiń beti astan-kesteń bolady. Osy jan alysyp, jan berisken shaıqas kún uzaqqa sozylyp, keshke qaraı shamalap tynshıdy.
– Shildeniń 12-sinde bastalǵan qyrǵyn shaıqas shildeniń 23-ine deıin sozyldy. Aınala kók tútin, órtengen tehnıka, janǵan ot. Bizdiń tankterden de shyǵyn boldy. Jaýdyń kúshi azaıdy, bizdiń áskerimiz jaılap, alǵa jyljydy. Sol jylǵy kúnniń ystyǵyn aıtpańyz. Daladaǵy astyqqa soǵys órti tıip, janyp jatty. Aınalanyń barlyǵy qara quıqalaq boldy. О́lgen attardyń ishi teńkıip jatqany áli esimde. Adam shyǵyny da az bolǵan joq, qaza tapqandardy tek tún mezgilinde ǵana jerleıtinbiz, – dep eske alady maıdanger aýyr kúnderdi.
Nemisterdiń kúshi azaıǵandyqtan, shaıqas ta báseńsıdi. Tamyzdyń basynda Belgorod qalasyn jaýdan azat etedi. Biraq tamyz aıynyń ortasynda nemis kúshterine qaıtadan soqqy berý kezinde Mıhaıl Ivanovıchtiń tankisi nemis tankteri men jaıaý áskeriniń qorshaýynda qalyp qoıady. Qosymsha kúshtiń arqasynda jaryp shyǵady. Osy joly ol taǵy da aýyr jaralanady. Emdelip shyqqannan keıin, 1944 jyly maıdanǵa qaıtadan qosylady. Ýkraınany azat etýge, jaý áskerin qorshap, tas-talqan etetin Korsýn-Shevchenko operasııasyna qatysady. Dneprdi jaǵalaı – 120, ishkeri qaraı 130 shaqyrymdy jaılap alǵan jaý áskerin Korsýn-Shevchenko shoqysy aýmaǵynda bizdiń ásker qorshap alyp, oısyrata jeńedi. Mıhaıl Ivanovıch 1944 jyldyń 20 qańtary men 17 aqpany aralyǵynda osy urystyń bel ortasynda júredi.
– Qazir esime alsam, janym túrshigedi. Kúnde jańbyr jaýady, qar qylaýlaıdy. Jer aıaq alyp júrgisiz batpaq. Tehnıkanyń, jaıaý áskerdiń júrisi qıyndady. Biz, tankıster mashınalardy, zeńbirekterdi, arbalardy batpaqtan súırep shyǵaryp otyrdyq. Keıde tanktiń ózi batyp qalatyn, – dep eske alady maıdanger.
Ýkraına jerinde jaý áskerin qýý ońaıǵa túsken joq. 1944 jyldyń qańtar, aqpan aılarynda tynymsyz urys boldy. Aqpan aıynyń basynda, ıaǵnı 8 aqpanda jaýdyń shaǵyn toptaryna bizdiń ásker tarapynan urysty toqtatýǵa, berilýge ýltımatým qoıylady. Biraq fashıster buǵan kónbeıdi. «Jaý berilmese, qurtar bolar» degen Sývorovtyń qaǵıdasymen Mıhaıl Ivanovıch quramynda bolǵan batalon Lysıanko hýtory mańynda jaýdy qýyp shyǵý kerek bolady.
– Jaýdyń toptary ońaılyqpen berilgen joq. Bir urysta men mingen tank qıraǵan soń, men jaıaý ásker qatarynda soǵysyp kettim. Áli esimde, 16 aqpannan 17 aqpanǵa qaraǵan túnde boran bastaldy, aıaz. Tańerteń boran údeı tústi. Eshnárseni kórip bolmaıdy. Tańǵy 4-te jaý áskeri qorshaýdan shyǵa bastady. Jaýǵa pýlemetten, avtomattan oq jaýdyrdyq, «Katıýsha» atqylap jatyr. Qalǵan nemister jyra-jyramen, saımen qashty. Boran ulyp tur, tań qarańǵysynda jaýdy saı-saımen qýyp, qolǵa túskenin burap jatyrmyz. Tipti, qarańǵyda qaısysy jaý, qaısysy ózimiz ekenin bilmeı de qaldyq, – dep eske alady Mıhaıl Ivanovıch qaharly kúnderdi.
Sol kúni túske qaraı urys bitedi, kúnniń kózi de ashylady. Mınaǵa tap kelgen Mıhaıl Podolıakov taǵy da aýyr jaralanyp, gospıtalge jiberiledi. Alasapyranda qaza tapqan soldattarmen jańylys bolyp, Qostanaıǵa «Erlikpen qaza tapty, Lysıankada jerlendi» dep «qara qaǵaz» jiberiledi. Al anasy qaıǵydan qan jutyp otyrǵanda, uly aman-esen gospıtalde emdelip shyǵyp, Poltava tank ýchılıshesine oqýǵa jiberiledi. Uly Jeńisti Podolıakov osy tank ýchılıshesinde júrip, qarsy alady.
Soǵys aıaqtalǵan soń Mıhaıl Ivanovıch týǵan jerge – Qostanaıǵa keledi. Osynda maıdangerge oblystyq statıstıka basqarmasynan jumys usynylady. Ol sonda 50 jylǵa jýyq qyzmet isteıdi, basqarma bastyǵyna deıin ósip, ony 30 jyl abyroımen atqarady.
– Anam Marııa Danılovna aǵam ekeýmizge: «О́zderińnen bastańdar», deıtin. Men osy ustanymdy ómir boıy esimnen shyǵarmadym. Zaıybym ekeýmiz 3 ul ósirdik. Men balalarymnyń tárbıesine uqypty qaradym. Olardyń eshqaısysy zań buzǵan joq, adal eńbegimen kún kórdi. Qazir ekeýi zeınetker. Olardan 4 nemere, 4 shóbere, bir shópshek súıip otyrmyn, – deıdi Mıhaıl Ivanovıch. Ol respýblıkalyq dárejedegi derbes zeınetker, Qostanaı qalasynyń qurmetti azamaty. Mıhaıl Ivanovıchtiń 90-ǵa kelse de túrin bermeýiniń, eńsesin túsirmeýiniń sebebi, ol – sportty serik etken kisi. Osy kúnge deıin júgiredi, tańerteń bir saǵat jattyǵýlar jasaıdy.
– Uly Otan soǵysynda 55 mıllıondaı adamnyń ómiri qıyldy. Sonyń teń jartysy Keńes Odaǵynyń quramyndaǵy respýblıkalarǵa tıesili boldy. Qazaqstannan opat bolǵan jaýyngerdiń sany da az emes edi. Meniń óz ákem qaza boldy, aǵam maıdannan alǵan jaradan kóz jumdy. 70 jyl ótse de qan sýdaı aqqan sol jyldardy qalaı umytýǵa bolady? Búginde ár mektepte, ár oqý ornynda Erlik dańqy mýzeıi bolýy tıis. Jastar aldymen patrıottyq tárbıe alatyn bolsyn. Qara sýdy qaıǵysyz ishetin beıbit kúnniń qadirine eshteńe jetpeıdi, – dep aıaqtady áńgimesin maıdanger.
Mıhaıl Ivanovıch kóp jyldan beri Qostanaı qalalyq ardagerler keńesin basqaryp kele jatqanyn aıttyq. Ardagerlerdiń qoǵam, atqarýshy bılik aldyna alyp shyǵatyn máseleleri jetkilikti. Sonyń barlyǵyn qaıraqtaı sary shal qaırattana atqarady.
Jeńis merekesi qarsańynda kezdesýge barmaǵan kúni kemde kem. Ol taǵy da mekteptegi kezdesýge aıaǵyn shıraq basyp ketip bara jatty.
Názıra JÁRIMBETOVA,
«Egemen Qazaqstan».
QOSTANAI.
