Keshe Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyna oraı, elordadaǵy Ulttyq murajaıda Parlament Májilisiniń depýtaty, «Mıras» qoǵamdyq keńesiniń tóraǵasy Máýlen Áshimbaevtyń basshylyǵymen «Nur Otan» partııasy janyndaǵy atalǵan keńestiń kóshpeli otyrysy ótti. Is-shara barysynda jurtshylyq nazaryna tarıhı jádigerler qoıylǵan kórme usynyldy.
Budan keıin «Elimizdegi tarıhı-mádenı mura eskertkishteriniń qazirgi jaı-kúıi» taqyrybynda jıyn uıymdastyrylyp, onyń aıasynda mádenı eskertkishterdi restavrasııalaý, konservasııalaý, qaıtadan qalpyna keltirý jumystarynyń salasy, qoryq-murajaılarynyń mádenı týrızmdi damytýǵa qosqan úlesi, tarıhı-mádenı mura obektilerin qorǵaý jáne paıdalaný týraly zańnamalardyń oryndalý máseleleri qaraldy.
«Mıras» keńesi – 2010 jyldyń 15 qazanynda «Nur Otan» partııasy janynan qurylǵan konsýltatıvtik-keńesý organy. Qoǵamdyq keńes quramynda Qazaqstannyń belgili mádenıet jáne óner qaıratkerleri bar. Keńestiń aldynda birqatar mindetter tur. Olar: «Nur Otan» partııasynyń mádenıet pen óner salasyndaǵy basym baǵyttary men olardy júzege asyrý boıynsha sharalardy aıqyndaý jóninde usynystar ázirleý, Qazaqstannyń jáne sheteldiń mádenıet pen óner salasyndaǵy jaı-kúıi týraly júıeli túrde aqparattandyrý, shyǵarmashylyq birlestiktermen, mádenıet jáne óner uıymdarymen, shyǵarmashyl zııaly qaýym ókilderimen ózara qarym-qatynas máseleleri boıynsha usynystar ázirleý, «Nur Otan» partııasynyń mádenıet salasyndaǵy baǵdarlamalar men jobalardy júzege asyrýǵa qatysý prınsıpteri men tetikterin ázirleý, sondaı-aq, mádenıet pen óner salasyna qatysty jáne qoǵam úshin mańyzy bar basqa da máselelerdi talqy tarazysyna salý. Demek, bul keńestiń aldynda qyrýar mindetter turǵanyn ańǵartsa kerek.
«Nur Otan» partııasynyń Saıası doktrınasynda «Mádenıet pen rýhanııat qoǵamdy biriktiredi. Mádenıet – ómirdiń ónerde, tarıhı muradan, dástúr men tilden nár alatyn asa mańyzdy salasy. Biz qoǵamymyzdyń biregeıligin aıqyndaıtyn mádenı jáne rýhanı qundylyqtardy saqtap, ulǵaıta túsýdi jaqtaımyz» delingen. Osy oraıda, partııa mádenıet pen ónerge aıryqsha mán berip, osy salada ýákiletti organdar tarapynan atqarylyp jatqan jumystardyń sapaly júrgizilýin baqylaýda ustap, qadaǵalaýdy qolǵa alǵan eken. Keshegi jıynda, áńgime ózegi, mine, osyǵan saıdy.
Jıyndy ashqan Qoǵamdyq keńes tóraǵasy Máýlen Áshimbaev tarıhı-mádenı mura eskertkishteriniń saqtalýy árdaıym Elbasynyń nazarynda turǵan másele ekenin atap ótti. Máselen, 2007 jyly ótken «Mádenı mura» baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi májiliste Memleket basshysy tarıhı jádigerlerge qatysty óz alańdaýshylyǵyn bildirip, bul turǵyda tapsyrma bergen bolatyn. Sol jıynda Elbasy: «Ásirese, restavrasııalyq jóndeý jumystarynyń sapasyna muqııat bolǵan jón. Baıaǵydaı, bıyl qyrýar qarjy jumsap jóndep, jylǵa jetpeı sylaǵy túsip, kirpishi qulap, jádiger-muralarymyz qotyr taıǵa uqsap qalyp júrmesin. Arheologııa jumysynda da beıbereket qaza bermeı, qazylǵan sol tarıhı oryndardy saqtaý jaǵyn da oılastyrǵandaryńyz jón. Ulttyq muralarymyz qarly boran, jaýyn-shashynnyń astynda shaıylyp ketip júrmesin. Erteńgi kúni ornyn da taba almaı qalyp júrermiz», – degen edi. Prezıdenttiń osy oıyn ortaǵa salǵan Máýlen Áshimbaev bylaı dedi: «Sodan beri 8 jyl ýaqyt ótti. Osy jáne basqa da tapsyrmalar oryndalyp jatyr ma? Qoldanystaǵy zańnamalar qanshalyqty dárejede yqpaldy? Tıisti atqarýshy organdar osy jaǵyn jiti qadaǵalap otyr ma? Sebebi, bul sóz áli de óz mańyzyn joǵaltqan joq. Biz tarıhı nysandardy qorǵaý jaýapkershiligin jańa deńgeıge kóterýimiz kerek».
Jıynda Ulttyq murajaı dırektory Darhan Myńbaı, Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri Tahır Balyqbaev, Mádenıet jáne sport vıse-mınıstri Marat Ázilhanov sóz alyp, tarıhı-mádenı muralar, olardyń saqtalýyn qadaǵalaý baǵytynda atqarylǵan jumystar tóńireginde óz oılaryn ortaǵa saldy.
Jıynda, sondaı-aq, tarıhı-mádenı mura nysandarynda atqarylǵan ǵylymı zertteýler men olardyń eseptiligi, ulttyq qundylyqtardy saqtaý, zertteý jáne nasıhattaý, onyń ishinde qaıta qalpyna keltirý sekildi kúrdeli tustarǵa da qatysty birqatar synı pikirler aıtyldy. Mamandardyń aıtýynsha, qazirgi tańda naryqtyq jaǵdaıǵa oraı, restavrasııa salasynda lısenzııa alǵan mekeme kóp. О́kinishke qaraı, qajetti ǵylymı tájirıbelik deńgeıdi talap etetin bul salada ázirge tek qana olqylyqtardy tizbeleýge bolady. Buǵan «IýNESKO-nyń álemdik mura tizimine» engen biregeı tarıhı qurylys – Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesiniń qazirgi jaǵdaıy dálel.
Otyrys sońynda mádenı eskertkishterdi qalpyna keltirý mekemelerin lısenzııalaýdy pysyqtaý, qajetti mamandar daıarlaý, azamattardy eskertkishterge qamqor bolýǵa yntalandyrý jáne bul úrdisterdi zańnamalyq turǵyda qamtamasyz etý men tabıǵı apattardan qutqarý sharalaryn qarastyrý boıynsha usynystar aıtyldy.
Láıla EDILQYZY,
«Egemen Qazaqstan».
Sýretti túsirgen
Erlan OMAROV.
