Bıyl Uly Otan soǵysynyń aıaqtalǵanyna 70 jyl toldy. Maıdanda qyrshynynan qıylǵan otandastarymyzdyń sany orasan kóp. Jaýmen aıqasyp, batyrlyq kórsetip qana qoımaı, halqymyzdyń atyn ańyzǵa aınaldyryp, ózgelerdi tańǵaldyrǵan qaharman bozdaqtarymyz da jetkilikti. Burynǵy odaqtas elder arasynda «Keńes Odaǵynyń Batyry» ataǵyn alý jaǵynan júzden asa ulttar ishinde qazaqstandyqtardyń altynshy orynda turýy da kóp dúnıeni ańǵartady.
Shyǵys óńirindegi túrli ult ókilderinen quralyp, maıdanǵa attanǵan jaýyngerler arasynda 1942 jyly aqpan aıynda óshpes erlik kórsetip, Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyn alǵan jerlesimiz – Tólegen Toqtarov. Ol Ulan aýdanynda qarapaıym otbasynda dúnıege kelip, jetimdik pen joqshylyqtyń beınetin kórip ósken, beli qatar-qatpastan óndiriste eńbek etip, ózin aldyńǵy qatardan kórsete bilgen, ótkir, shynshyl, otansúıgish minezimen abyroıly bolǵan. Toqtar maıdanǵa alynǵan soń áskerı daıyndyqtan ótpeı jatyp, segizinshi Panfılov gvardııalyq dıvızııasynyń sanyn tolyqtyrý qajettiligine oraı, óz erkimen soǵysqa attanǵany tarıhtan belgili.
2010 jyly baspadan «Keńes Odaǵynyń Batyry – Tólegen Toqtarov» atty kitap jaryq kórdi. Onda Tólegenniń shyqqan tegi, erlikteri baıandalady. Osy kitapty shyǵarýǵa qoldaý kórsetken burynǵy oblys basshysy, qazirgi Premer-Mınıstrdiń orynbasary Berdibek Saparbaevqa aıtar alǵysym sheksiz. Er Tólegenniń tolyq ómirbaıanyn halqyna pash etken eńbekteri úshin baýyrlarym Bolatbek Qapanovqa, Sezdhan Qudabaevqa jáne taǵy basqa kómek kórsetken azamattarǵa da myń da bir alǵys aıtamyn.
Qaı halyq bolsa da, batyryn maqtan tutqan, qasterlep, tóbesine kótergen. Osy oraıda, Tólegen Toqtarovtyń erligi máńgilik este saqtalyp, yntymaǵymyzdy nyǵaıtyp, urpaqtarymyzdy alǵa jeteleri sózsiz. О́kinishke qaraı, qyrǵyndy jyldardan alystaǵan saıyn erlerimizdiń esimi kómeskilenip, keıingi jyldary er Toqtardyń esimi mereke-jıyndarda atalmaı, batyrdyń 90 jyldyǵy eleýsiz qaldy. Nebári 21 jasynda sheıit bolǵan Tólegen Toqtarov syndy arysymyzdyń bıyl 95 jyldyǵy. Atamyzdyń 95 jyldyǵy Jeńistiń 70 jyldyǵyna sáıkes óz deńgeıinde atalyp ótse degen nıettemiz. Bul rette Shyǵystan shyqqan tuńǵysh Keńes Odaǵynyń Batyry Tólegen Toqtarovqa oblys ortalyǵyndaǵy batyr atyndaǵy kóshede, bolmasa saıajaılardyń birinde kóńilden shyǵatyndaı eskertkish boı kóterse, halqymyz qýanyshqa bólener edi. Er esimi eskerýsiz qalmaýy tıis. Batyr atyna berilgen kóshe shaǵyn, birneshe úıden ǵana turady. Durysy, О́skemenniń jańadan salynyp jatqan shaǵyn aýdandarynan úlken kóshelerdiń birine batyr esimin berse de artyq etpeıdi.
Tólegenniń súıegi Máskeý túbindegi Borodıno derevnıasynyń mańaıyna jerlengen. Sol aýyldyń mektep oqýshylary batyr zıratyn kútimge alǵan. Alaıda, uzaq ýaqyt boıy bizdiń óńirden eshkim baryp, gúl shoqtaryn qoımaǵan. Bıyl Jeńistiń 70 jyldyǵy aıasynda oblys oqýshylaryn Borodınoǵa aparyp, batyr rýhyna táý etse degen usynysymdy jetkizgim keledi. Ulan aýdanyndaǵy Donskoe aýylynda Tólegen Toqtarov atyndaǵy mektep bar. Atalǵan mekteptiń aldyna batyrdyń keýde músinin qoıǵan jón dep sanaımyn. Osy máselelerdi oblys basshylyǵyna jetkizý maqsatynda óńir basshylarynyń qabyldaýyna jazyldym. Arnaıy usynys hat joldadym.
Oblystyq tilderdi damytý basqarmasynyń basshysy A.Shaımardanovtyń aıtýynsha, oblys boıynsha T.Toqtarovtyń atynda 2 mektep, 19 kóshe bar eken. Jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalardy úılestirý basqarmasy basshysynyń orynbasary S.Ysqaqova Donskoe aýylyndaǵy mektep ujymy, mekteptiń burynǵy túlekteri, aýyl turǵyndary, Rıdder polımetall zaýyty jáne basqa da demeýshilerdi tarta otyryp, atalǵan mektep aldyna batyrdyń keýde músinin qoıý josparlanǵanyn jazyp hat jiberdi. Bul istiń júzege asatyny ázirge belgisiz. Al mádenıet, muraǵattar jáne qujattama basqarmasy basshysynyń mindetin atqarýshy R.Qaıyrsynov О́skemen qalasy ákimdigine tıisti usynystar jasalǵanymen, eskertkish ornatýǵa qajetti qarajat máselesiniń qarastyrylmaýyna baılanysty atalǵan eskertkishti ornatý máselesi baqylaýdan alynǵanyn habarlady.
Men Tólegenniń naǵashysy bolyp kelemin. Onyń sheshesi Jamal – ákemiz Qaısanyń apaıy. Tólegenniń týǵan naǵashysy Qarymsaq Saparov ta úlken erlik kórsetip, Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynylsa da, ony basqa ult ókili ıemdenip ketken bolatyn. Tólegenniń artynda urpaq qalmaǵandyqtan, batyrdyń menen basqa izdeýshisi joq. О́tken jyldary Shyǵys óńirinen shyqqan Keńes Odaǵynyń batyrlary atalǵan baıandamada aǵamyzdyń esimi eskerilmeı, kóńilim ortaıyp qalyp edi. Osy olqylyqtyń orny Uly Jeńistiń 70 jyldyǵy men qaharman ulymyzdyń 95 jyldyǵyna oraı tolsa degen nıettemin.
Marat QAISENOV,
zeınetker.
О́SKEMEN.
