Eýrazııadaǵy tuńǵysh keń aýqymdy jahandyq shara

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen ómirge kelgen Astana ekonomıkalyq forýmy (AEF) búginde ekonomıkalyq mindetterdi talqylap, keshendi usynystar ázirleıtin Eýra­zııa­daǵy salıqaly únqatysý alańyna aınaldy. Mine, bıyl segizinshi ret ótkizilgeli otyrylǵan AEF-ke álemniń 90 elinen 3000 astam delegat qatyspaq. Álemde kópshilikke tany­mal sanaýly halyqaralyq ekono­mı­kalyq alańdar bar. Olardyń ishinde Davos jahandyq forýmyn, Sankt-Peterbýrg jáne Boao Azııalyq ekonomıkalyq forým­daryn atap ótýge bolady. Qazir álem sarapshylarynyń pikirinshe, Astana ekonomıkalyq forýmynyń atalmysh eko­no­mıkalyq alań­dar­men dárejesi teńesip úlgerdi. AEF-tiń basty maq­saty, álemdik sarapshylar qaýym­dastyǵyn jahandyq eko­no­mı­­kanyń ózekti máseleleri boıyn­sha naqty sheshim shyǵarýǵa jumyl­dyrý bolyp tabylady. Fo­rýmda adamzattyń osyndaı kókeıkesti maqsattary boıynsha iri sharttar men kelisimderge qol qoıylady. Osy rette AEF tarıhyna toq­tala ketetin bolsaq, 2007 jyly Sankt-Peterbýrg qala­syn­da ótken Halyqaralyq ekono­mı­kalyq forýmda Memleket bas­shysy Nursultan Nazarbaev ǵalym­dardyń Eýrazııalyq klýbyn qurý kerektigin atap ótken bolatyn. El­basynyń osy usynysyn iske asyrý maqsatynda Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstrliginiń qoldaýymen Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty 2008 jylǵy daǵdarys qarsańynda «Ǵalymdardyń eýrazııalyq ekonomıkalyq klýby» qaýymdastyǵyn qurdy. Qazaqstanda jańadan irge kótergen osy qaýymdastyqtyń sheńberinde sol jyly kóptegen elderdiń belgili ǵalymdarynyń, bıznes, saıasat jáne halyqaralyq uıymdar ókilderiniń qatysýymen tuńǵysh ret Astana ekonomıkalyq forýmy ótti. Shyn máninde dástúrge aınalǵan bul forýmnyń basty artyqshylyǵy jáne halyqaralyq deńgeıdegi ózge is-sharalardan aıyrmashylyǵyna álemdik ekonomıkany saýyqtyrý men damytýǵa baǵyttalǵan G-20 elderi úshin usynystar ázirleý máseleleri kiredi. Atalǵan qujattyń joǵary mártebesin eskertetin bolsaq, ony daıyndaýdyń ózine álemniń tanymal ǵalymdary qatysady. Bul jahandyq ekonomıkalyq pikirsaıys alańynyń taǵy bir ereksheligi, ǵylymı jáne iskerlik qaýymdastyqtyń, sonymen qatar, saıasatkerlerdiń Astana forýmynyń nátıjeleri boıynsha jyl saıyn ázirlenetin jalpy álemdik ekonomıkalyq damý joldaryna qatysty jınaqtalǵan pikirlerin aıqyndaıtyn daǵdarysqa qarsy usynystary da basymdyqqa ıe bolyp otyr. Bıylǵy forým «Infraqurylym: ekonomıkanyń turaqty damýynyń draıveri» degen ortaq taqyryppen ótkiziledi. AEF-2015-tiń budan burynǵy ótken basqa forýmdardan ereksheligi – barlyq sessııalar men talqylaýlardyń basty taqyryp aıasynda ótetindiginde. Forýmda eń joǵary tıimdilik pen mazmunǵa basa nazar aýdarylady. Bıylǵy forým baǵdarlamasynda 30 sessııa ótkizý josparlanǵan. Olardyń ishinde «Joǵary deńgeıdegi konferensııa», «Uly Jibek jolyn jańǵyrtý», «Invest in Kazakhstan» ınvestısııalyq forýmy», «Bolashaqqa baǵdar – HHI ǵasyrdyń álemdik ekonomıkasy» sııaqty mańyzdy sessııalardy atap ótýge bolady. Taǵy bir erekshelik, bıylǵy forým alǵash ret «Jasyl ekonomıka» qaǵıdattaryna negizdelip ótkizilgeli otyr. Forým jumysy barysynda oǵan qatysýshylarǵa taratylatyn materıaldardyń basym bóligi qaıta óńdelgen ónimderden jasalǵan. Forýmda birinshi ret aqyldy navıgasııa quraldary qoldanylady. Osy tehnologııalardy paıdalaný arqyly forým qonaqtary men delegattary Táýelsizdik saraıynda ǵana emes Astana qalasynda da emin-erkin júrip tura alady. AEF-tiń elimizdiń ekonomıkasy úshin ıgi yqpaly zor. Forým el ekonomıkasyna ınvestısııa tartý úshin taptyrmas orta, sondaı-aq, týrızm men kásipkerliktiń damýyna da zor yqpalyn tıgizedi. Bıyl da AEF sheńberinde Qazaqstannyń ın­dýs­trııalyq-ınnovasııalyq joba­laryna mıllıardtaǵan ınvestısııa tartylady dep kútilýde. Astana ekonomıkalyq forýmynyń sheteldik uıymdastyrýshylary men seriktesteri qatarynda Birikken ulttar uıymy (BUU), Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy, Búkilálemdik ekonomıkalyq forým, Halyqaralyq valıýta qory sııaqty bedeldi halyqaralyq uıymdar bar. Sonymen birge, bıylǵy forýmǵa tórt Nobel syılyǵynyń laýreaty qatysady. Olar: Fın Kıdland, Erık Maskın, Tomas Zıýdov, Djordj Smýt. Tuńǵysh ret Astana forýmyna álemge áıgili amerıkalyq ekonomıst, Garvard ýnıversıtetiniń professory Kennet Rogoff kelmek. Sondaı-aq, ataqty ekonomıst, 2008 jyly jahandyq qarjy daǵdarysyn boljaǵan Nýrıel Rýbını, belgili amerıkalyq bıznesmen, saıasatker «Forbes» iskerlik aptalyq jýrnalynyń bas redaktory Stıv Forbs AEF-2015-tiń qonaqtary bolmaq. Taǵy bir erekshe atap óterlik másele, Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy qurmetine arnalǵan saltanatty jınalysta Astana ekonomıkalyq forýmynyń negizinde (elektrondy jelilik Bretton-Výd sııaqty) «G-Global» suhbat alańyn qurýdy usyndy. Osyǵan oraı, 2012 jylǵy 12 qańtarda www.g.global.aef.kz saıtynda «G-Global» suhbattasý alańy retinde zııatkerlik jeli iske qosylǵan bolatyn. «G-Global» jyl saıynǵy Astana ekonomıkalyq forýmynyń negizinde júzege asyrylǵan, álemdik qarjy daǵdarysynan shyǵý boıynsha tetikterdi talqylaýǵa jáne ázirleýge baǵyttalǵan halyqaralyq joba. Bul forým aıasynda da «G-Global» suhbat alańy sheńberinde álemdik qarjy daǵdarysynan shyǵý strategııalary talqylanady. Búgingi tańda Qazaqstanda ınfraqurylymdyq jobalardy júzege asyrýǵa birinshi kezekte basymdyq berilip otyr. Memleket basshysy «Nurly Jol – bolashaqqa bastar jol» atty memlekettik baǵdarlamany kún tártibine qoıyp, elimizdiń taıaý bolashaqtaǵy ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynda ınfraqurylymdyq damýdyń qanshalyqty mańyzdy ekendigin aıqyn kórsetti. VIII Astana ekonomıkalyq forýmy taqyrybynyń «Infraqurylym: ekonomıkanyń turaqty damýynyń draıveri» dep atalýy da tegin emes. Endeshe, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı bastamasymen dástúrli túrde damyp kele jatqan Astana ekonomıkalyq forýmy – elimiz alǵa qoıǵan osyndaı keshendi máselelerdi de sheshetin tuǵyrly alań. Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan».