Shańyraq uıytqysy

Aqyldy analarymyz qashanda erin syılaýmen, qurmetteýmen erekshelengen. Sol aqylmandyǵy urpaǵynyń iltıpatyna bólep, ana degen táńir atandyrǵany taǵy bar. Ámánda, adamzattyń anany syılaýy, tabynýy tabıǵı zańdylyq. Bile-bilsek, bul qundylyqtyń túp-tórkini yqylym zamannan beri urpaq sabaqtastyǵymen ózindik jolyn taýyp otyrǵan. Kókirek kózi ashyq analar ár býynnan sýyryla shyǵyp, ishki túısigine erik bere otyryp, perzenttik paryzyn óteı bilgen. Mine, sondaı abzal jandardyń biri búginde 91 jasqa tolyp, nemere, shóbere, shópshek súıip otyrǵan Nurbúbi anamyz. «Bes jasymda kishi ákemniń kómegimen saýatymdy ashyp, árip tanydym. 7 jasymda ákem Jumaǵul qarııa qolymnan jetelep aýyl mektebine oqýǵa kirgizdi. Qalaı ekenin qaıdam, kitapqumar boldym. Ertegi jyr, dastandar jazylǵan kitaptar úıdegi eń kórnekti jerde turatyn. Bir kúni bizdiń shańyraqqa biraz kórshiler jınaldy. As-sýdan soń turmys taýqymetin tartyp júrgen jandar bir serpilgileri keldi me eken menen «Alpamys batyr» jyryn oqyp berýimdi ótindi. Mánerlep daýys yrǵaǵyn keltire oqyǵanymda er azamattar birde qushyrlanyp, birde typyrshyp, al áıelder sýlanǵan kirpikterin oramaldarynyń ushymen súrtip te otyrdy. Jyr oqylyp bitti. El siltideı tyna qaldy. Sonda býryl saqaldy qarııa Tóle bıdiń maqamyna salyp aq batasyn berdi», degen edi Nurbúbi ana ótken kúnderinen sýyrtpaqtaı syr tartqanymyzda. Eń bastysy, balalyqtan bastaý alǵan asyl armanyna qalaıda jetýge umtylǵan jan sáti túsip ýaqyt aǵymymen aýyl mektebiniń muǵalimi boldy. Bul ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń bastalǵan kezi-tin. «Shákirtterimniń qýanysh-qaıǵysyna ortaqtasyp, qolymdaǵy bir japyraq nannyń teń jartysyn bólip berip júrdim. Árqaısysynyń úılerine baryp, analarymen júzdesip, syrlasyp, muńdasyp, bolashaqqa degen senimderin setinetpeı, rýhtandyra bildim. Sol shákirtterimniń biri Parlament Májilisiniń depýtaty bolǵan Márııa Júıriktaeva: «Siz balalyq shaǵymnyń kýási retinde maǵan aıryqsha ystyq jansyz. Ulaǵatty ustazym boldyńyz. Mektep qabyrǵasynda júrgenimizde sizge elikteıtin edik. Bul da men úshin baqyt emes pe?!» deıdi. «1939 jyly ásker qataryna shaqy­rylǵan О́mirjan Medeýuly maıdanǵa attanyp, soǵysta aýyr jaraly bolyp, 1942 jyldyń kókteminde oraldy. Gospıtalda emdelgen soń alty aılyq demalys beripti. Ýádesine berik jigit ata-anamnyń aldynan ótip, óz ákesiniń de batasyn alyp, ekeýmiz nekemizdi qıǵyzyp, shańyraq kóterdik. Arada eki aı ótken soń, О́mirjan áskerı komıssarıatqa baryp qaıtadan soǵysqa attandy. Bul joly Bishkektegi ushqyshtar daıarlaıtyn ýchılısheniń kýrsanty boldy. Sonda júrgende densaýlyǵy jaramsyz dep tanylyp, 1943 jyly kóktemde elge birjola oraldy. Men Qarasaı aýdany, Jandosov atyndaǵy bastaýysh mekteptiń meńgerýshisi bolyp qyzmet istep júrgenmin. Sodan jubymyz jazylmaı 60 jyl otasyp, erli-zaıypty boldyq. Otaǵasy 2001 jyly pánı dúnıeden ozdy» dedi. Iá, aıtar aýyzǵa ońaı bolǵanymen alpys jyl az merzim emes. Qýanarlyǵy sol О́mirjan ata men Nurbúbi ana ónegeli ómirlerin bos ótkizgen joq. Amankeldi, Esenkeldi, Úsenkeldi, Yryskeldi, Dáý­let­keldi, Qydyrkeldi atty 6 ul jáne Hanymbúbi, Gaýhar, Gúlnár, Meı­ram­gúl degen 4 qyz ósirip, óndirip órken­detip,nemere, shóbere, shópshek súıip, yntymaqtyń uıytqysyna aınalyp, bereke bulaǵyn aǵyza bilgen jandar. Qazaqy salt-dástúrdi berik ustanǵandyǵyn ómir belesteri rastaıdy. Shyny kerek, sol ustanym baqtaryn ashty. «Baǵamdap otyrsam, nemere, shóbere súıýdiń qyzyǵy, rahaty tym bólek eken. Árqaısysynyń mańdaıynan súıgende bir armanyńa jetkendeı bolasyń.Olardy úıde kútip otyrýdyń ózi bir baqyt. Nemere jan dúnıeńdi jaýlap alyp, erekshe eljiretip qoıatyn aıryqsha qudiretti sezim eken!» dep anamyz aǵynan jarylǵanda oılaý qabiletiniń tereńdiginiń, óresiniń bıiktigin hám bólektigin bildiredi. Sóz reti kelgende aıta ketsek, Nurbúbi anamyzdyń tula boıyndaǵy qazaqy qarapaıymdylyq pen zııalylyq syndy qundylyqtar biz telefon arqyly tildesken uly Qydyrkeldi men onyń jubaıy Kúlbaǵıla kelininiń boıyna juǵysty bolǵanyn ańǵardyq. Kishipeıil jandardyń ár sózinen anaǵa degen qurmet pen iltıpat tanylady. Bul qýana quptarlyq jaıt. Árıne, abzal ananyń ózge uldary men qyz-kelinderi jaıly áńgime bólek. Biz biletin akademık Esenkeldi aǵa da ult zııalylarynyń biri. Tutastaı alǵanda, qudaı til, kózden saqtasyn, Medeýovter áýleti ósken órkendegen ónegili shańyraq. Bútin qazaq­qa úlgi tutarlyq jandar. Bizdiń aıtpaǵymyz Nurbúbi anamyz­dyń súıeginiń asyldyǵy, qazaqy darhan minezdiligi bolyp otyr. Alla násip etip 10 balany dúnıege ákelip ósirdi. 1941 jyly Almatydaǵy pedagogıkalyq  ýchılısheni, 1958 jyly Qazaq pedagogıka ınstıtýtynyń qazaq tili men ádebıeti fakýltetin oqyp, bitirdi. 34 jyl muǵalim bolyp eńbek etip, zeınetkerlikke shyqty. «Ardaqty ana» atandy. «Eren eńbegi úshin». «Eńbek ardageri» medaldarymen, Reseı Federasııasynyń «Velıkaıa Ekaterına» ordenimen marapattalǵan. Nurbol ÁLDIBAEV, «Egemen Qazaqstan». Almaty oblysy, Qarasaı aýdany, Jandosov aýyly.