"Cóz soıyl" № 19

Ázil - ospaq, syn - syqaq Alaqany  qyshyǵanǵa ala bata Jańa jyldan bastap – Aldyńa kelgen para bersin, Arsyz qolyń ala bersin. Alǵan saıyn qantalap, Eki kóziń jana bersin. Ýa, senderge ýystap bersin, Ýystap berse, durystap bersin. Tańdaıǵa tatıtyndaı, Tuz salyp, buryshtap bersin. Ýa, senderge shelektep bersin, Jasyryp, jaýyp, bólektep bersin. Qudaı basqa salmasyn, Túrmege tússeń kerek dep bersin. Oý, senderge meshókpen bersin, «Meloch» emes, kesekpen bersin. Túrmede jatsań qatty bolar, Jaıly, jumsaq tósekpen bersin. «Portshkeden» berse, tóge salsyn, Beretin jerin sóge salsyn. Aqyry bergen soń aıamasyn, Taý ǵyp úıip, kóme salsyn. Konvertke salyp esikten bersin, Búktep, búktep tesikten bersin. Ishine bomba, mına salyp, О́zińe qatty óshikken bersin. Qoıny-qonshyńa túgel tyqsyn, Yshqyryń men aýyńa suqsyn. Aqyry qudaı jazańdy berip, Kelgen jańa jylda Jegeniń jelkeńnen shyqsyn! Áýmın! Asqar NAIMANTAI. ALMATY. Jeksuryn jańalyqtar «Yńǵors qors, yńǵors qors... Ton-to, týn, to-to-oon...» – Keshirińizder, bul bizdiń te­le­­­­­arnanyń jańalyq basta­lar al­dyn­daǵy áýeni ǵoı... Qurmet­ti kórer­men­der, jańa jyldyń al­ǵash­qy kún­gi jeksuryn jańa­lyq­­­tarymyzǵa qa­ńyl­tyrdaı qulaqtaryńyzdy batyryp-batyryp alyńyzdar. Birinshi jańalyq: Shymkentten Almatyǵa qatynaıtyn «Shymkent-Almaty» poıyzyna bıletter satylyp ketkenimen, poıyz júrmeıdi. О́ıtkeni, poıyzdyń bas vagony Almatydan bastalyp, sońǵy vagon Shymkentke deıin jetken. «Jolaýshylar «bılet joq» dep jyndanbasynshy» degen naqurys nıetpen, temirjol basshylary va­­­­­gondardy tirkeı berse kerek, tir­keı berse kerek... Almatyǵa bara­tyn bir top jolaýshylar avtobýspen bi­rinshi Almaty vokzalyna jetip, bas vagonǵa kirip, arǵy betine shy­ǵyp, jyndy adamdarsha bet-aýyz­daryn jybyrlatyp, vokzalǵa kirgen. Ekinshi jańalyq: Qos qarlyǵash Shymkent qalasyndaǵy bir «blatnoı» mıllıonerdiń qos qabatty kottedjiniń qabyrǵasyna uıa salypty. Mıllıoner Myrtyqbaıuly qarlyǵashtyń uıasyna qarap turyp: «Ne degen otstalyı qarlyǵashtar edi! Áli kúnge deıin saz balshyqtan uıa salady! Evro uıa salý degendi bil­meıdi! Myna balshyq uıasy kot­­tedjimniń sıqyn buzyp tur!» degeni sol eken, qarlyǵashtar: «Ke­­shi­rińiz myrza, qabyrǵańyzdy ýa­qyt­sha jalǵa ala tursaq qaıte­di?» dep sóılep ketipti. Qazir qar­ly­­­ǵash­tar qo­jaıynǵa aı saıyn myń dol­lardan tistep ákelip beredi eken... Úshinshi jańalyq: Keshe kún shyqpaı qaldy... О́ıtkeni, men kúnimen uıyqtap jattym... Tórtinshi jańalyq: Jylaı be­retin ákim «Kóńili bos» qala­syn­da ómir súrip jatyr. Ol aldyna aryz aıtyp kelgen kisilerdi qushaqtap, jylaı beretin kórinedi. Máselen: «Úıim de, kúıim de joq, al siz tanystaryńyz ben para bergenderge qısaıa ketetin kórinesiz» dep jylap barsańyz, ákim sizden beter eńirep jylap, botadaı bozdap, et júregińizdi eljiretip, kóz jasyn kóldetip shyǵaryp salady eken... Sosyn siz ákimdi jubatyp álek bolasyz... «Ymbappa. Ymbappa...» Keshirińizder, jarnamamyzdyń áýeni ǵoı. Jarnama bastaldy. Mysyq sóılep ketti: «Qyzda-ar, kelinshekte-er! «Olveısti» qarańyzdarshy! Qandaı keremet! Bul sizderge arnalǵan!» Besinshi jańalyq: Aqtóbelik bıkesh Qatıpash Qatyrǵanova «Alaqan» degen jańa salat túrin oılap taýyp, óziniń kafesinde ta­maq­tanýshylarǵa usyndy. Salaty mynadaı: pomıdorǵa pomıdor qosyp, pomıdordy myjyp, sýyn syǵyp, alaqanyńyzǵa maıonez jaǵady. Al siz pomıdordy shanyshqymen alyp, alaqanyńyzdaǵy maıonezge batyryp jeısiz... Altynshy jańalyq: Shymkentte bir kók doly, kórshileri «sterva» dep atap ketken áıel keneni shaǵyp aldy. Qyrym bezgegin taratqysh keneniń ózi oqıǵa ornynda qaıtys bolyp ketken... Jetinshi jańa­lyq: Úkimette komedııa, shekarada tragedııa... Segizinshi ja­ńa­lyq: Qyzylorda ob­­ly­synda kúıeýi uryp óltirgen áıel­di jer­legende, uıaly tele­fonyn qosa kóm­­gen eken. Arada bir kún ótpeı jatyp, mar­qum áıel kóńil­­de­si­ne: «jany-ym, edı­­­nısa salyp ji­­ber­shi!..» dep ótin­gen­de, anaý baı­ǵus tal tús­te talyp qal­dy. Toǵyzynshy ja­ńalyq: Bıylǵy ult­tyq biryńǵaı testte mynadaı sumyraı suraqtar bar eken deıdi: – Bilim mınıstri bylamyq ishedi me? – Depýtattar jylaı ma? – Abylaı han­­­nyń «mersedes» av­to kóligi bolǵan ba? – Ál-Farabıdiń áıeli qandaı kóılek kıgen? – Shyńǵys han araq iship, temeki tartqan ba? Onynshy jańalyq: Keshi­ri­ńizder, osy jańalyqtardy jalyq­paı aıtyp otyrǵanymnyń ózi ja­ńalyq. Keshe jyldyń sońǵy kúni ǵoı dep túnimen túngi klýbta bolyp edim, uıqym kelip tur. Kelesi jańalyqtarda kezdeskenshe, oı, kóriskenshe, joq, júzdeskenshe saý bolyńyzdar! Baı-qýatty, mıllıoner, mıllıarder, shirigen baı bolaıyq! Muhtar ShERIM. ShYMKENT. Sol úshin Qaltaly asa myqtynyń mereıtoıy toılanyp jatyr. Sonda bir úzeńgiles dosy oǵan bylaı dep tilek aıtqan eken: – Men myna qolymdaǵy úrem­­­­keni búgingi mereıtoı ıesiniń mıl­lıarder bolǵany úshin emes, anyǵyn aıtsam – bizde kedeı pende emespiz! Jáne de onyń úlken teńizde qalqyp júrgen kemesi úshin emes, bile bilsek biz de ol teńizde sanaýlynyń biri bolyp júzip júrmiz. Aıtpaqshy bul tos­ty onyń eń iri kompanııanyń bas­shysy retinde de kóterip turǵa­nym joq!.. Aıtarym, bul tosty onyń memlekettik tıisti orynda ju­myssyz bolyp tirkelip, aı saıyn áleýmettik kómek alyp otyr­ǵany úshin alyp qoısaq deımin!.. *   *   * Bul tostty myna ǵumyrdyń barlyq kezeńinde únemi taıyp jyǵylyp, omaqasa qulap, jylap ótýlerińiz úshin kóterip turmyn... Aıtpaǵym – taıyp jyǵylǵanda aıaq astyńyzdaǵy kólgósir aqshaǵa taıǵanaqtap jyǵylyp, qushaǵyńyzdaǵy arýyńyzben omaqasa qulap, baqyttan bas aınala kóz jasyńyzǵa ıe bola almaı qalyńyzdar! *   *   * Erkek issapardan shuǵyl úıine oralady. Sol kezde úıde bol­­­ǵan áıeliniń «tanysy» kıinip úl­ger­meı, ústelge shyǵyp qolyn kóte­re tóbege qarap qatyp tura qalady. – Bul kim eı!? – degen buǵan áıeli: – Bul Atlant... Esińde me, grekterdiń óner zalynan kórip edik qoı... – deıdi qıpaqtap. Sonda erkek buǵan úndemeı, as­úıge baryp nan men shujyq alyp, ony­syn jańaǵy «Atlantqa» usyna: – Má, jep al! – deıdi. Sonda qonaǵy qaltyraı: – Bunyń ne, men eskertkishpin ǵoı! – degende, úı ıesi: – Berip turǵanda alǵanyń du­rys! Keshe men bir úıde seniń kebiń­di kıip jarty kún Apollon bolyp tur­­ǵanymda ondaǵy anturǵan bir jutym sý da usynbady, – degen eken. Bul tostty erkekterdiń erekshe jaǵdaıdaǵy bir-birin túsine bilgendigi úshin alyp jibereıik! Aqysy tólengen emtıhan Borıs IVANOV. Aqyly kolledjde oqımyn. Iаǵnı men aqysyn tóleımin, olar bilim berip emtıhan alady. Jyldyń alǵashqy kúni emtıhan tapsyrý úshin professordyń aldynda otyrmyn. Bıletimniń suraǵy: «Taltús» kartınasynyń avtory kim?» delinipti. Birden: «Sýretshi» dep edim, muǵalim jaq­tyrmaı: «Ilıa Mýromes, Dobrynın Nıkıtıch pen Alesha Popovıchterdi kim dep ataǵan?» dep kelesi suraǵyn qoıdy: – О́zińiz ataǵandaı ataǵan. – Olardy úsh batyr dep ataǵan. – Men olardyń astyndaǵy attarynyń atyn bilemin. – Qalaı? – Mýrzık, Týzık jáne Polkan. – Ony qaıdan estip júrsiń? – Atam aıtqan. – Atań qaıdan shyǵaryp júr? – Ol jaǵyn bilmedim, tek atam iship alǵanda solaı deıtin. – Jaraıdy... Kelesi suraq: «Bo­­­rodıno shaıqasy qaı jyly bolǵan?» – Borodındi qamaýǵa alǵannan bir jyl buryn. – «Napoleon» sózi birnárse aıta ma? – Álbette! Ol konıaktyń aty. – Poezııadan bir suraq: «Meniń atam anyq adal adam» atty atyshýly óleńdi kim jazǵan?» – Nemeresi. – Kimniń nemeresi? – Kimdiki bolýshy edi, atasynyń nemeresi. – Aqyndardan jalǵastyraıyn: «Pýshkın alańynda turǵan kim?» – Kim bolýshy edi, baıaǵy mılısıoner. – Onda turǵan Pýshkın. – Famılııasyn suramappyn. – Radıshev jazǵan «Peter­býrg­ten Máskeýge saıahatty» oqyp pa ediń? – Oqyp qaıtemin, ózim de eki ortada talaı saıahattaǵanmyn. – Radıshev Ekaterınanyń kezinde júrip ótken. – Men Lıýsıamen qydyr­ǵanmyn. – Ekaterına ekinshiniń kezinde bolǵan oqıǵa. – Meniń Lıýsıam úshinshim bolatyn. – Jaraıdy... Al Mendeleev tablısasyn qurastyrǵan kim? – ??? – О́zi emes pe... Ol ony túsinde kórgen! – Keshe meniń túsime Eıfel munarasy kiripti... Iаǵnı ony quras­tyrǵan men bolamyn ba sonda!.. – Túsińe Eıfel munarasy kirgen eken, ol qaı qalada tur? – Sonda bolǵan dosyma habarlassam? – Bolmaıdy. – Onda aýdıtorııada otyr­ǵandardy kómekke shaqyrsam? – Siz: «Kimniń mıllıoner bolǵysy keledi» atty baǵdarlamada otyrǵan joqsyz. – Mıllıoner bolǵysy kele­tinder bilimge bas urmaıdy, olar tek urlyq-qarlyqpen aınalysady... Qysqasy, siz anany-mynany suradyńyz, men bilgenimshe jaýap berdim. Sondyqtan siz baǵamdy qoıyp jónime jiberińiz. Áıtpese jyldyń basynan men bilimsiz, sizder jalaqysyz qalasyzdar!.. Aýdarǵan Baqtybaı JUMADILDIN. Shyrsha janyndaǵy jymıys Eki ormanshynyń áıeli áńgimelesip tur. – Meniń kúıeýim maǵan arnaǵan syılyǵyn dástúr boıynsha shyrshanyń astyna tyǵyp qoıypty. – Ol qandaı syılyq edi? – Aldymen qalyń ormannyń ishinen sol shyrshany taýyp alý kerek. * * * Er jigittiń eseıý satylary: 1. Ol Aıaz atanyń bar ekenine senedi. 2. Ol Aıaz ataǵa senbeıdi. 3. Ol – Aıaz ata. * * * Eki akter árbir jańa jyl saıyn Aıaz ata keıpine enip, tabys tabady eken. Álgi ártistiń biri ekinshisine: – Dostym, meniń otbasyma kirip, merekemen quttyq­tap shyǵasyń ba? – Nege óziń kire salmaısyń? – Men óz eńbegim úshin tym kóp aqsha suraımyn. * * * Jańa jyldy bizdiń úıde qarsy alsam deımisiń? Kele qal, tek bizdiń úıdiń esik qońyraýy istemeıdi, esikti aıaǵyńmen jaılap qana teýip belgi ber. – Neǵyp aıaqpen? – Endi qarsy alýǵa anaý-mynaý alyp qolyń bos bolmaıtyny aıtpasa da belgili emes pe?

Sýretti salǵan G.MAIORENKO.

О́ldiń Mamaı... Jyldan ótip, jylǵa jetip – Tek júrsem de tek aman, Túsinbeıdi kóp adam. Sonshalyqty nesine Qınalamyn  men oǵan? Keıde sıqyr sezimge Shyrmatylǵan kezimde, О́zge túgil, ózimdi Túsinbeımin ózim de. Jomarttyqty asyryp, Ashylyp ta shashylyp, Emin-erkin júrýim Bolar edi asylyq. «Álińdi bil, Aıaz bı, Jolyńdy bil, qumyrsqa». Osy meniń kúndelik Ustanymym turmysta. Júzip ishken tunyqtan Jan syrymdy kim uqqan?! Kópshilik jan bir kúndik Baılyq úshin qunyqqan. O, jalǵan-aı, jalǵan-aı, Dúnıe-múlik arman-aı. О́lgen kúni baǵasy Baqyr bolyp qalǵany-aı. O, dúnıe, dúnıe, Eske alamyn kúıine. Dúnıeńe jınaǵan О́lgennen soń kim ıe? Senetiniń bala ma? Bala adam bola ma? Esh bolmasa duǵa úshin, Barar ma eken molańa? Qybyn tapqan «oń», «soldyń», Tirligińde «zor» bolǵyn. Biraq, bári bekerlik, «О́ldiń Mamaı – qor boldyń». Iá, solaı, tap solaı, Túsinbeımin basqalaı. Pendelikke ermeseń, Alla joly – aq  saraı. Bolmasa ar-ımanyń, Ne bolady jıǵanyń?! Qysqa ǵana ǵumyrdy It tirlikpen qıǵanyń. Jańa jylda tilerim – Alla seni qoldasyn, Aq  isińdi ońdasyn. Pánıde de, baqı da Iman bolsyn joldasyń. Ábdirahman ASYLBEKOV.  ALMATY. Múıisti júrgizetin Berik SADYR