Jekeshelendirýdiń jelkeni túsirilmeıdi

Bıyl elimizde júzege asyrylyp jatqan jekeshelendirý sharalarynyń sońǵy kezeńi bas­taldy. Iаǵnı, 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan jekeshelendirý baǵdar­lamasy osy jyly qorytyn­dylanady. Al múlikti jarııa etý sharalary aıaqtaldy. Aıtqandaı, 2014 jylǵy 1 qyrkúıekte bastalǵan múlikti jarııa etý is-sharalary 2015 jyldyń jeltoqsanyna deıin jalǵasqan bolatyn. Múlikti jarııa etý – tabystardy jasyrý maqsatynda zańdy ekonomıkalyq aınalymnan shyǵarylǵan jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes resimdelmegen nemese tıisti emes tulǵaǵa resimdelgen múlikke quqyqtardy memlekettiń taný rásimi. Sonymen birge, jarııa etilgen kapıtal túrinde ekonomıkaǵa qosymsha qarajatty tartý onyń basty maqsaty bolyp tabylady. Naýqan bar múlikti jarııa etýge jáne zańdy aınalymǵa engizýge múmkindik berdi. Osylaısha, munyń qorytyndysynda 489 595,4 mln. teńge kólemindegi múlik jarııa etildi. Al jekeshelendirý baǵdar­lamasy áli bir jylǵa jalǵasady. Bul baǵdarlama ótken jyldan bastap naqty nátıje bere bas­tady. Sebebi, onyń aldyńǵy jyl baǵdarlamanyń alǵashqy daıyndyq kezeńderi bolatyn. Negizgi is-sharalar boıynsha 2015-2016 jyldarda 830 nysandy satý josparlandy. Al 2015 jyldyń qorytyndysynda 423 nysan satylymǵa shyǵarylyp, onyń 235-i satyldy. Endeshe, jekeshelendirýdiń eń qyzý kezeńi 2016 jyl bolǵaly tur. Sebebi, jospardaǵy nysandardyń basym úlesi osy jyldyń enshisinde. Jekeshelendirý menshikti memleket ıeliginen alý baǵyt­tarynyń biri, al onyń máni – men­shikti jeke jáne zańdy tulǵa­lardyń jekemenshigine berýde. Memlekettik kásip­oryndardy jeke­shelendirý – azamat­tar men aksıo­nerlik qoǵam­dardyń memleketten jáne jer­gilikti bılik organdary­nan, kásip­oryndardy jáne olardyń kásiporyndar retinde bólip shyǵaratyn bólim­shelerin, kásiporyndardyń mate­rıaldyq jáne materıaldyq emes aktıvterin, aksıonerlik qoǵam­dardyń kapıtalyndaǵy mem­leket pen jergilikti bılik organ­darynyń úlesterin, jeke­shelenetin kásiporyndardyń basqa kásiporyndar kapıtalyndaǵy úlesterin menshikke alýyn bildi­redi. Munda bastysy elimizde bos jatqan qomaqty qarjysy bar adamdarǵa memleket menshigin alýǵa múmkindik beriledi. Bul jerde otandyq kásipker bolsyn, qarapaıym adam bolsyn, elimizde júrgizilip jatqan eko­nomıkalyq ózgeristerdiń belsendi qatysýshysyna aınalýy tıis. Sóıtip, jańa bıznes-saıasattyń úlken múmkindikterin múlt jibermeı paıdalanýy kerek. Sebebi, atalǵan baǵdarlamanyń negizgi maqsatynyń ózi – qara­paıym azamattardy qor nary­ǵyna tartyp, baǵaly qaǵazdarǵa ınvestısııa salýdy jandan­dyrý. Sonymen qatar, bul jekeshelendirýdiń arqasynda qazirde memlekettiń qaltasyna qarap otyrǵan, osylaısha memlekettiń qanshama qarjysyn ıemdenip, ony ne ıgere almaı, ne uqsata almaı otyrǵan kompanııalardyń sany azaıady. Jekeshelendirý degende, memleket barlyǵyn tutastaı jekeniń qolyna ustata salady degen sóz emes. Tek ekshep, zerttep, tarazylap baryp, baqylaý paketiniń qandaı da bir bóligin memleket qaramaǵynda qaldyra otyryp osyndaı qadamǵa barady. Jekeshelendirý aıasynda jeke tulǵanyń qolyna ótken nysandar 5 jyl memleket baqylaýynda bolady. Qazir elimiz saýda-sattyqtyń jańa nysanyna kóshti, bul nysandardyń odan ári paıdalanylýyn baqylaýǵa múmkindik bermek. Iаǵnı, satý-satyp alý kelisimshartyna qol qoıylǵannan keıin, olar satýshy organ tarapynan baqylanatyn bolady. Demek, respýblıkalyq menshiktiń, ákimdikterdiń nemese ulttyq kompanııalardyń nysandaryna qatysty kelisimsharttaǵy mindettemeleri oryndalmaıtyn bolsa, onda shart joıylyp, múlik qaıtarylady. Qazirgi jekeshelendirý elimizdegi jekeshelendirýdiń ekinshi tolqyny dep atalady. Shyny kerek, birinshi tolqynda endi ǵana qurylyp jatqan qazaqstandyq bıznes orta jekeshelendirýdiń tıimdi tustaryn tolyqtaı ıgere almaǵan eken. Osyny eskergen Elbasy Úkimetke jekeshelendirý úrdisteriniń barynsha durys ári elge tıimdi etip uıymdastyrylýyn qatań tapsyrdy. «Qatelikterge boı aldyrmańdar. Jekeshelendirýdiń birinshi kezeńi qalaı ótkeni belgili, kimde bılik bolsa, sol ózi taratyp, ózi ıelenip kete bergen. Qazir sonyń saldarynan zańsyz berilgen jerdi de, múlikti de qaıtaryp alýǵa deıin baryp jatyrmyz. Bul jaǵdaı endi qaıtalanbaýy kerek. Bul rette, birinshiden, memleket bıznesten ketedi, ekinshiden, bul nysandardyń barlyǵy naryqtyq ortaǵa ótip, iskerlik ortanyń belsendiligin arttyrady. Jekeshelendirý tıimdi júrgizilip, nysandar jaqsy qolǵa ótse, ekonomıka da jeńildep, bıýdjetke de qarajat quıylady. Bul – asa mańyzdy shara», degen edi Elbasy. Qazirgi jekeshelendirýdiń maqsattarynyń biri – memlekettiń «ıyǵyna minip» otyrǵan kóp kásiporyndy jekeniń jetegine berip, jumysyn jandandyrýǵa yqpal etý. Sebebi, qazir básekelestik zamany. Memleket bıýdjetin búıirden kemirip, mamyrajaı otyra berýge bolmaıdy. Múmkindiginshe memlekettik kásiporyndar sanyn azaıtyp, olardyń kópshiligin jekeniń qolyna ótkizý kerek. Sonda olar ózi úshin jumys istep, básekege qabiletti bolmaq. Al jekeshelendirýdiń ekinshi tolqyny nátıjesinde halyqqa usynylatyn qyzmet sapasy da jaqsara túspek. О́ıtkeni, jeke sektorda úlken nysandar paıda bolyp, bıznes te osy baǵytqa jumylady dep kútilýde. Saıyp kelgende, osy naýqan ulttyq ekonomıkamyzdyń básekege qabilettiligin arttyrýy tıis. Jekeshelendirý men jarııa etýdiń bir mezgilde bastalyp, eki sharanyń qatar júrýiniń ózindik mańyzy da bar. Sebebi, jekeshelendiriletin nysandardyń quny kóbine osy jarııa etilgen qarjylardyń úlesinen tólenýde. Iаǵnı, osy eki jylda jarııa etilip, zańdastyrylǵan aqshalar memlekettik menshikterdi satyp alý arqyly bıýdjet qoryna qosylýy kózdelýde. Sondyqtan, jarııa etý toqtatylyp, jekeshelendirýdiń taǵy bir jylǵa jalǵastyrylýynyń da mánisi osynda bolsa kerek. Endeshe, negizgi maqsat jekeshelendirýdi elge tıimdi etip júzege asyrýǵa úles qosý. Al ol qanshalyqty oryndaldy, naqty qansha memlekettik nysan jekeshelendirildi, ony osy jyldyń sońynda ǵana naqty aıta alatyn bolamyz. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan».