О́reli de órkendi ister órnegin tapqan óńir

Keshe Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev baspasóz máslıhatyn ótkizdi. Ol aımaqtyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy jóninde áńgimelep, jýrnalısterdi qyzyqtyrǵan suraqtarǵa jaýap berdi.  Memleket basshysy tarapynan oblysqa qatysty júktelgen tapsyrmalardyń tııanaqty atqa­rylyp kele jatqanyn aıtqan ákim ótken jyldy nátıjeli qo­ry­tyndylaǵandaryn jetkizdi. «Memleket basshysynyń elimizdiń áleý­met­tik-ekonomıkalyq damýyn qam­tamasyz ete otyryp, halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa qatysty bergen tapsyrmalary oblysymyzda múltiksiz oryndalyp jatyr. Atap aıtar bolsaq, óndirilgen jalpy ónimniń kólemi 1 trln. 237 mlrd. teńgeni qurady. Bul adam basyna shaqqanda 1 mln. 957 myń teńge bolady. Negizi, bizdiń oblystyń respýblıkadaǵy ishki jalpy ónimdegi úlesi 5 pa­ıyzdy quraıdy. Munda ónerkásipte 1 trln. 121 mlrd. teńgeniń ónimi óndirildi. Bul – jospardaǵydan 5,5 paıyzǵa tómen. Munyń bas­ty sebebi, bárińiz biletindeı, álemdik naryqta bizdiń eksportqa shyǵaratyn shıkizattarymyzdyń baǵasy aıtarlyqtaı quldyrady», dedi oblys basshysy. Dese de, oblysta ónimdi óńdep shyǵarý boıynsha 19 paıyzdyq ósim bar eken. Sondaı-aq, jıhaz jasaý isinde de ilgerileý bar kórinedi. Buǵan qosa, oblysta «Nurly Jol» baǵdarlamasy aıasynda bıýdjetten bólingen 9 mlrd. 495 mln. teńge tolyq ıgerilipti. «Nurly Jol» memlekettik baǵdarlamasynda kórsetilgen jobalardy júzege asyrýǵa bólingen qarajat oryndy jumsaldy. Onyń basym bóligi turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shylyq pen qurylys jáne bilim salasyna baǵyttalǵan bolatyn. Oǵan qosa, Memleket basshysynyń bastamasymen qolǵa alynǵan Indýstrııalandyrý kartasy aıasynda oblysta 40-tan astam joba iske asyrylyp, jalpy sany 2,5 myńǵa jýyq jumys orny ashylady dep úmittenemiz. Júzege asyrylyp jatqan jobalardyń jalpy quny 327 mlrd. teńgeni quraıdy. Birinshi besjyldyqta onyń 32-si iske asyrylǵan bolsa, búginde osy 32-siniń 23-i 70 paıyzdan asa jobalyq qýatymen jumys istep tur. Al qalǵan 5 joba 50 pa­ıyzdan joǵary jobalyq qýatqa shyqty. Al 4 jobany josparǵa sáıkes iske asyryp jatyrmyz», dedi N.Noǵaev. Oral óńirinde 2015 jyly 261 myń sharshy metr baspana paı­dalanýǵa berilipti. «Kásip­kerlikte 39 800 sýbekti tirkelgen. Onda 108 myń adam qyzmet etedi. Osy salada kórsetilgen qyzmetter boıynsha jasalǵan jumystardyń quny ótken jyldyń 11 aıynyń qorytyndysynda 461 mlrd. teń­geni qurady. Al «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy bo­ıynsha ekinshi deńgeıli bankter­den alynǵan nesıelerdi sýbsı­­dııalaýǵa, kepildendirýge, ınfra­qurylymdy damytýǵa bólingen qarajattardy tıimdi qoldanýdyń nátıjesinde 3 myń jańa jumys orny ashylyp, 17 myń jumys orny saqtaldy. Syrtqy taýar aına­lymynda 5,2 mlrd. shartty bir­likti qurady. Sonyń ishinde eksport 4 mlrd. 400 mln., ımport 800 mln. teńge boldy», dedi oblys ákimi. Onyń sózine júginsek, ótken jyly 2014 jylmen sa­lys­tyrǵanda qurylys salasy 14 paıyzǵa ósim kórsetip, 76 mlrd. teńgeniń ju­mys­tary atqarylǵan. Negizi, 2015 jyly Batys Qazaqstan oblysyna 240 myń sharshy metr turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý júktelgen eken. Al jyl qorytyndysy bo­ıynsha 261 myń sharshy metr baspana salynyp, 6 kóp páterli úıdi paıdalanýǵa bergen. Osy oraıda óńir basshysynyń Oral qalasyndaǵy apatty úıler týraly aıtqany da nazar aýdartty. «О́tken jyly oblysymyzda 2 úı qurylysy kombınaty óz jumysyn bastap, búgingi kúni óz tıim­diligin kórsetip otyr. Kom­bı­nattar turǵyzylatyn úıler­diń, áleýmettik salada salyna­tyn nysandardyń qurylys merzimin aıtarlyqtaı azaıtýda. Osy kom­bınattardyń arqasynda biz Oral qalasyndaǵy apatty jaǵdaıdaǵy úılerdi joımaqpyz. Ol jobaǵa sáıkes apatty jaǵ­daıdaǵy úılerde turyp jatqan adam­dar­dy ýaqytsha baspanaǵa qo­nys­tandyramyz. Al apatty úı­lerdi súrip tastap, jańa pá­ter­ler salamyz. Salynǵan úıden turǵyndarǵa páter berip, qalǵanyn jeke kásipkerler óz qalaýlary boıyn­sha naryqta satady», dedi ol. Ákimniń sózine qaraǵanda, kóp qabatty turǵyn úıler memlekettik-jeke seriktestik ustanymdary boıynsha turǵyzylady. Barlyq ınfraqurylym, atap aıtqanda, sý, gaz, elektr júıesi, jol memleket qarjysy esebinen tartylady. Al kásipkerler apatty úılerde turatyn azamattardy baspanamen qamtamasyz etýdi óz moıyndaryna alady eken. Byltyr berilgen 2 úı qurylysy kombınaty 2 úıdiń qurylysyn aıaqtap ta qoıypty. О́tken jyly oblystyń negizgi kapıtalyna tartylǵan ınvestısııalar kólemi 270 mlrd. teńgeni quraǵan bolsa, bul kórsetkish burnaǵy jyldyń deńgeıinen 18,8 paıyzǵa kóp kórinedi. Ákim keltirgen derekterge súıensek, oblysta qurylys jumystarynyń kólemi 75,9 mlrd. teńgeni qurap, aýyl sharýashylyǵy salasynyń jalpy ónimi 85 mlrd. teńgege jetken. Bularmen birge, naryqtaǵy bólshek taýar aınalymynyń kólemi de aldyńǵy jyldyń kórsetkishimen salystyrǵanda asyp túsip, jıyntyq soma 193,1 mlrd. teńge bolypty. Oblysta áleýmettik máseleler de óz sheshimin taýyp jatqan kórinedi. «Oblystaǵy halyqtyń 87 paıyzy sapaly aýyz sýmen qamtylǵan. Onyń 78 pa­ıyzy aýyldyq eldi mekenderde. Gazdandyrý máselesine qatysty aıtar bolsam, turǵyndardyń 92 paıyzy «kógildir otyndy» qoldanyp otyr. Sonyń 84 paıyzy – aýyl halqy. Byltyr 116 shaqyrym jolǵa kúrdeli jáne aǵymdyq jóndeý jumystary júrgizildi. Budan bólek, Shyńǵyrlaý, Qaratóbe jáne Jańaqala aýdandarynyń ortalyqtaryna tas jabyndy joldar salyndy. Bul jumys respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetten bólingen qarajattar esebinen júzege asyryldy. Al áleýmettik salada jumyssyzdyq 4,8 paıyzdy qurady. Ortasha jalaqy – 116 myń teńge. Ataýly áleýmettik kómek alatyndar sany – 2867 adam. 2005 jyly ataýly áleýmettik kómek alatyn adamdar 25 myń bolsa, elimizde júzege asyrylyp jatqan baǵdarlamalardyń nátıjesinde jańadan ashylǵan kásiporyndarǵa ornalasqan ju­mysshylardy eskere otyryp 10 esege azaıdy. Bul jumystar ary qaraı da óz jalǵasyn tabady», dedi N.Noǵaev. О́ńir basshysy oblystaǵy mektep muǵalimderiniń tapshylyǵy jóninde de aıtty. «Qazirgi tańda oblysta bilim salasyndaǵy mamandar tapshylyǵy 11 adamdy quraıdy. Negizinen bastaýysh mektepterdegi muǵalimder men fızıka jáne matematıka pánderiniń ustazdary jetispeıdi. Muny biz osy jyly oblysymyzdaǵy orta arnaýly maman daıarlaıtyn mekemelerdiń, kolledjderdiń, joǵary oqý oryndarynyń túlekteri men basqa da oblystardaǵy atalǵan mamandyqtardy oqytatyn joǵary oqý oryndarynyń túlekterin tarta otyryp tolyǵymen sheshemiz», degen ol halyqty jumyspen qamtamasyz etý máselesine de toqtalyp ótti. Aımaq basshysynyń sózine sensek, oblysta jumyspen qamtý jospary jasaqtalǵan. Atalǵan keshendi josparmen 13 myń adamdy jumyspen qamtý kerek bolsa, jyl qorytyndysynda olardyń sany 19 myń adamdy qurapty. Buǵan qosa, ótken jyly 8 931 jańa jumys orny ashylyp, oǵan on myńnan astam adam ornalasqan. «Álemde bolyp jatqan jaǵdaıdy eskere otyryp, oblystaǵy iri mekemelermen, shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektilerimen memorandýmdarǵa qol da qoıyldy. Qazirgi tańda 4 369 memorandým jasalyp, 45 myń adam jumyspen qamtyldy», dedi ol. Taǵy bir qýanarlyq jaǵdaı, byltyr Batys Qazaqstan oblysynda apatty jáne úsh aýysymda bilim beretin mektepter tolyǵymen joıylypty. «Úsh pen alty jas aralyǵyndaǵy balalardy mektepke deıingi tárbıemen qamtý 98 paıyzdy quraıdy. 2014-2015 oqý jylynyń nátıjesi boıynsha Ulttyq biryńǵaı testileýde Batys Qazaqstan oblysy Almaty jáne Astana qalalarynan keıingi úshinshi oryndy ıelendi jáne ortasha ball 83-ti qurady. О́tken jyly Elbasynyń apatty jaǵdaıdaǵy jáne úsh aýysymmen jumys isteıtin mektepterdi joıý tapsyrmasy oblysymyzda tolyǵymen oryndaldy. Jańadan mektepter salyndy jáne kúrdeli jóndeýden ótkizildi. Bilim salasyna 42 mlrd. 200 mln. teńge bólindi. Oblysta ınklıýzıvti bilim berýge laıyqty mektepterdiń sany 59 paıyzdy quraıdy jáne múmkindigi shekteýli balalardy ınklıýzıvti bilimmen qamtamasyz etý 58 paıyzǵa jetip otyr. О́ńirdegi 38 arnaýly orta bilim beretin kolledjderdiń jeteýi jekemenshikte. Al 17 kolledjde 18 mamandyq boıynsha dýaldy bilim berý júrgizilip jatyr», dedi N.Noǵaev. Aımaqta dárigerler de jetis­peıdi. Densaýlyq saqtaý salasyna 22 mlrd. 200 mln. teńge bólindi jáne oblystaǵy densaýlyq saqtaý mekemelerin qajetti qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etý 77 paıyzdy quraıdy. Osynyń nátıjesinde ortasha ómir jasynyń uzaqtyǵy óńirde 71,1 jasty qurap otyr. О́tken jyly óńirge 87 jas maman kelip, 54-i aýyldyq jerlerge jiberildi. «Jalpy, óńirde densaýlyq saqtaý salasyndaǵy maman jetispeýshiligi 56 adamdy quraıdy. Endi Aqtóbedegi, Almatydaǵy, Qaraǵandydaǵy jáne basqa da oblystardaǵy medısınalyq joǵary oqý oryndarynyń túlekterine páter berý jáne basqa da áleýmettik qoldaýlardy kórsete otyryp, osy máseleni bıylǵy jyly tolyǵymen sheshemiz», dedi oblys basshysy. Berezovka, Bestaý aýylynyń turǵyndaryn kóshirý máselesi de nazardan tys qalmady. «Berezovka jáne Bestaý eldi mekenderi týraly qysqasha aqparat berer bolsam, jalpy 454 úıdi kóshirý qajet. Sonyń ishinde 423-i Berezovka aýylynda, qalǵany Bestaý eldi mekeninde turady. Qazirgi ýaqytta Energetıka mınıstrligi qabyldaǵan josparǵa sáıkes birinshi kezeń aıaqtaldy. Soǵan sáıkes 82 otbasy Aqsaı qalasyndaǵy kóp qabatty 128 páterli eki úıge kóshirildi. Bul jumystar júıeli túrde óz jalǵasyn tabady. Buıyrtsa, bıyl Berezovka, Bestaý aýyldarynyń turǵyndaryn kóshirý máselesi tolyǵymen aıaqtalady», dedi ákim. Osy jyly oblys elektr energııasyna táýeldilikten de arylady eken. «Naýryz-sáýir aılarynda Qarashyǵanaqtaǵy isten shyqqan transformatordy jóndeý jumystary aıaqtalady. Sony iske qosyp, Qarashyǵanaqtan elektr energııasyn alatyn bolamyz. 100 Mvt birinshi kezeńi iske qosylǵan elektr stansasy da jumys isteı bastaıdy. Osylaısha, energetıkalyq táýelsizdik qamtamasyz etiledi», dedi N.Noǵaev. Nurbaı ELMURATOV, «Egemen Qazaqstan».