Demokrıt «El basqarý – óner ataýlynyń tóresi» degen eken. Ondaı «el basqarý» erligine azamattyń azamaty, batyrdyń batyry ǵana bara alar». «Meniń klastasym Nursultan Ábishuly Nazarbaev san alýan aýyrlyǵyn alǵa tosqan aýmaly-tókpeli zamanda, myń ólip, myń tirilip, aqyrynda táýelsizdigin alǵan bizdiń memleketimizdiń bastaýynda turyp, onyń tizginin myqtap qolyna ustap, ony qalyptastyryp, ekonomıkasyn reformalap, mádenıetin, áleýetin kóterip, elin de, ózin de dúnıejúzine moıyndatqan» («Egemen Qazaqstan», 26.12.2015 j.). Alysty boljaı biletin zamandasy, halyqtyń senimin aqtap, Qazaqstandy aıdaı álemge pash etken, mártebesin kótergen shyn mánindegi aıtýly tulǵa týraly synyptasy Saılaýbek Qydyralıev jazǵan estelikti oqyp shyqqanda, shynymdy aıtaıyn, qaıratkerdiń boıyndaǵy adamı qasıetterge onyń taza rııasyz keıipte engeni sondaı, munda bala kúnnen biletin ózińniń et jaqyn adamyńnyń qarapaıym qalybyna barynsha úńilip, kisilik kelbetin tanýdan asqan dúnıede zor eńbek joqtyǵyna kóziń aıqyn jete túsedi. Jáne de osy lebiz kóp adamnyń júrek túbine oraýly marjan oılar sepkendeı áser qaldyrdy. «Máńgilik El» ulttyq ıdeıasy – bizdiń dúnıetanymymyzdy, bolmysymyzdy jańa zamana talabyna sáıkes qaıta jańǵyrtýǵa, elimizdiń aldyńǵy qatarly qýatty memleketter ishindegi ornyn aıqyndaýǵa, halqymyzdyń óz rýhyn, biregeı tarıhı-mádenı qundylyqtaryn muqııat saqtap, urpaqtan urpaqqa jetkizýge úndeıdi. Elbasymyz Táýelsizdik kúni týraly: «1991 jyldyń 16 jeltoqsanynda bizdiń jańa tarıhymyz bastalyp, álem kóginde Qazaqstannyń jaryq juldyzy atyp, jarqyrap turǵanyna biz kýá boldyq», – dedi. «Bul – babalarymyz umtylǵan ańsarly armandary edi. Sondyqtan bul – qýanyshty ári mańyzdy mereke...Uly Dala eliniń ulyq merekesi – Táýelsizdik kúnimen shyn júrekten quttyqtaımyn», – degen uly tilegi jalpy kópshiliktiń rýhyn eseledi. Elbasymyz «Qazir ult órleýiniń dańqty dáýiri» dep búgingi kúnge aıryqsha mán berdi. Elbasy bul sózin ári qaraı jalǵastyryp («Egemen Qazaqstan» 16 jeltoqsan 2015 j.), Úzben Qurmanbaıuly degen azamat (qoǵam qaıratkeri, jazýshy) «Qazaqtyń altyn dáýiri» degen maqalasyn tikeleı tarıhqa negizdep baıandady. Onda ol 550 jyldyq tarıhy bar Qazaq handyǵynyń «altyn dáýiri» Táýekel hannyń (1582-1598 jj.) tusy dep baǵalaıdy. Ol ýaqytta Táýekeldiń basty baqtalasy Buhar hany Abdolla odan jeńilis taýyp, qaramaǵyndaǵy Aqsı, Ándijan, Tashkent, Samarqand qalalarynan aıyrylady. Elbasymyzdyń byltyrǵy 30 qarashadaǵy halyqqa Joldaýy kúrdeli kezeńde – álemdik daǵdarys kezinde jarııalandy. Elimiz álemdik ekonomıkanyń quramdas bóligi bolǵandyqtan – biz de daǵdarysqa tap boldyq. Elbasynyń tikeleı tapsyrysymen iske asyrylyp jatqan elimizdiń údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń aıasynda biz shıkizat (munaı) resýrstaryna qarap qalmaıtyn ekonomıka quraı bastadyq: ındýstrııalyq ónerkásipti damyttyq, mysaly, óńdeý ónerkásibi, hımııa ónerkásibi, qurylys materıaldaryn shyǵarý óndirisi, jańadan mashına jasaý ónerkásibi, budan basqa jeke kásipkerlerge jaǵdaı jasalyp, olar óndirisin damytyp jatyr. «Bes ınstıtýttyq reforma» men «100 naqty qadam» Ult Jospary júzege asyryla bastady. Eń bastysy, bizdiń halyqtyń áleýmettik-materıaldyq jaǵdaıy tómendemedi. Jańa kásipkerler jańa múlik, jańa qarjy ıesi boldy. «Máńgilik El» ulttyq ıdeıasy jas urpaqtyń óz Otanyna degen súıispenshilik sezimi men patrıotızmin, ulttyq tarıhyna, salt-dástúri men mádenıetine qurmet taǵylymyn qalyptastyrady, eljandylyqqa tárbıeleıdi. Sondaı-aq, ulttyq ıdeıa qaı jaǵynan alyp qaraǵanda da stýdentter úshin asa qundy baılyq bolyp tabylady. Munyń jastarymyzdyń boıyndaǵy básekelestik qabiletti arttyrýǵa tıgizer septigi mol. Sol jolǵa jas urpaqty baýlyp, jasampazdyq úderisiniń aýmaǵyn ulǵaıtý, olardyń bilimde de, izdeniste de alda júrýin qamtamasyz etý, jan-jaqtylyqqa tárbıeleý – oqý oryndary aldynda turǵan eń jaýapty másele. Sondyqtan Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rektory, akademık Serik Pirálıevtiń bastamasymen jańa oqýlyq, tyń joba ázirlendi. Oǵan elimizdiń bilim salasynda kóp jyldardan beri jemisti eńbek etip júrgen birqatar bilikti, tájirıbeli mamandar qatystyrylǵany málim etildi. Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń bas ǵımaratynda ótken «Máńgilik El» ulttyq ıdeıasyna arnalǵan respýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııaǵa qatysýshy belgili ǵalymdar, joǵary oqý oryndarynyń rektorlary, muǵalimder tyń joba avtory – Serik Jaılaýulynyń bul usynysyn biraýyzdan qoldaıtyndyqtaryn, óskeleń urpaqtyń sanasyna eltaný men ulttyq ıdeıa rýhtaryn sińirý urpaq tárbıesindegi basym baǵyttyń biri bolyp qala beretinin jetkizdi. Konferensııada tushymdy pikirler ortaǵa salyndy. «Máńgilik El» ulttyq ıdeıasyn oqý úderisine engizýge ǵalymdar óte-móte qatty kóńil bólip otyr. Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıkteri, professorlar S.Satybaldın men Á.Nysanbaev, ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń professorlary, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory J.Moldabekov, Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń jalpy pedagogıka kafedrasynyń professory K.Janpeıisov, osy oqý ornynyń psıhologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory, psıhologııa ǵylymdarynyń doktory, UǴA korrespondent-múshesi J.Namazbaeva, Qazaqstan halqy Assambleıasy Ǵylymı-saraptamalyq keńesiniń múshesi, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor G.Han jáne basqalar ózderiniń taqyryptyq baıandamalarynda el Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń usynǵan «Máńgilik El» ulttyq ıdeıasynyń ǵylymı negizderin jan-jaqty taldaı kelip, joǵary oqý oryndaryna arnalǵan «Máńgilik El» pánin keleshekte oqý oryndary stýdentterine keńinen paıdalanýdyń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Konferensııaǵa qatysýshylar Bilim jáne ǵylym mınıstrligine «Máńgilik El» pánin joǵary kásibı bilim berý standarttaryna saı engizý jóninde usynystaryn joldady. «Máńgilik El» oqýlyǵy ǵalymdar qoldaýymen biraýyzdan maquldandy.
Zeınep BAZARBAEVA,
UǴA korrespondent-múshesi.
