«Aıtýǵa ońaıdyń» kórýge qıyny

Qazir ár úıdegi teledıdardyń ómirimizdegi alar ornyn dáleldep jatý artyq. Bireýler jańa aqpa­rattardy, al bireýler tarıhı oqıǵalardy, sport habarlaryn, baldyrǵandarǵa arnalǵan túrli kórsetilimderdi mezgildiń qaı ýaqytynda bolmasyn kórýge múmkinshiligi mol. Ádep pen salt-sana bıigin de osynan tabasyz. Sóıtip, óziń qalaǵanyńdy qaraý – óz tańdaýyń. Máselen, «Qazaqstan» arnasyndaǵy «Aq­saýyt», «Aıtýǵa ońaı», «Áıel baqyty», «Qylmys pen jaza», «Iman aınasy», «Habar» arna­syndaǵy «Barmysyń, baýyrym», «Bilgenge marjan», «Kóz­qaras», «Jekpe-jek», «Eýrazııa» arnasyndaǵy «Ashyǵyn aıt­qanda», «Sýdebnye ıstorıı», «Pole chýdes», «101 keńes», «Qa­zaq­stan – Oraldaǵy» «Zaman­sóz», «Kúnshýaq», «Jan sáýlesi», «El aldynda», t.b. ómirdiń ózinen turatyn habarlar toptamasy kim-kimdi de oısyz qaldyrmaıdy. Qarasaq, qamshynyń sabyndaı qysqa ǵumyrda adasyp, qyl­mysqa urynyp jatqandar qatary azaıar emes. Munyń arasynda jas ta, jasamys ta kezdesedi. Tipti, baýyr eti balasyn jórgegimen aıdalaǵa tastap ketken «qara­kóz­derimizdiń» qylyǵyn qaı sanatqa jatqyzaryńdy bilmeısiń. Ishteı qatty kúıinesiń, barmaǵyńdy tis­teısiń. Mundaı mysaldardy ondap kezdestirip júrmiz. Al osylardyń birqataryn jo­ǵa­­rydaǵy teledıdar baǵdar­lamalarynan kórip, birshama oı qalyptastyrýǵa ábden bolady. «Jaqsydan úıren» degen osy. «Aıtýǵa ońaı» tok-shoýynyń júrgizýshisi Beısen Quranbek elimizge jaqsy tanys jan. Soń­ǵy úsh jyldyń ishinde osy baǵ­darlamanyń júzdegen shy­ǵa­rylymy kógildir ekrannan kór­setildi. Telejýrnalıst 35 jasynda Qazaqstan Prezıdenti syılyǵynyń ıegeri atanǵan, QR mádenıet qaıratkeri. Onyń izdenisi barshany beıjaı qal­dyrmaıdy. Qansha taǵdyrǵa aralasty, qansha jannyń kóz jasyna ortaqtasty. Sóıtip, izgi joldy jalǵastyrýdan jalyqqan emes. Barshanyń júreginde shyn­dyqqa, ádildikke degen senim uıalatty. Baǵdarlamada kóterilgen taqy­ryptardy sheberlikpen asha bi­ledi. Túsirilim kezinde túrli qı­yn sátterden tapqyrlyqpen shyǵa alady. Mıllıondaǵan kórermen aldynda ózindik tanym, shynaıy kórkem qalpymen, ja­ǵymdy daýsymen barshany ózine baýrap alady. О́zindik iz­denisi, ulttyq bolmysy tamsan­dyrady. Taqyrypqa saı kó­rermendermen kezdestiretin tulǵany tańdaýy dittegeninen dóp shyǵady. Máselen, 2015 jylǵy 10 jeltoqsandaǵy «Aıtýǵa ońaı» baǵdarlamasynda bala tárbıesindegi olqy tusymyzǵa nazar aýdardy. Osy kórsetilimge jazýshy Dýlat Isabekov, ánshi Má­dına Sádýaqasova, psıho­log Gúlnar Ysqaq, jýrnalıst Maqsat Balabekov, t.b. qa­tysty. Ha­barda jan­uıadaǵy jalǵyz balanyń tár­bıesi týraly ótkir másele qoıyldy. Árıne, jal­ǵyzdyń aty jalǵyz. Onyń mań­daıynan eshkim shertpeıdi. «Aq degeni alǵys, qara degeni qarǵys» bolyp, aldyna eshkim shyǵyp kórgen emes. Degeni jú­redi. Ol úlkendi úlken, kishini kishi dep syılap kórgen emes. Erke. Oılaǵan maqsatyna jetpeı tynbaıdy. Alam degenin alady, baram degenine barady. Sóıtip, úlde men búldeniń, barlyq pen baılyqtyń býyna pisip júrgen jannan ne kútesiń? Ol ózgeni adam dep sanamaıdy. Árkez óz­gege óktem kelip, menmenshil bolady. О́zgeni mensinbeıdi. Er­si, erke. Sholjań. Jalǵyz bolyp, degenin jasap qalǵan jan qoǵamdaǵy jaqsy men jamannyń, bar men joqtyń baıybyna bara almaıdy. Sóıtip, ózimshil, qyńyr minez, qııanatshyl bolyp ósedi. Olardy ómirde kórip júrmiz. «Aıtýǵa ońaıdyń» kó­rýge qıyny da osy. О́z degenin jasap qalǵan ol qandaı da bolmasyn jaman qylyqtarǵa barýdan taıynbaıdy. Al mundaı jannan ózgeler qashyq bolady. Osyndaı erkeshoralar ózgege de, qoǵamǵa da qaýipti jan bolyp qalyptasady. О́tken jyldyń 18 jeltoqsan kúngi «Aıtýǵa ońaıǵa» tanymal ánshi Saıat Medeýov, palýan, Olım­pıada chempıony Jaqsylyq Úsh­kempirov qatysqan bolatyn. Tok-shoýda el ishindegi jekelegen azamattardyń qazirgideı qıynshylyq kezde týǵan aýylyna qamqor bolýdy azamattyq mindet sanaýy oryndy-aq. Jaqsylyq Úshkempirov Almaty oblysy Myńbaev aýylyna qanshama ıgilikti shara jasaǵan. Osyndaǵy mektep, balabaqsha, basqa da áleýmettik nysandar búgingi kúnniń talǵamyna jaýap beredi. Osy aýyldaǵy az qamtylǵan otba­sylar men múgedek jandar da aıaý­ly azamat Jaqsylyqtan ta­laı qamqorlyq kórgen. «Aýy­ly­­­na qarap, azamatyn tany» de­g­en osy. Ár qazaqqa týǵan je­rin pir tutýdyń keremet úlgi eter tusy osyndaı bolsa kerek. Bizdiń aýdanda da Jańabulaq aýyldyq okrýgi, «Jamıǵa» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi Asqar Qabanov, «Nurjan» JShS dırektory Áljan Dosmaqov sııaq­ty azamattar elge qamqor bolý­dyń ozyq úlgisin tanytyp keledi. Bul kóz ne kórmeı júr. Osy jaqsy azamattarǵa keri ke­ler myna mysaldar da keıde jaǵańdy ustatady. El ishi­ne kelgen jekelegen óner adam­darynyń qaltaǵa aqsha, qan­jyǵaǵa mal baılap keteri joq emes. Sol adamdar «ashtan ólip, kósh­ten qalyp» jatqan joq. Yryzdyǵy el ústinde, shúkir etý kerek qoı. Sóılese «aıdy aspanǵa shyǵaryp, kúndi kókke kóteredi». Ol – qamqor, ol – halyqshyl, ol – jarylqaýshy bolyp, júregińdi jaýlaıdy. Al keterinde bergendi qaltasyna basyp, jelidegini jetektep júre beredi. Sol jerde mektep bar, qamqorlyqqa zárý múgedek búldirshinder bar. Aıtqan sózine saı solarǵa alǵanyn ustatsa, qane... Sóıtip, sóılegen sózi men istegen isi qabyspaıdy. Joǵaryda aty atalǵan azamattardaı qaltaly óner adamdary elge qamqor qolyn sozyp jatsa, artyqtyq eter me. Iá, bul da «Aıtýǵa ońaıdyń» kórýge qıyny. Jýyqta «Eýrazııa» arnasynda «Ashyǵyn aıtqanda» tok-shoýynda qyz-kelinshekterdiń dostyǵyna birqatar ońdy pi­kirler aıtyldy. Munyń ózi «ot basy, oshaq qasynan» qa­lyp­tasatyn syılastyq jaıyn biraz tarqatty. Dálirek aıtsaq, ene men kelin, jeńge men qaıynsińli, t.b. týystyq jaqyndyǵy bar jandar arasyn da, kez kelgen birin-biri jaqsy tanıtyn qurbylar arasyn da salmaqtap, saralaı qaraǵan tushymdy baǵdarlama boldy. Sondaı-aq, oblystyq arna­daǵy telejýrnalıst Gúljan Kýneeva júrgizetin «Ádemi ále­minen» talaı ádemilik tap­tyq. Qyz balanyń qasıeti tek ádemilikte emes, búkil jan dúnıe­siniń sulýlyǵynan quralsa kerek. Pák sezimin aıa­laǵan qyzdar álemin áldıleý búgingi buqaralyq aqparat qural­darynyń quramdas bólimi. Qyz túzelmeı, áıel túzelmeıdi... Sóıtip, álem túzelmeıdi. Al osyny kórip júrgen jan­dar bar ma? Qazir kitap oqyl­maıdy deımiz. Osyǵan qosa tele­dıdardyń da tárbıelik orny keıin qalyp barady. Ol qazir tańsyq bolmaı qaldy. Ondaǵy sheteldik serıaldardy ǵana kórip, qalǵan habarlardy jyly jaýyp qoıdyq. Al siz ne kórip júrsiz, aǵaıyn? Oı bóliseıikshi. Tiles JAZYQBAI,             Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi.  Batys Qazaqstan oblysy, Aqjaıyq aýdany.