Álıhannyń ettabaǵy tabyldy

О́shken janyp, joǵalǵan tabylsa – adamnyń jany semirip, ómirdiń de araılana túseri bar ǵoı. Al, tabylǵan dúnıe tarıhı tábárik bolyp shyqsa, onyń ústine Alashtyń aıaýlysyna qandaı da bir qatysy bolsa – bul degenińiz ısi qazaqqa ortaq qazyna emes pe?! Aqtoǵaı aýdanynan Alash­tyń kósemi Álıhan Bó­­keı­hanovtyń ettabaǵy ta­byl­dy. Endi osy qýa­nyshty ha­bardyń jaı-japsaryn ret-retimen baıandaıyq. Ettabaq týraly qýanysh­ty habardy ólke tarıhyn zertteýshi etno­graf-jazýshy Tórehan Maı­basqa jetkizgen Álıhan baba­myzdyń nemere qaryndasy Ánısha Jasym­bekqyzy eken. Jalma-jan telefon tutqasyna jabystyq. «Álıhan atamyzdan qalǵan qun­dy jádiger – emennen oıylyp jasalǵan kádimgi ettabaq. Bul tabaqty babamyz meniń ájem Sa­qypqa óz qolymen tabystapty. Bir ǵasyr buryn jasalǵan qundy jádigerdi Qalymhan sheshem búgingi kúnge deıin kózdiń qarashyǵyndaı saqtap keldi», – deıdi Ánısha apamyz. Ánısha Jasymbek­qyzy­nyń ózi qyryq jyldan beri bala oqytyp kele jatqan ulaǵatty ustaz eken. «Bilim berý isiniń ozat qyzmetkeri» degen ataǵy bar. Qazirgi ýaqytta Aqtoǵaı aýdanynyń Abaı aýylynda turyp jatyr. Sherli shejireni tarqatar bolsaq, Bókeıhannyń toǵyz ulynyń biri Batyrdan Myrzataı men Rústem týady. Myrzataıdan Nurmuhamed balalary Álıhan, Smahan tarasa, Rústemnen Begetaı balasy Jasymbek órbıdi. Mine, Ánısha apamyz osyndaı tekti jerden shyqqan, Jasymbekteı jasyn erdiń qyzy. Qylyshynan qan tamǵan keńes ókimeti Álıhan syndy ultynyń qamyn jegen qamqor erge ólerdeı shúı­likkenine tarıh kýá. Tipti, qara jerdiń qoınyna ket­kenniń ózinde arýaqty tynysh jatqyzbaǵan ǵoı. Álı­han dúnıeden ozǵanda onyń Taldybeıittegi basyna qul­pytasty Smahan tóre qoıǵan eken. Keıinde, shamamen al­ǵan­da ótken ǵasyrdyń 60-shy jyldarynyń aıaǵyna taman partııa­nyń áperbaqan belsendileri Jasymbekke kelip, qulpytastyń kózin qurt dep qamshy úıirgen. Sol kezdiń ózi almaǵaıyp za­man edi: bir amalyn tappasa tas turmaq bas keterin Ja­symbek jaqsy bilgen. On oılanyp, júz tolǵanyp, aqyry qulpytastyń jazýyn sylap tas­taıdy. Sol kezdegi saıa­sat­tyń surqııalyǵyn kór­meı­siz be: aǵa balasy Sma­han tóre ardaqtap qoıǵan tas­tyń betindegi jazýdy inisi Ja­sym­bekke kóziniń jasyn kól qyl­dyrtyp turyp óshirt­ken edi. Jasymbek aqsaqal zamanynda ferma meńgerýshisi, orman sharýashylyǵynyń qyzmetkeri bolyp eńbek etken. Jasymbek aqsaqal 1980 jy­ly dúnıeden ótken. Al, ol ókinishten ózegi órtene otyryp betindegi jazýdy óshir­gen qulpytas 1992 jyly Aqtoǵaıda úsh arystyń – Álı­han Bókeıhanov, Jaqyp Aqbaev jáne Álimhan Erme­kovtiń toıy ótkende qaıta qalpyna keltirilgen bolatyn. Endigi maqsat – tezirek tabaqty qolmen ustap, kózben kórý. Qaırat ÁBILDINOV, «Egemen Qazaqstan». Qaraǵandy oblysy, Aqtoǵaı aýdany. Sýrette: sol jaqta Ánısha Jasymbekqyzy.