Uly Dala jyrshysy

Keshe Almatyda Jambyl atyndaǵy Qazaq memlekettik fılarmonııasynda qazaq aýyz ádebıetiniń alyby, jyr dúldúli, sýyrypsalma aqyndyqtyń qas sheberi Jambyl Jabaevtyń týǵanyna 170 jyl tolýyna arnalǵan «Uly Dala jyrshysy» atty halyqaralyq ǵylymı sımpozıým ótti. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Ǵylym komıteti, M.O.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ıns­tıtýty, Almaty qalasy men Al­maty oblysy ákimdikteri já­ne Jambyl atyndaǵy Qazaq mem­lekettik fılarmonııasynyń bir­lese uıymdastyrýymen ótken má­denı sharaǵa Memlekettik hatshy Gúlshara Ábdiqalyqova qatysty. Jıyn aıasynda aqynnyń shy­ǵar­mashylyǵyna arnalǵan kórme uıymdastyryldy. Saltanatty jıyndy ashqan M.O.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń dırek­tory, UǴA-nyń múshe-korres­pon­denti, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Ýálıhan Qalıjanov jyr alybynyń mereıtoıyn eli­miz bolyp toılap, úlken qurmet kór­se­tilip jatqanyn tilge tıek ete ketti. Ultymyzdyń uly aqyny, jyr dúldúli Jambyl Jabaev óz ómiri men ónerin adamgershilik qundylyqtardy, meıirimdi jyrǵa qosýǵa arnaǵanyn, onyń týyn­dylary elýge tarta ha­lyq­tyń tiline aýdarylyp, shy­ǵar­mashylyǵy tek qazaq qana emes, əlem ǵalymdarynyń zert­teý nysanyna aınalǵanyn quttyq­taý sózinde jetkizgen Memle­kettik hatshy Gúlshara Ábdiqa­lyqova Jambyl Jabaev poezııa­synyń qazaq halqynyń ómirimen jáne tarıhymen ózara tyǵyz baıla­nysyp jatqanyn, onyń shyǵar­malaryndaǵy negizgi oı órimderi Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev usynǵan «Máńgilik El» jalpyulttyq patrıottyq ıdeıasymen úndesetinin aıtty. – El tarıhynda bir dáýirde dúnıege kelip, halqymyzdyń rýhanı tuǵyryn kóterýdi murat etken eki tulǵa bar. Biri Abaı bolsa, ekinshisi Jambyl Jabaev. Qos bəıterektiń de óleńderi ózektes, taqyryptary tamyrlas keledi. Ekeýi de halyqtyń muńyn muńdap, joǵyn joqtady, eldiń eńsesi bıik bolsa degen asyl murattaryn jyrlaryna arqaý etti. Nursultan Nazarbaev uly Jambyldy «adal­dyq pen adamgershiliktiń, ádildik pen izgiliktiń alyp jyrshysy» degen tarıhı baǵasyn berdi. «El birligin saqtaǵan tatýlyqty aıt» dep jyrlaǵan Jambyldyń týyndylarynan búgingi beıbit tirlik pen berekeli ómirdi kórgendeı bolamyz, – dedi Gúlshara Əbdiqalyqova. Almaty oblysy əkiminiń orynbasary Baqtııar О́nerbaev baba esimin ulaǵat tutyp, este qal­dyrýda oblystyń mádenı-ádebı ómirinde qalyptasqan jaqsy dás­túrlerdi jetkize kelip, jyl saıyn aqpan aıynda «Jambyl kúnderi» ótetinin, bıylǵy mereı­toı aıasynda atqarylatyn is-sha­ralarǵa oblystyq bıýdjetten 300 mln. teńge, Jambyl orta mek­tebiniń kúrdeli jóndeýi men teh­nıkalyq bazasyna 238 mln., aýyldaǵy «О́ner» mektebi men 140 oryndyq balabaqshaǵa 50 mln. teńge bólingenin, sondaı-aq aqyn­nyń ádebı eskertkish mura­jaıyna kúrdeli jóndeý júrgizilip, aýyldyń ortalyq kósheleri jón­del­geninen habardar etse, Qazaq­stan Jazýshylar odaǵy basqarmasy tóraǵasynyń birinshi orynbasary Ǵalym Jaılybaı jampoz aqyn, uly jyraý, jaýynger jyrshy, shyn maǵynasyndaǵy bıik parasatty ónerpaz, azamattyq poezııany qalyptastyrýshy, onyń ulylyǵy aqyndyq sheberliginde ǵana emes, ol halyq poezııasynda báıterek bolýynda, onyń sózi qunarǵa, jyry tumarǵa aınalǵan, jyrdyń ıesi, qasıetti sózdiń kıesi bolǵanyna toqtaldy. Jambyldy qaıta oqý men jańasha taný, jańasha kózqaras jóninde ǵylymı baıandama jasaǵan qazaq ádebı synynyń sardary, akademık Serik Qırabaev onyń óz zamanynyń uly aqyndarynyń biri ekenin, kezinde shyǵarmalary aýdarylyp, tórtkil dúnıege taraǵanyn, «Qazaq» degen halyqty álem birinshi ret Jambyl esimimen baılanysty tanyǵanyn sóz ete kele, kezinde ataǵy dúrkirep turǵan zamanda, onyń tabystaryna qyzǵanysh kórsetip, ústinen «Jambyl degen aqyn joq. Onyń aty oıdan shyǵarylǵan» degen qaralaý hattar túskenin, sodan Stalın bul máseleni anyqtaýdy A.Fadeevke, ol L.Sobolevke tapsyryp Almatyǵa jibergenin aıtyp, tarıhı shyndyqqa salıqaly saraptama jasady. Sóz sońynda Jambyldy búgingi jastar az biletinine, qazaqtyń qazaq ekenin, qandaı halyq bolǵanyn, mádenı, rýhanı murasyn túsinip, ózińdi baıytý úshin aldymen Abaı men Jambyldy, sodan keıin qalǵan ádebıet úlgilerin oqyp-úırený kerektigine, onsyz jastar qazaqy minez-qulyqty boıyna sińire almaıtynyna ekpin túsire aıtty. – Jambyl jaryqtyq júz jasaǵan adam, átteń, sonyń bári jazylmaı qalǵan, – dedi búkil ǵumyryn Jambyl men Kenentanýǵa arnaǵan ǵalym, ustaz, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Myrzataı Joldasbekov arnaıy baıandamasynda. – Kenen atam aıtqandaı, soqqan jelmen, daýylmen birge ketken. Desek te, artynda asyl mura qaldy. Men shyńyraýda týdym, shyńyraýda óstim, osy zamandy 70 jyl ańsadym deıdi. Sol júdep júrgen kezinde «Dýadaq boldym shóli joq, aqqý boldym kóli joq, sybyzǵy boldym úni joq» deıdi. Jákeń qazaq aqyndyǵynda óziniń ornyn belgilep ketken adam. Jazǵan kitaptarymda Jambyl jaryq dúnıege shyr etip túsken kezde aldynda Súıinbaıdaı uly aqynnyń bolýy – onyń uly baqyty dep aıtqanym bar. Jambyl baqytty aqyn. Ol ózge aqyndardyń da baǵasyn bilgen. Birde Muhtar Áýezov, Ábdilda Tájibaev áńgime ústinde Jákeńe: «Sizdińshe, Abaı qandaı aqyn?» dep suraq qoıypty. Jambyl ázilqoı da aqyn. Bile qoıyp: «Abaı qandaı aqyn deıdi?» dep qýtyń ete qalypty. Biraz úzilis jasap, «Abaı – aqyn ba?..» degende Muqań qyzaraqtap ketse kerek. «Abaı aqyn emes – Paıǵambar!» depti. Ne degen baǵa... Sondaı-aq, mereıtoıǵa kelgen qonaqtar Kolýmbııa ýnı­ver­sıtetiniń professory Rafıs Abazov «Tarıhtyń máńgilik tulǵasy», Shota Rýstavelı atyndaǵy Grýzııa ádebıet ınstıtýtynyń dırektory, professor Irma Ratıanı «Shota Rýstavelı Jambyl poe­zııasynda», Qyrǵyzstan ǴA-nyń vıse-prezıdenti f.ǵ.d., professor Abdyldajan Ahmatalıev «Jam­byl jáne qyrǵyz aqyndary», túrik baýyrymyz Shet tilder jáne is­kerlik karera ýnıversıtetiniń rektory, t.ǵ.d., professor Sab­rı Hızmetlı «Jambyl poezııa­sy túrki áleminde» atty baıanda­malar jasasa, Jákeńniń folk­lorlyq muralary, kınodaǵy beı­nesi, sondaı-aq, Jambyl shyǵar­ma­shylyǵyn kezeń-kezeńmen kórse­týde jambyltanýda ózindik úles qosyp júrgen ǵalymdarymyz Baqytjan Ázibaeva, Gúlnar Ábi­keeva, Beken Ybyraıym, Qulbek Er­góbek, Serik Negımov keńinen toqtalyp, tushymdy taldaý jasady. Gúlzeınep SÁDIRQYZY, «Egemen Qazaqstan». Almaty.