О́ńirge ınvestısııa tartýǵa kúsh salynady

Arhımed Muhambetovtiń Qostanaı oblysy tizginin ustaǵanyna áli jarty jyl bolǵan joq. Oblys ekonomıkasy men áleýmettik ómirin jete zerttep, senimdi qadamdar jasap úlgergen ákim oblys jurtshylyǵy ókilderi aldynda ótken jyly óńirdegi bitken ister men aldaǵy josparlar, maqsattar týraly aıtyp berdi. Qazir de oblystyń óner­kásip salasyna álemdik naryqtaǵy shıkizat ba­ǵasynyń tómen quldyraýy, Reseı men Qytaı ekonomıkasynyń baıaýlaýy áser etýde. Sonyń saldary­nan oblys ónerkásibiniń kólemi 18 pa­ıyzǵa, ónim óńdeý salasynda óndiristik kór­setkish 10 paıyzdaı tómendedi. Mu­nyń barlyǵy shıkizatty ǵana emes, mashına qurastyrý, tamaq ónerkásibi salalarynda ónimdi satýdyń qıyndyǵynan oryn aldy. Tek iri óndiristen oblysta metallýrgııa ónerkásibiniń óndiris qýaty artty. Atalǵan salanyń damý qarqyny 10 paıyzǵa artyp, esepti merzimde 41 mlrd. teńgeniń ónimi shyǵaryldy. Bul «EvrazKaspıanStal» kásipornynyń belsendi jumysynyń arqasynda múmkin bol­dy. Munda 276 myń tonna kóleminde qurylys prokaty shyǵaryldy, bul 2014 jyl­ǵy deńgeımen salystyrǵanda 3 ese artyq. Daǵdarys eken dep ekonomıkany shegindirýge bolmaıdy. Aımaq basshysy bul úshin tek oblys qana emes, respýblıka ekonomıkasyna yqpaly bar Sokolov-Sarybaı ken óndirý bir­lestigi, «Qazaqstan alıýmınııi» aksıonerlik qoǵamynyń fılıal­da­ry, «Qostanaı mıneraldary», «Var­varınskoe», «EvrazKaspıanStal», «Jas qanat-2006», «AgromashHoldıng» «Aq-Tas SK» sekildi iri óndiris kásip­oryndary jóninde Investısııalar jáne damý mınıstrligimen birlesip, problemaly máselelerdi sheshý jumystary qol­ǵa alynatyndyǵynan habardar etti. So­nymen qatar, ekonomıkadaǵy daǵdarys ákelgen dimkástikti jazýdyń birden-bir joly óńirge ınvestısııa tartý ekenin aıtty ákim. О́tken jyly oblystaǵy negizgi kapıtalǵa 167 mıllıard teńge tartyldy. Biraq bul 2014 jylǵa qaraǵanda 16 paıyzǵa kem bolatyn. Sonymen qatar, ótken jy­­ly bıýd­jet qarajatynan qaralǵan jo­balardyń 40 paıyzy qysqardy. Biraq óńirdi óndiristik-ınnovasııalyq damytý memlekettik baǵdarlamalaryn júzege asyrý jalǵasyn taýyp keledi. Indýstrııalandyrý kartasy boıynsha ótken jyly 4 kásiporyn qatarǵa qo­sy­lyp, olardan 126 adam jumys tapty. 2016 jyly 11 ınvestısııalyq joba jú­­zege asyrylady dep otyr. Arhımed Bekejanuly kelgeli shetel ınvestorlaryn óńirge tikeleı tartý isin qolǵa aldy. Reseı men Qytaı ınvestorlary atqaratyn 9 joba daıyndalý ústinde. Shetel ınvestısııasyn tartý arqyly óńir­de keramıkalyq plıtalar zaýyty, jylyjaı keshenderi, polıgrafııalyq óndiris, jańa mashına markalaryn quras­tyrý sekildi jumystar júzege asatyn bolady. Aýyl sharýashylyǵyna da ınvestısııa, onyń ishinde sheteldik ınvestısııa tartylady. Ákim shaǵyn jáne orta bıznestiń damytylatynyna da sendirdi. Oblysaralyq et klasterin qurý óńirdiń aýyl sharýashylyǵyndaǵy aıtýly qadam, jyly jańalyq bolyp otyr. Aqtóbe, Qostanaı, Batys Qazaqstan oblystary jáne Inalca Eurasia Holdings GesmbH arasyndaǵy mámile et eksporty áleýetin arttyrýǵa múmkindik týǵyzatyn bolady. Et klasteriniń aıasynda osy úsh oblysta bordaqylaý alańdary, asyl tuqymdy mal sha­rýashylyqtary, sharýa qojalyqtary qurylady. Ekonomıkalyq áleýeti myqty oblys­ta áleýmettik máseleler de jetip artylady. Búkil eldi mekenniń 10,5 paıyzy ǵana kógildir otyndy paıdalanady. Bıyl 8 eldi mekenge gaz barady. Al aýyzsý men jol, baspana da Qostanaı óńirindegi ót­kir máselelerdiń biri. Memlekettik turǵyn úı qorynan baspana alý kezeginde 23,1 myń adam kezekte tur, onyń 11 myńy Qostanaı qalasynan alǵysy keledi. Ákim esep berip bolǵan soń, oǵan alǵashqy qoıylǵan suraq ta naq osy turǵyn úı máselesi týraly boldy. Qostanaı qalasynyń turǵyny Ekaterına Medel bıyl Qostanaıda áleýmettik qansha úı salynatynyn, ót­ken jylǵy sekildi ıpotekalyq kompanııalar jelisi arqyly qostanaılyqtarǵa beriler jeńildikter týraly bilgisi keldi. Arhımed Bekejanuly ózge óńirlerge qaraǵanda Qostanaıda áleýmettik baspanalar salýdyń azdyǵyn birden aıtty. О́tken jyly barlyǵy 249 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilse, sonyń 16 myń sharshy metrden astamy ǵana bıýdjet qarjysyna salyndy. Ol qazir 2017 jyly salynatyn úılerge qujattar daıyndaý jumysy júrip jat­­­­qandyǵyn jetkizdi. Sońǵy kezde Qos­tanaıda aýladaǵy bos jerge kóp qa­batty úıler sala berý ádetke aınalǵan. Tipti, úılerdiń jıiliginen adamdardyń tynysy tarylǵandaı, balalarǵa oınaıtyn jer qalmaıdy. Oblys ákimi osylaı mingese salynǵaly jatqan úılerdiń qury­ly­syn bastaýǵa tyıym salǵanyn aıtty. Qu­ryl­taıshylar salatyn jańa úıler keń, jańa jerlerden túsetin bolady. Oblys ákimi baıandamasynda basym­dyqty ekonomıkany damytýǵa arna­sa, oǵan kelip túsken saýaldar negizinen áleý­mettik máselelerdi qozǵady. Jol­dardyń jaǵdaıy, mektepterdiń jóndelýi, stadıondar men sport mektepteriniń jaǵdaıy, keıbir quqyqtyq máseleler qamtyldy. Ákim aǵa býyn ókilderi qoıǵan saýalǵa sáıkes Ybyraı Altynsarınniń 175 jyldyǵyna oraı kemeńger aǵar­týshynyń kesenesi qaıta jóndeletinin jetkizdi. Oblys ákimi jurtshylyq aldynda bergen esebiniń sońynda «Kórkeıe ber, Qostanaı!» ak­­­sııasynyń tusaýyn keskenin de habarlady. Aksııa sheńberinde týǵan jerden jyraqta júrgen túlekterdi týǵan jerdi kórkeıtýge tartý isi júzege asatyn bolady. Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan». Qostanaı oblysy.